Het slimste jongetje van de klas

HET IMAGO van een ijverige padvinder en de uitstraling van een hark - het is niet moeilijk een karikatuur van Al Gore te maken, de man die hoopt de nieuwe president van de Verenigde Staten te worden....

Maar gelukkig voor Gore telt inhoud wel degelijk mee en op dat vlak valt er voor de man die acht jaar lang als vice-president ogenschijnlijk onbewogen aan Bill Clintons zijde stond, veel te verdienen. Zoals hij met zijn bestseller Earth in Balance al bewees, heeft Gore iets in te brengen. Als hij door een onderwerp wordt gegrepen, verzamelt hij net zolang gegevens, totdat hij de deskundigen kan overtroeven. Op het terrein van het milieu, de militaire wapenwedloop of informatietechnologie kunnen weinig politici tippen aan de manier waarop Gore zijn zaakjes kent.

Tegelijkertijd wil hij daar iets te graag van getuigen. Hij heeft niet voor niets de bijnaam 'Al Bore': zijn technische uitweidingen in toespraken en langdradige antwoorden op simpele vragen zijn berucht. Aan Gore kleeft daarom ook altijd het karikaturale beeld van het slimste jongetje van de klas.

'Niemand is een karikatuur', schrijft Bill Turque in Inventing Al Gore, de eerste serieuze biografie van de presidentskandidaat. Turque volgde de vice-president jarenlang als politiek correspondent van Newsweek, en stelt vast dat de man veel complexer is dan zijn publieke 'Dudley Do-Right'-imago doet voorkomen.

Gore is minder nep dan veel critici denken, maar tegelijkertijd steeds bezig zichzelf opnieuw uit te vinden. Met als constante dat de 'nieuwe' Al Gore zich telkenmale bevrijdt van banden die hem hinderen zijn ware, authentieke zelf te laten zien. Om zich even later toch weer te conformeren aan de eisen die een politieke carrière nu eenmaal stelt.

Met een vader - Albert Gore - die een gerenommeerd en gerespecteerd politicus was, ontpopte de jonge Al zich als een seculiere variant van een domineeszoon: altijd erop gespitst dat hij de goede naam van zijn vader niet aan zou tasten. In zijn vader ligt volgens Turque ook de sleutel tot een beter begrip van de jonge Gore. Niet alleen omdat Gore bepaalde eigenschappen van zijn vader heeft geërfd - afstandelijkheid, de neiging tot doceren -, maar vooral omdat de soms moeizame vader-zoon verhouding veel van Gore's gedrag helpt verklaren.

Waar het gevaar van goedkoop gepsychologiseer op de loer ligt, weet Turque op overtuigende wijze een liefhebbende maar emotioneel zwakke relatie neer te zetten. Albert Gore was een succesvolle Democraat uit Tennessee, die op zijn dertigste in het Huis van Afgevaardigden werd verkozen en in 1952, toen hij 45 was, zitting nam in de Senaat. Hij zou bijna achttien jaar senator zijn en verdeelde - samen met zijn vrouw en twee kinderen - zijn tijd tussen het leven te midden van Washingtons politieke elite en zijn boerderij in de buurt van Carthage, Tennessee.

Zijn zoon voedde hij neurotisch gedisciplineerd op: Albert was altijd vroeg uit de veren en dwong zijn zoon daar ook toe. In de vakanties moest de jongen samen de knechten hard werken op de tabaksvelden van de familie. Dat was karaktervormend, meende Albert. Allemaal bedoeld als voorbereiding op de politieke carrière die hij, samen met zijn vrouw Pauline, voor zoon Al in gedachten had. In dit gezin draaide alles om politiek.

Journalisten die de Gores in hun huis te Washington bezochten, kregen roerende verhalen te horen over hoe zij altijd gezamenlijk ontbeten en dineerden met kleine Al - zijn tien jaar oudere zus was al het huis uit. Maar de waarheid was dat Als ouders vaak afwezig waren, op pad naar politieke bijeenkomsten.

Aan dergelijke vaak achteloze overdrijvingen zou Al zich later ook bezondigen. Gewoon, omdat een beetje bluffen politiek geen kwaad kon. Maar soms ging hij te ver. Met zijn opmerking dat hij 'het internet heeft helpen uitvinden', vorig jaar gemaakt in een interview met CNN, ging hij veel te ver en dat heeft hij moeten bezuren. De waarheid was dat hij met wetgeving de komst van het internet heeft bevorderd. In de tijd waarin zijn vader het voor het zeggen had, de jaren vijftig en zestig, was het voor politici veel makkelijker hun imago aan te passen, zonder hinderlijke media die elke uitspraak op een goudschaaltje wogen.

Vader Albert Gore raakte eind jaren zestig in moeilijkheden doordat hij zich steeds kritischer over de Vietnam-oorlog uitliet: een standpunt dat slecht viel bij zijn achterban in het zuidelijke Tennessee. Zoon Al was tegen de oorlog, maar hij besloot niettemin, uit politieke opportuniteit, in 1969 in dienst te gaan. Hij wilde voorkomen dat tegenstanders van zijn vader de senator konden verwijten dat hij, alhoewel sceptisch over de oorlog, niet vaderlandslievend was. Het mocht niet baten; in 1970 verloor een verbitterde Albert Gore de verkiezingen voor een nieuwe termijn in de Senaat.

De hele familie was teleurgesteld, en enige jaren leek Al een andere loopbaan te overwegen. Hij studeerde theologie en rechten en werkte als journalist voor de Nashville Tennessean. Het was een tijd waarin hij veel marihuana gebruikte, angstvallig erop gespitst niet te worden gesnapt om zijn toekomst niet in de waagschaal te stellen.

Ten slotte koos Al Gore, tot grote geruststelling van zijn ouders, toch voor de politiek: op z'n 28ste werd hij lid van het Huis van Afgevaardigden en hij was pas 36 jaar oud, toen hij toetrad tot de Senaat, waar hij een van de jongsten was. Hij trachtte dat te compenseren door zich ouwelijk te kleden en placht zijn longen vol lucht te zuigen telkens wanneer hij de strijd aanging met mannen die zijn vader hadden kunnen zijn. Het versterkte het stijve voorkomen waarmee hij zo geplaagd werd.

'Al Gore zag eruit zoals bejaarden dachten dat een jonge man eruit moest zien', schreef een criticus. Die stijfheid brak hem ook op toen hij op 39-jarige leeftijd, mede onder druk van zijn vader, besloot zich kandidaat te stellen voor het presidentschap. Al Gore slaagde er met zijn weinig uitgesproken programma en zijn gebrek aan politiek instinct niet in veel Democratische kiezers voor zich te winnen en moest zich ontgoocheld terugtrekken. Het bezorgde hem een vroegtijdige midlifecrisis. Een boek en veel boude voornemens waren het gevolg.

'Ik ben erg afkerig geworden van mijn neiging steeds rekening te houden met het politieke klimaat en voorzichtig te opereren', schreef Gore in het voorwoord van Earth in Balance (1992). Maar binnen een jaar ging hij in op Clintons aanbod om vice-president te worden, een functie die hem bij uitstek dwong zich voorzichtig te gedragen.

Turque's biografie verliest veel vaart als Gore's soms frustrerende jaren als vice-president aan de orde komen. Het begint dan ook te storen dat Turque met iedereen heeft gesproken, behalve met de hoofdpersoon zelf: Al Gore weigerde samen met zijn vrouw Tipper alle medewerking aan het boek. Daardoor wordt Gore te veel neergezet als een eendimensionaal figuur, iets wat Turque juist wilde voorkomen.

Maar in zijn epiloog maakt Turque weer veel goed. Gore heeft zichzelf, voor de zoveelste keer, opnieuw 'uitgevonden', merkt Turque op, hij draagt pakken in natuurlijke tinten en trekt zelfs af en toe zijn colbert uit om een wat vriendelijker indruk te maken. Maar nog steeds lijkt hij een rol te spelen die iemand anders voor hem heeft bedacht.

Albert Gore is inmiddels overleden, Clinton is naar de zijlijn geschoven; het is nu aan Al Gore om te bewijzen dat hij voor iets staat, waar hij werkelijk in gelooft. Anders is zijn voorbeeldige politieke carrière alsnog snel voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden