TheaterOum Kalthoum

Het roerige leven van De Ster van het Oosten op de planken van De Balie

Israëlische groep met Joodse en Arabische acteurs wijdt stuk aan legendarische diva Oum Kalthoum.

Oum Kalthoum tijdens een optreden in Parijs in 1967.Beeld Hollandse Hoogte / Gamma Presse Images

Zoals dat gaat met de allergrootsten, had de Egyptische zangeres en actrice Oum Kalthoum (1898-1975) vele bijnamen. De Ster van het Oosten. De Vierde Piramide. De Moeder van alle Arabieren. Omar Sharif (Egyptisch acteur, eveneens legendarisch) zei ooit: in het Oosten heeft een dag zonder Oum Kalthoum geen kleur.

Waarom dat zo is, kunnen we nu zelf zien en horen, want dit weekeinde verschijnt Oum Kalthoum twee dagen in Nederland, in theater De Balie in Amsterdam om precies te zijn. Daar speelt het Jaffa Theatre uit Tel Aviv een muziektheatervoorstelling over haar roerige leven. 

Bijzonder aan het Jaffa Theatre, dat voor het eerst in Nederland speelt, is dat ze tweetalige voorstellingen maken: op het podium wordt zowel Hebreeuws als Arabisch gesproken. In Oum Kalthoum – A Musical Theatre spelen drie Joodse en drie Arabische performers. Dat is de missie van de groep: theater maken dat nationale-, etnische- en standsverschillen ontstijgt. Helaas is niet iedereen daarvan gediend, de Israëlische minister van Cultuur bijvoorbeeld ziet er weinig in.

Igal Ezraty (62), medeoprichter van het Jaffa Theatre en regisseur van Oum Kalthoum, zegt dat hij dit stuk tien jaar geleden niet had kunnen maken. ‘Wist je dat haar muziek lange tijd niet in Israël te horen was?’, vraagt Ezraty aan de telefoon vanuit Israël. ‘Een groot deel van de mensen hier heeft Arabische wortels. Jarenlang mochten zij niet naar de muziek uit hun jeugd luisteren, vanwege cultuurpolitiek. Arabisch is immers de taal van de vijand, dus die moest worden onderdrukt. Vergeet je verleden, spreek Hebreeuws, zeiden ze. De laatste jaren is dat veranderd, er is een revival van Arabische muziek. Zelfs Israëliërs met westerse wortels luisteren nu naar haar. Met deze voorstelling willen we laten horen dat muziek en kunst culturele verschillen kunnen overbruggen.’

Het stuk vertelt haar levensverhaal, van haar ontdekking tot haar dood.

‘Oum Kalthoum leidde een fascinerend leven. Ze was bevriend met alle machthebbers van haar tijd. In het begin van haar carrière zong ze voor koning Faroek van Egypte, en na de coup van 1952 waarin deze werd afgezet, zong ze voor president Nasser. We stellen de vraag of een kunstenaar een opportunist moet zijn om te kunnen overleven.

‘Tegelijk was ze een feministe. In de jaren twintig mochten vrouwen niet op een podium zingen. Alleen prostituees deden dat. En hoewel Oum Kalthoum erg religieus was opgevoed, trok ze toch een keurig kostuum aan, ging dat podium op en werd een wereldster. Ze was bovendien de baas van haar eigen bedrijf. Tegelijkertijd kreeg de Moeder van alle Arabieren nooit kinderen van haarzelf. Dat was haar grote verdriet.’

Met het Jaffa Theatre laat u iets bijzonders zien in Israël: samenwerking.

‘Iemand noemde ons ooit een eiland van gezond verstand. De manier waarop Joodse en Arabische theatermakers en acteurs bij ons samenwerken is voor mij een model voor een democratische, seculiere staat.’

Maar u wordt ook tegengewerkt?

‘Onze minister van cultuur, Miri Regev, is niet zo blij met ons. Ze heeft het theater aangevallen omdat we te pro-Palestijns zouden zijn en terrorisme zouden aanwakkeren. In ons repertoire gaat het natuurlijk over de conflicten in dit land. En we laten beide kanten van het verhaal zien. Volgens haar moeten we alleen haar kant laten zien. Maar haar aanval is mislukt. Haar collega, de minister van financiën, heeft bepaald dat we geen wetten breken en dus geld blijven krijgen. Dankjewel voor de gratis pr, Miri!’

Hoe ziet u de toekomst van uw theater?

‘Israël wordt steeds rechtser en racistischer. In die werkelijkheid leven we. Als theater proberen we dit land een spiegel voor te houden, te laten zien hoe het leven hier kan normaliseren, bijvoorbeeld dankzij Oum Kalthoums muziek. We kunnen vooralsnog alles zeggen op het podium. De minister zei: u heeft de vrijheid van meningsuiting, maar wij hebben de vrijheid van subsidiëring. Zonder geld kunnen wij niet bestaan. Maar nee, ik ben niet bang.’

Oum Kalthoum – A Musical Theatre van Jaffa Theatre speelt zaterdag en zondag in De Balie. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden