Het regent Nachtwachten in Nederland

Het laatste oordeel (1527) werd door museum De Lakenhal omgedoopt tot 'De Nachtwacht van de 16de eeuw,' en daarmee bevinden de Leidenaren zich in goed gezelschap. Dankzij de pr-afdelingen van de Nederlandse musea struikel je over de Nachtwachten.

Het laatste oordeel van Lucas van Leyden komt twee jaar in het Rijksmuseum te hangen.Beeld Museum De Lakenhal

Lucas van Leydens Het laatste oordeel (1527) gaat uit logeren, hoera! Vanaf 23 augustus zal het drieluik voor een periode van twee jaar in de eregalerij van het Rijksmuseum hangen. De centrale hal van het hoofdstedelijk museum lijkt de ideale etalage om potentiële bezoekers vast lekker te maken voor een toekomstig bezoek aan de straks geheel verbouwde Lakenhal in Leiden. Voor de gelegenheid, zo meldt het persbericht, doopte men Van Leydens doek om tot 'De Nachtwacht van de 16de eeuw'.

Daarvan knipper je met je ogen. Het laatste oordeel, u weet wel: dat drieluik uit 1527 met die stoute bilgrijpende engel, is immers A) een altaarstuk, B) gevrijwaard van schutters, C) een dikke meter smaller dan zijn vermeende 17de-eeuwse tegenhanger en D) plaatshebbend op klaarlichte dag ('ja, maar De Nachtwacht is ook niet echt 's nachts'), het lijkt, kortom, in niets op Rembrandts doek.

Bellen met Meta Knol dus, de directeur van De Lakenhal. Die weet al snel te vertellen dat de slogan is gemunt door Wim Pijbes, de net vertrokken directeur van het Rijks, alsook dat er weliswaar geen directe gelijkenis is tussen de doeken, maar wel tussen de kunstenaars: Rembrandt verzamelde immers Van Leydens werk en gold net als zijn plaatsgenoot in zijn tijd als revolutionair.

Of dat reden genoeg is of niet, in goed gezelschap bevinden de Leidenaren zich in ieder geval wel. Dankzij de pr-afdelingen van de Nederlandse musea struikel je over de Nachtwachten. Naast 'De Nachtwacht van de 16de eeuw' kennen we 'Het broertje en zusje van De Nachtwacht' (Marten Soolmans en Oopjen Coppit) alsook 'De Nachtwacht van de 20ste eeuw' (Mondriaans Victorie Boogie Woogie), 'De Nachtwacht van Hasselt' (Rinus van de Velde) en 'De Russische Nachtwacht'. Die laatste betrof het schilderij De Wolgaslepers van Ilja Repin. Die kreet werd in 2001 gemunt door oud-Rijksmuseumdirecteur Henk van Os bij een overzicht in Groningen van het werk van de Rus.

De Nachtwacht van de 20ste eeuw,' Mondriaans Victorie Boogie Woogie.

Kunstliefhebbers uit de 19de eeuw zou de populariteit van De Nachtwacht hebben verbaasd. Die gaven de voorkeur aan Bartholomeus van der Helst, wiens schuttersstuk in het Trippenhuis destijds de meeste waardering zaaide. Maar in de 20ste eeuw is Rembrandts werk uitgegroeid tot onbetwist artistiek ijkpunt.

Eentje waarvan het potentieel nog lang niet lijkt uitgemolken. Derhalve is het goed denkbaar dat we binnenkort de opa en oma van De Nachtwacht of de Chinese variant kunnen verwachten. De Nachtwacht zelf, overigens, blijft gewoon De Nachtwacht van de 17de eeuw. Maar als u dat verwarrend vindt, dan is De compagnie van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren ook goed.

De échte Nachtwacht.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden