Reportage Sfeerbepalend weer in films, boeken en songs

Het razen van de wind, novemberregen en verpletterende hitte

Hoe was de film Do the right thing geweest zonder die broeierige hitte, Nooit meer slapen zonder motregen? Hier de beste voorbeelden van sfeerbepalend weer in films, boeken en songs.

FILM

Do The Right Thing

Spike Lee, 1989

De radio-dj in de wijk Bedford-Stuyvesant in Brooklyn houdt zijn dagelijkse weersvoorspelling kort: ‘Hotttttttttttt.’ Het is de heetste dag van het jaar. De gloeiende zon werpt een goudgele gloed over de straten. Buurtbewoners dragen een glimmende sluier van zweet op het voorhoofd. Ventilatoren draaien vergeefs overuren.

Het smoorhete weer brengt subtiel de gespannen raciale verhoudingen in de wijk aan het licht in Do the Right Thing, hét voorbeeld van een film waarin het weer als een hoofdrolspeler de aandacht opeist.

Bijvoorbeeld als de zwarte pizzabezorger Mookie duidelijk maakt dat hij het rustig aan wil doen in deze hitte en door Sal, zijn witte baas, meteen met ontslag wordt bedreigd. Of wanneer Sal klaagt dat de airco niet gemaakt wordt, omdat de monteur waarschijnlijk niet in een zwarte wijk durft te komen zonder politie-escorte.

Mede onder druk van de verpletterende warmte komen de buurtbewoners later die dag lijnrecht tegenover elkaar te staan: er ontstaat een conflict tussen de pizzeria en de zwarte jongens. Het geschreeuw wordt luider, het N-woord valt, geweld volgt. De ondraaglijke hitte in Do The Right Thing is om beroerd van te worden. En het is precies dat gevoel van ongemak dat regisseur Spike Lee de kijker wil laten voelen: bij het weer én bij de verhitte rassenstrijd in de Verenigde Staten.

Almost Famous

Cameron Crowe, 2000

De lichten in de privéjet vallen uit. De passagiers worden heen en weer geschud. De deur van de cockpit vliegt open en de piloot roept iets over een noodlanding. In een belangrijke scène van Almost Famous, een rockdrama dat zich afspeelt in de jaren zeventig, woedt een hevige storm waarin we de veelbelovende band Stillwater volgen. Stillwater is hard op weg beroemd te worden, maar die droom spat uiteen wanneer de bandleden ruzie krijgen. In de veronderstelling van hun nakende dood, schreeuwen ze wat ze écht denken. Persoonlijke verwijten en onthullingen over seksuele escapades lopen uit op louter geschreeuw. Drummer Ed besluit nog snel uit de kast te komen: ‘Fuck it... I’m... I’m gay!’. Desalniettemin maakt de privéjet een veilige landing. Het noodweer en de bijna-doodervaring van de passagiers, blijkt voor de hoofdpersonen reden voor bezinning en verzoening. De band maakt later een comeback en wel met de ‘No More Airplanes Tour ‘74’. De band reist voortaan per bus.

Key Largo

John Huston, 1948

Krakend hout, vallend glas, het razen van de wind: we horen een storm aanzwellen, maar krijgen ’m niet te zien. Oorlogsveteraan Frank McCloud (die naam!), gespeeld door Humphrey Bogart, reist kort na de Tweede Wereldoorlog af naar het eiland Key Largo, waar hij Nora en James Temple bezoekt, respectievelijk de weduwe en vader van een onder zijn commando gesneuvelde soldaat. Een naderende orkaan veroordeelt de personages binnen de vier muren van een oud hotel te blijven, dat wordt gerund door vader en schoondochter Temple (gespeeld door Bogarts echtgenote Lauren Bacall). Binnen is een ander soort storm op komst. Onder de gasten van het hotel zijn de voortvluchtig maffiabaas Johnny Rocco en zijn twee lakeien, die de overige aanwezigen tot hun gijzelaars maken. Zo creëren de weersomstandigheden een hogedrukpan waarin good guy McCloud geen andere keus heeft dan definitief af te rekenen met de moordzuchtige Rocco.

BOEK

Nooit Meer Slapen

W.F. Hermans, 1966

De regen, de klamheid, de zon die weigert onder te gaan: het weer in Finnmark, Noorwegen, is een plaag voor geoloog Alfred Issendorf, hoofdpersoon in W.F. Hermans’ Nooit meer slapen. Alfred is er om een theorie van zijn professor te bewijzen, maar worstelt met zichzelf en de elementen: ‘’s Avonds zes uur heb ik minstens tien uur door de regen afgelegd. Op het laatst denk je er niet meer aan, zo min als iemand die zwemt bij zichzelf zegt: wat is het nat.’ Zijn lichaam is doorweekt, de middernachtelijke zon houdt hem wakker en zijn wetenschappelijke expeditie dreigt te mislukken. Niet moeilijk in de overmacht van de natuur de onmacht te zien van de gefrustreerde Alfred.

Moby Dick

Herman Melville, 1851

Wee degene zonder respect voor het weer. Walvisvaarder Ahab ondervindt dat aan den lijve. Hij wil wraak nemen op de witte potvis Moby Dick, die eerder op zee zijn been nam. De stormen rond Ahabs pogingen het beest te grazen te nemen, lopen als rode draad door het boek. De onberekenbare wind en de woeste zee doen dienst als slecht voorteken én als een vernietigende straf voor de hoofdpersonages. Zo veroorzaakt een van de stormen brand op zijn schip (‘God’s burning finger is laid on the ship’). Dit moet een teken zijn, denken de bemanningsleden: Ahabs missie is gedoemd. Maar de kapitein is geobsedeerd met de grote vis en negeert de voortekenen. Zijn obsessie bekoopt hij met de dood.

The American Claimant

Mark Twain, 1892

Genoeg van al dat weer? Mark Twain schreef een boek waarin geen enkele beschrijving van het weer voorkomt. De Amerikaanse literaire gigant vond al die meteorologische schrijfsels het verhaal maar in de weg zitten. ‘Many a reader who wanted to read a tale through was not able to do it, because of delays on account of the weather’, aldus Twain over al die boeken doorspekt van omschrijvingen van het weer.

MUZIEK

Umbrella

Rihanna ft. Jay-Z, 2007

Een beetje grootspraak is geen enkele rapper vreemd, maar Jay-Z waagt het in Umbrella (2007, met Rihanna) de weergoden te tarten. ‘We fly higher than weather/In G5’s or better’, rapt hij. Geen regen voor Jay dus, want hij en zijn geliefde gaan gewoon ervandoor in hun privéjet. Rihanna maakt zich minder zorgen: laat de regen maar komen, zingt ze. Hij mag schuilen onder haar Umbrella. ‘Now that it's raining more than ever/Know that we still have each other/You can stand under my umbrella.’ Het kan verkeren. Maar bij Rihanna zijn we veilig.

November Rain

Guns ‘n Roses, 1991

Hoofdmoot in deze ‘power ballad’: de koude november-regen. Het gaat over de pijn van onbeantwoorde liefde, aldus voorman Axl Rose. De belangrijkste les is dat liefde komt en gaat: zelfs ogenschijnlijk eeuwige liefde kan overgaan. ‘Cause nothin’ lasts forever/And we both know hearts can change/And it’s hard to hold a candle/In the cold November rain.’

Het goede nieuws is dat ook die regen uiteindelijk weer voorbijgaat. En dus kan de liefde die eerst niet mocht zijn, ook terugkeren. ‘We still can find a way/‘Cause nothin lasts forever/Even cold November rain.’ En god, ja, alleen is maar alleen, moet Axl hebben gedacht: ‘Don’t ya think that you need somebody/ Don’t ya think that you need someone/ Everybody needs somebody/ You’re not the only one’. De videoclip van het 1991 verschenen liedje is op YouTube inmiddels 1 miljard keer bekeken, wellicht een teken dat meer mensen die ‘koude novemberregen’ wel eens hebben moeten trotseren.

Weather with You

Crowded House, 1992

Oorwurm in de categorie: je kent het zodra je het hoort. ‘Everywhere you go you, always take the weather with you’, klinkt het onder het optimistische getokkel van de gitaar, dat aan je trommelvliezen blijft kleven als kauwgom in je haar. Soms lijkt het wel of elke film of televisieserie dit nummer inzet zodra een personage voorzichtig aan positieve zelfreflectie begint. Cliché of niet, het refrein heeft wel degelijk een diepere betekenis, zoals Crowded House-zanger en tekstschrijver Neil Finn eens uitlegde: ‘you are creating your own weather, you are making your own environment, always’. Het is misschien een beetje zoals die tenenkrommende doch treffende tegeltjeswijsheid: ‘wees blij als het regent, want als je niet blij bent, regent het ook.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.