Het Rad des Tijds - boek XIV: Het Licht van Weleer

Het Licht van Weleer is het slotdeel van Robert Jordans kolossale fantasycyclus Het Rad des Tijds - het eigentijdse antwoord op In de ban van de Ring

James Oliver Rigney voelde dat hij iets goeds te pakken had. De meervoudig onderscheiden Vietnam-veteraan had begin jaren tachtig al wat vingeroefeningen in proza gepubliceerd, maar droomde nu van iets groots en meeslepends: een fantasyversie van het armageddon, de finale veldslag tussen het Duister en het Licht. Het moest grimmiger en afgrondelijker worden dan de Götterdämmerung en The Lord of The Rings bij elkaar, met helden, schurken en gevaren van overeenkomstige proporties. Een trilogie zat er zeker in. Misschien wel het dubbele als hij het een beetje breed opzette, dacht Rigney.

Ongerijmde ambities, voor een jongeling uit Charleston, South Carolina, met niet veel meer dan een cowboyverhaal en een historisch romannetje op zijn naam. Het was wellicht ook bij dromen gebleven, als de doortastende Harriet McDougal zijn pad niet had gekruist. De senior editor, die Rigney's debuut had uitgegeven bij haar eigen Popham Press, meende dat de 32-jarige romancier meer kon dan hij tot dan had laten zien. Ze wierp zich op als zijn coach, corrector en klankbord en in een bloeiende, zes jaar durende interactie - die zou uitlopen op een liefdesrelatie en een huwelijk - veranderde de beginnende romancier Jim Rigney beetje bij beetje in de zelfverzekerde fantasy-auteur Robert Jordan.

Onder dat alias, en onder McDougals rigoureuze redactie, verscheen in 1990 The Eye of the World, de 700 pagina's tellende ouverture van Rigney's gedroomde cyclus The Wheel of Time (bij liefhebbers ook bekend als WoT): het epos van de gewone boerenjongen Rhand Altor uit het dorp Emondsveld, die tot zijn schrik de voorspelde 'Herrezen Draak' blijkt te zijn die de wereld van het Kwaad moet bevrijden. Maximaal zes delen zouden Rhands avonturen beslaan, en inmiddels weten zijn lezers hoe ver die inschatting ernaast zat.

Zoals A.F.Th. van der Heijden zijn als trilogie bedoelde De tandeloze tijd steeds verder zag uitdijen, zo heeft ook Jordan zijn planning voortdurend moeten bijstellen. Onvoorziene verwikkelingen vroegen om nadere uitwerking in subdelen, een prequel diende zich aan, en van de bedoelde zes delen ging het naar zeven, acht en meer - voor de WoT-fan die het overzicht wilde bewaren, kwam de handleiding The World of Robert Jordan's The Wheel of Time (1997) als geroepen.

The Wheel of Time is, kortom, de grootste fantasyserie sinds J.R.R. Tolkiens In de ban van de Ring: een kolos van twaalfduizend pagina's, ongeëvenaard in ambitie en complexiteit, en zo'n beetje hoofdverantwoordelijk voor de heropleving van het fantasygenre sinds de jaren negentig.

Robert Jordan heeft de voltooiing van zijn magnum opus helaas niet kunnen meemaken. Hij overleed in september 2007 op 58-jarige leeftijd aan een hartziekte. De serie was op dat moment gevorderd tot het dan voorlaatste deel 11, Knife of Dreams. Voor het beoogde slot had Jordan zulke gedetailleerde aantekeningen nagelaten, dat zijn weduwe Harriet McDougal nog hetzelfde jaar de Jordan-adept kon aanwijzen die The Wheel of Time mocht afmaken. Het werd Brandon Sanderson, een jonge fantasy-auteur die het met zijn eigen Stormlight-cyclus ook flink in de breedte zoekt.

Niet verrassend dus misschien dat Sanderson van het beoogde eendelige WoT-slot ook weer een drieklapper maakte. Eerst kwam in 2009 The Gathering Storm (1.098 pagina's), een jaar later volgde Towers of Midnight (1.248 pagina's) en nu, twintig jaar na het eerste deel, is er dan eindelijk de echte finale, A Memory of Light, nog eens een goede duizend pagina's dik.

A Memory of Light belandde bij de verschijning in januari van dit jaar meteen op de eerste plaats in de New York Times-bestsellerlijst. In ons land gaat het hooguit iets rustiger. Het Licht van Weleer, de Nederlandse editie bij uitgeverij Luitingh (die sinds 1994 alle delen van Het Rad des Tijds liet vertalen), kwam eind mei binnen op nummer 19 in de CPNB-topzestig. Op de vele aan WoT gewijde fansites woedt sindsdien de discus

sie: heeft 'Jordanson' de klus in stijl geklaard?

Voor wie zich niet eerder in Jordans wereld verdiepte, is die vraag niet eenvoudig te beantwoorden. Er vallen in Het Licht van Weleer zo ontzaglijk veel verhaallijnen uit voorgaande afleveringen aan elkaar te knopen, dat het wel even duurt voor de oningewijde lezer de centrale held, de nobele twijfelaar Rhand, in het vizier krijgt.

'Het Rad draait, de Eeuw komt tot zijn eind, maar de Laatste Slag zal het lot van de wereld bepalen', staat er op de flap. Dat Rhand een rol in die laatste krachtmeting gaat spelen, is wel duidelijk, maar voor het zo ver is passeert nog een legertje hoofd- en bijfiguren de revue, elk met de ballast van vele delen voorgeschiedenis en met moeilijk uit elkaar te houden namen als Moghedien, Moraine en Moridin. Ingewikkelder nog: menige sleutelfiguur treedt op onder verschillende namen, zoals de verfoeilijke Demandred (een echo van Tolkiens Saruman), die ook Bao De Wyld en Barid Bel blijkt te heten. Flink verwarrend allemaal.

Dat Demandred op Saruman lijkt, is natuurlijk geen toeval. Net zomin dat de monsterlijke trolloks tot in hun naam toe aan de orks van Midden-aarde herinneren. WoT is een mallemolen van invloeden en ontleningen. Ze reiken van ridderromans en westerns tot Japanse animaties (de vuurstralen van Dragonball Z) en van Oorlog en vrede tot Harry Potter (Moridin als evenknie van Lord Voldemort) en het Nieuwe Testament, met een Verlosser (Rhand) die ditmaal door meer dan één Judas wordt verraden.

Knap is hoe Jordan dit haast topzware geheel verankert in een consequent uitgewerkte kosmogonie, met het immense tijdruimten overspannende Rad als variant op het boeddhistische samsara, de oneindige cyclus van dood en wedergeboorte.

Een groot plus daarbij is dat Jordan niet alleen zorg besteedt aan de grote, alles dragende structuur, maar ook de binnenwereld van zijn helden en schurken gedetailleerd en geloofwaardig in kaart brengt. Geen van de personages is volkomen slecht of goed, overal knaagt de scepsis en ook de edele Rhand is een complexe figuur, die aan zijn hybris dreigt te bezwijken.

Curieus voor het fantasygenre is tenslotte het onmiskenbare genoegen waarmee Jordan/ Sanderson ook politiek gekonkel en diplomatiek overleg een plaats geeft in het avontuur. Er wordt in Het Licht van Weleer genoeg getoverd en met zwaarden geschermd, maar in minstens even spannende pagina's volgen we de slepende onderhandelingen in het 'goede' kamp, dat het over niets eens is en toch zal moeten samenwerken, wil het niet door het Duister worden verzwolgen.

Tolkien schreef In de ban van de Ring in de schaduw van het Derde Rijk, toen er geen twijfel was wie het Kwaad vertegenwoordigde. Het Rad des Tijds weerspiegelt een andere, ambivalente tijd. Een van morele wespennesten, waarin het kwade soms ook in het goede zit. Die archetypische 'verzakers' en 'gruwheren', zien we daar ook niet iets van Assad en Obama in?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.