Review

Het proces tegen Hitler was een aanfluiting, het boek erover is dat allerminst

Hitler veroverde Duitsland simpelweg door te zeggen, of beter: te schreeuwen wat iedereen dacht, schrijft David King. Maar er was een moment dat hem makkelijk de mond gesnoerd kon worden.

Een bierhal, een slapstick, een ridicule straf. Het was Beieren op zijn best. Zo vatte Die Zeit het proces tegen Adolf Hitler samen. Die schreeuwerige Oostenrijker had een staatsgreep willen plegen, en kreeg vervolgens van rechtbankpresident Neithardt alle ruimte om zijn gal te spuwen over de Weimar Republiek. Hij had ministers laten gijzelen, ministeries laten bezetten, en uiteindelijk kwam het tot een confrontatie met de politie waarbij twintig doden waren gevallen. Hitlers slotbetoog was het toppunt van brutaliteit. Niet hij, zo schreeuwde hij de rechters toe, maar de Duitse staat had zich schuldig gemaakt aan hoogverraad. Het waren de Weimarpolitici, de socialisten en communisten: die hadden het Duitse volk verraden!

David King, Het proces tegen Hitler (*****), non-fictie.
Uit het Engels vertaald door Paul Syrier.
Prometheus; 447 pagina's; euro 24,99.

Erich Ludendorff

Het proces duurde een maand. En na die maand was alles anders. Begin februari 1924 had bijna niemand van Hitler gehoord. Alle aandacht ging uit naar medesamenzweerder en oorlogsheld Erich Ludendorff. Zou de rechter hem durven veroordelen? En wat was de rol geweest van het Beierse leger en de politie? Hadden die in het complot gezeten? Hitler en Ludendorff zeiden van wel. Maar Neithardt had duidelijk instructies gehad om bij dat onderdeel ver vandaan te blijven. En Ludendorff was na een paar dagen vrijwel vergeten.

Hitler was de man van de toekomst. Hij loog niet, hij draaide niet, hij sprak recht uit zijn zwarte hart. Dat voorjaar maakte de hele wereld kennis met zijn ongekende retorische gaven. En hij groeide in zijn rol. In februari was Hitler de wanhoop nabij geweest. Eind maart, nadat Neithardt een futiel vonnis had uitgesproken (vijf jaar vestingstraf, waar Hitler maar een paar maanden heeft gezeten), beschouwde hij zichzelf als de man die Duitsland zou redden. Hij was niet de enige. De fanmail kwam met zakken tegelijk zijn luxe cel binnen.

Schreeuwen

Wat was het geheim van Hitler? Hoe kon hij Duitsland veroveren? Ooit zochten historici het antwoord in zijn felle antisemitisme, zijn inspelen op 'typisch Duitse' agressieve sentimenten. Maar in zijn uitgebreide slotpleidooi zoekt men er tevergeefs naar. Anderen wijzen op de massaspektakels - ook daar was in 1924 nog geen sprake van.

Hitler veroverde Duitsland simpelweg door te zeggen, of beter: te schreeuwen wat iedereen dacht. Dat Duitsland na de Eerste Wereldoorlog verminkt en vernederd was. Dat de Weimar Republiek een aanfluiting was. Dat het land weer een wereldmacht moest worden. 'Een eerlijk proces', concludeert David King, had de demagoog Hitler 'geëlimineerd'. Maar door de 'kwellende pervertering van het recht' lag de weg naar de macht voor hem open. King legt de schuld hiervoor bij Neithardt. Die had Hitler de mond moeten snoeren.

Adolf Hitler bij zijn vrijlating.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden