Het platteland is niet meer wat het geweest is

In een winterse stal melken boer Albert Dunnik en zijn vrouw Grietje enkele koeien. Weliswaar niet met de hand, maar toch met een tamelijk ouderwetse melkmachine....

Het eerste deel van de KRO-documentaire Begane Grond begint pittoresk in Staphorst. De 'oersaksische samenleving, die leeft naar het gebod van de Allerhoogste' wordt bedreigd door het naburige Meppel. De stad wil delen van Staphorst annexeren om er nieuwbouw te plegen.

Uiteraard heeft Meppel ook een verhaal. Maar die argumenten komen in de documentaire pas veel later, en ook veel korter, aan de orde. Dat komt doordat het eerste deel van de uit drie delen bestaande documentaire-serie Begane grond uitgaat van de 'slachtoffers' van de ruimtelijke ordening.

Dat maakt het programma een beetje sentimenteel. Maar dat lijkt ook de bedoeling te zijn geweest van de makers Hans Wynants en Gerald van Bronkhorst, die ook in Amersfoort, Kerkhoven en Zeeland probleemgebieden hebben bezocht.

Als gevolg van de economische vooruitgang en het groeien van de bevolking wordt er in Nederland gebouwd en verandert het landschap. Daar is lang niet iedereen gelukkig mee en dan vooral de mensen die ruimte of uitzicht moeten inleveren. Zij komen uitgebreid aan het woord: een boer, de buren, een actievoerder.

De enige autoriteit is eigenlijk de Meppeler wethouder C. Geldrop-Pantekoek. Zij verzekert aan het einde van de documentaire dat de gemeenteraad van Meppel zorgvuldig heeft overwogen waar de nieuwbouw moet worden gepleegd. En als Staphorst spreekt van 'cultuurmoord' is dat voor rekening van Staphorst. Bovendien, zo weet ze, zijn ze in Staphorst niet alleen goed christelijk, maar ook goed zakelijk. Met andere woorden, zo is de suggestie, het tegenstribbelen is tevens een kwestie van geld.

De onaangedane toon van de wethouder vinden we terug in de andere onderdelen van de documentaire. Een bouwer van mega-varkensstallen in Zeeland (met draagbare telefoon), weet dat hij niet erg welkom is Zeeuwsch-Vlaanderen, maar dat weerhoudt hem er niet van verder te bouwen. De marges in de varkenshouderij zijn zo klein, dat een varkensboer wel groot moet worden. En van de procedures voor de Raad van State verwacht hij 60 tot 70 procent te winnen.

Zo worden idyllische beelden afgewisseld met praktische uitleg en bouwwerkzaamheden. In filmbeelden uit de jaren vijftig is een nog jonge koningin Juliana op excursie in het Brabantse buurtschap Kerkhoven, waar de landbouwvoorlichtingsdienst vooruitgang predikt door specialisatie en grootschaligheid.

Het leek heel mooi te worden in Kerkhoven en het was ook een tijdje heel mooi. Maar op diezelfde plaats staan de boerderijen nu weg te rotten. De grootschaligheid van Kerkhoven is al lang niet groot genoeg meer. En wie het wel heeft volgehouden, heeft ruzie met zijn buren omdat hij koste wat kost zijn 'stankcirkel' verdedigt.

Voor dat woord heeft Van Dale nog geen ruimte vrijgemaakt. Kerkhoven is dan ook op weg naar de volgende vernieuwing, maar erg veelbelovend klinkt het allemaal toch niet.

Gijs Zandbergen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden