Het Panorama van Mesdag in perspectief

Close-Up: Panorama Mesdag, restauratie en geschiedenis van een schilderij zonder grenzen. Nederland 1, 22.30 uur...

Op 35-jarige leeftijd neemt Hendrik Willem Mesdag in 1866 afscheid van het kantoor van zijn vader, waar hij als bankier werkzaam is. Hij wil zich wijden aan zijn geliefde bezigheid: schilderen. Aanvankelijk stelt zijn werk niet zo veel voor. Het doek waarop hij een stapel stenen tot in detail pijnlijk realistisch weergeeft, spreekt weinig tot de verbeelding. Zijn doel, schilderijtjes maken die werkelijk goed zijn, bereikt hij pas als hij de zee ontdekt.

Als zijn schilderij Les Brisants de la mer du Nord in Parijs bekroond wordt met een gouden medaille, is zijn naam als zeeschilder gevestigd. Maar hét schilderij van Mesdag is natuurlijk het Panorama van Mesdag.

In 1880 wordt hem gevraagd een zeegezicht te schilderen met een omtrek van 114 meter, en een hoogte van 14,60 meter. Mesdag besluit het uitzicht vanaf het Scheveningse Seinpostduin als onderwerp te nemen. De opzet is in maart 1881 klaar, en vier maanden nadat de eerste verfstreek op het doek staat, is het schilderij voltooid.

Vincent van Gogh, aanwezig bij de opening, vindt het schitterend. 'Het enige gebrek van dit schilderij is dat het geen gebreken kent.' Bosboom, een andere kunstenaar uit die tijd, is nog positiever. 'Aan de kroon der lauweren van de Hollandse schilderschool is een fors en glanzend blad toegevoegd, dat wij danken aan het krachtvol talent van u, Hendrik Willem Mesdag. De aloude roem van Hollands schilderschool hebt gij schitterend gehandhaafd met uw groot Panorama-schilderij.'

Na vijf jaar is de lol er af. Met de komst van de cinematografie raken de panorama's in het slop. De Belgische eigenaren van het Panorama bieden het doek te koop aan. Mesdag zelf neemt het uiteindelijk over. Zonder morren past hij de tekorten bij. In 1910 schenkt hij zijn familie de aandelen en verplicht haar het Panorama in stand te houden. 'Ik beschouw mijn Panorama als mijn belangrijkste werk omdat het zo'n grote impressie geeft van de natuur.'

Ruim honderd jaar geleden was het Mesdag zelf die zijn doek van de sloop wist te redden. Tien jaar geleden verkeerde het Panorama van Scheveningen en omstreken wederom in gevaar. Het doek, ruim zestienhonderd vierkante meter groot, zat vol gaten, de ophanging voldeed niet meer, het dreigde zelfs naar beneden te komen. 'Het moet gerestaureerd worden. Beter tien jaar te vroeg dan vijf minuten te laat', aldus de hoofdrestaurator. Er werd besloten dat het schilderij een nieuwe ophanging zou krijgen. Achter het oude, broze linnen werd een nieuw doek aangebracht.

Morgen heropent koningin Beatrix het vernieuwde Panorama. Vanavond komt de AVRO met een onderhoudende documentaire over dit schilderij, zijn schilder en de bijna tien jaar durende restauratie ervan. Het Panorama is wederom voor de toekomst behouden.

Ellen van den Boomgaard

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.