Het ontstaan van hiphop-stijl

Tegelijk met hiphop-muziek, ontstond ook de hiphop-stijl. Wieteke Zeil over de wortels van de doe-het-zelfesthetiek die zo invloedrijk zou worden. In vijf onderdelen.

De eclectische stijl van Grandmaster Flash.Beeld Redferns

Fantasy

Elk popmuziekgenre vormt een totaalstijl van kleding, accessoires en beweginkjes, maar toen eind jaren zeventig Grandmaster Flash and the Furious Five het podium van de club Disco Fever in de Bronx overnamen, had niemand een flauw vermoeden dat dit nog eens tot in Kirgizië, Sicilië, Moldavië en Australië varianten zou krijgen. Gefeest moest er worden, want in die jaren was er al genoeg ellende in New York. Nu is er zoiets als een hiphopstijl, maar toen moest alles nog ontstaan.

Grofweg heeft de hiphopmedaille twee zijden: rauw realisme en de uitvlucht in feest en fantasie. Dat laatste was te zien in het uiterlijk van Grandmaster Flash en Melle Mel, die zich als futuristische cartoonfiguren op het podium bewogen. Echte sterren: je bent wat je wilt zijn. Een astronaut, een superheld, een samoerai, een paradijsvogel of alles door elkaar. Enigszins een erfenis van de P-Funk tijd in de jaren zestig en zeventig, maar via de Furious Five kregen de alter ego's in de hiphop grond. Anderhalf decennium later zouden tientallen miljoenen jongetjes (en een paar meisjes) tussen 10 en 20 jaar uit zowat alle landen ter wereld het volstrekt normaal vinden om zich een fantasiemengsel te wanen van een killer bee en een kung fu-krijger door die andere New Yorkse crew, die voor het gemak hun hele stadsdeel (Staten Island) vernoemden naar de mythische Chinese tempel Shaolin: de Wu-Tang Clan.

The Get Down: Game of Thrones in de Bronx

In de Bronx van de jaren zeventig broeide iets dat uit zou groeien tot een enorme industrie: hiphop. Hoog tijd dat iemand daar een serie over maakte. Maar waarom een blanke, Australische regisseur? Baz Luhrmann vertelt het zelf (+).

Jeans als schilderdoek

Wat hiphop jaren later in muziek zou doen, het domineren van de hele industrie, deed het voor het oog alvast met de stad New York in de eerste jaren. Graffiti is onderdeel van hiphop en net als breakdance, beatbox, rap en scratch vrij kosteloos uit te voeren en dus weggelegd voor de meest onbemiddelden. 'Bombing the system', zoals het door de jonge artiesten in de befaamde documentaire Style Wars (1983) wordt genoemd. De huizen in hun buurten waren vervallen - zij maakten ze mooi. En de dure wijken in Manhattan waren misschien onbereikbaar, de mensen daar konden wel je naam lezen op de metro's die er komen, die jij met je spuitbus hebt versierd. Graffiti was een brutale en vrolijke overname van de stad door bewoners die zich er geen deelgenoot van voelden. Ze 'customizeden' de gebouwen en de metro's, zodat die toch een beetje van hun werden. En customizen, aanpassen, dat kon je je kleren ook. Jeansbroeken en jeansjasjes kon je - geïnspireerd door Easy Rider en de lokale gangs - zo aanpassen dat iedereen kon zien waar je vandaan komt en waar je (niet) bij hoort. Graffiti op jeans was dé manier om je eigen kunstwerk te bezitten én jezelf een hoogst persoonlijke 'couture locale' aan te meten.

Accessoires, gecustomizede kleren en puma's of adidas met fat laces waren kenmerkend voor de stijl van de Bronx eind jaren zeventig.Beeld getty

Bouw je outfit op vanaf de sneakers

'Ik draag wat mijn publiek draagt, zodat ze zien: hij is zoals ik', zegt Darryll McDaniels, 'DMC' in de befaamde Run DMC in een filmfragment uit de vroegste jaren, toen rappers nog rapten over dingen die voor de gewone man binnen bereik lagen om te kopen. Hij draagt een zwart (nep)leren pak, Adidasgympen, een grote bril en zwart hoedje. Hiphop bracht in eerste instantie vooral dat: vrijheid. Dit kan iedereen, alles wat je nodig hebt is fantasie. Je scharrelt je jeans en jassen bij elkaar, knipt ze af of bewerkt ze, trekt er kleurige shirts bij aan, pimpt het met accessoires (zie punt 4) en kla... oh wacht. Even opnieuw beginnen: de SCHOENEN. Er is maar één element waar de kenner echt aan te onderscheiden is en dat zijn de sneakers. Puma of Adidas, in de begintijd. Vanaf je sneakers bouw je je outfit op. In schoenen investeer je, aan je schoenen ruik je even als je ze voor het eerst uit de doos haalt, je trekt de veters eruit, rekt ze op, bleekt en strijkt (ja, strijkt) ze, stopt de fat laces omgekeerd terug in de gaatjes en alleen dan, herkent men je rangorde in de groep. Zoals Run DMC rapte: 'My Adidas and me, close as can be / we make a mean team my Adidas and me.' (Zonder veters, trouwens.)

Accessoires, gecustomizede kleren en puma's of adidas met fat laces waren kenmerkend voor de stijl van de Bronx eind jaren zeventig.Beeld getty

Accessoires: Cazalbrillen, Kangol petjes en Grote Oorbellen

Als je het werk van documentairefotograaf Jamel Shabazz uit de begintijd van New Yorkse hiphop ziet lijkt het heel erg hip: grote brillen, brede gouden oorbellen, kettingen, houten armbanden. Alsof er nooit een jaren negentig en nul zijn geweest, gevuld met Swarovskistenen, Rolexen, diamanten tanden en telefoonhoesjes, Jacob-the-Jeweler kettingen en andere door de r&b geclaimde glanswaar. Nee, in de jaren tachtig was er in New York de markt en een paar onmisbare merken: Kangol voor de petjes, Cazal voor de brillen. Waar het om ging: accessoires maken je outfit persoonlijk. Wie goud kon betalen, kocht natuurlijk gouden oorbellen, maar bamboe kon ook. Of je trok het logo van een Mercedes of Volkswagen en hing het om je nek; nadat Mike D van de Beastie Boys met Volkswagen-logo om zijn nek op televisie verscheen werd de rage zo groot dat Volkswagen duizenden klanten die diefstal van de emblemen meldden gratis van nieuwe moest voorzien.

Het draaide om accessoires. Die hoefde niet duur te zijn, als het maar persoonlijk was.Beeld getty

Dapper Dan - het begin van de luxe - obsessie

De meeste liefhebbers hier, ook wie Eric B & Rakims Paid in Full woord voor woord kende of Salt 'n Pepa's Push it helemaal meedanste, hadden toen waarschijnlijk geen idee dat één man hun imago bepaalde: Dapper Dan, een dandy uit Harlem. In 1982 opende hij Dapper Dan's Boutique met daarboven de naaiateliers om de stoffen die hij zelf maakte - leer met gestanste logo's van grote merken als Louis Vuitton, Fendi, en Gucci - voor zijn eigen kring te 'customizen'. Rappers, boksers en drugsdealers betaalden prijzen die niet voor Louis en Gucci onderdeden voor een wielhoes achter op hun jeep vol Gucci-logo's en kleding naar hun smaak - brede schouders, oversized jassen - die de luxe uitstraalden van Fifth Avenue, maar de stijl van 125th Street. Dapper Dan, zo wordt gezegd in de documentaire Fresher Dressed (op Netflix) deed met mode precies wat hiphop ook deed in muziek: samplen, mixen en een nieuwe stijl maken. 'I blackenized it', zoals hij zelf zegt. Hij bepaalde eigenhandig de stijl van hiphop in de jaren tachtig en gaf het startschot voor de nog altijd florerende obsessie met luxemerken. In 1992 sloot de belastingdienst zijn zaak, omdat hij kopieerde van de grote merken. Rapper Nas in de documentaire: 'Dan was Tom Ford voordat Tom Ford er was. Hij had niet moeten worden gestopt, hij had moeten worden ingehuurd door de luxe merken.'

Ook de stijl van Salt 'n Peppa werd bepaald door Dapper Dan, de dandy uit Harlem met een voorliefde voor luxe.Beeld Redferns
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden