BESPREKING

Het oeuvre van schrijver en journalist Carel Helder

Boeken

Schrijver/journalist Carel Helder, die we ook een beetje van V mogen noemen, is een eigenzinnig boek met verzameld werk verschenen. Vlaams schrijver Ivo Victoria bezingt het bijzondere aan Helders oeuvre.

'Het lam is vlees geworden' ontstijgt het niveau van een gewone reportage, doordat Helder een lam van een menselijk trekje voorziet. Beeld Studio V

Carel Helder publiceerde in zowat elke krant of elk blad die u en ik kunnen bedenken. En als hij geen blad bereid vond, richtte hij er zelf een op met een welluidende naam als De Koperen Ploert of Anus. Daarnaast werkte hij als redacteur voor DWDD, schreef talloze gedichten en korte verhalen en organiseerde tussendoor ook nog het beruchte Bal der Geweigerden (als tegenhanger van het Boekenbal). En dan doen wij enkel een bescheiden greep uit 's mans rijke carrière, die begon met een fabuleuze reeks baantjes als daar zijn: magazijnmeester, verhuizer, voetbaltrainer (diploma KNVB Oefenmeester III), conciërge en assistent-manager van een postkantoor.

Achter het loket begon hij te schrijven: intro's voor vragen in Per Seconde Wijzer. Dat wisten ze bij Per Seconde Wijzer niet. 'Een bevriende redacteur, Peter Smit, liet het me doen en leverde ze onder zijn naam in', zegt Helder. 'Toen Peter ermee stopte, droeg hij mij voor als opvolger. Kreeg ik plots al mijn stukjes terug van de redactie omdat ik 'het nog niet in de vingers had'.'

Wie over Carel Helder spreekt, zegt twee dingen. Een: hij is een beetje vreemd. Wiep Idzenga, vriend en collega, vertelde op de boekpresentatie over hun eerste ontmoeting op een wielerbaan. 'Leuke kerel hè, die Carel', zei de man die hen aan elkaar had voorgesteld na afloop. 'Ja', zei Wiep, 'maar wat was hij dronken hè!' Het heeft wellicht te maken met zijn grote blauwe ogen, die altijd wat glazig staan, en zijn vlezige lippen, die alleen in beweging komen indien strikt noodzakelijk. Dan praat hij traag en doordacht, met de schijn van een dubbele tong.

Niet alleen een goed idee

Twee: wat heeft hij toch altijd goede verhaalideeën. Dat komt er bij collega's even respectvol als afgunstig uit. Nochtans lijkt alles in C.V. van een haast ongelooflijke eenvoud. Zoals de ontroerende reportage 'De laatste werkdag van Willem Jochems'. Over een ijzervlechter die met pensioen gaat. Geschreven alsof Helder alleen maar hoefde te noteren wat voor zijn ogen gebeurde. 'Máár', zegt hij, 'zo simpel is het niet. Toen Willem om half 5 wakker werd, stond ik al naast zijn bed. Ik ben die hele dag met hem op pad geweest. Daarna, toen ik de foto's zag die Henk Wildschut had gemaakt, ben ik teruggegaan en liet ze aan Willem en zijn vrouw zien. Bleek dat die vrouw in 43 jaar niet één keer op Willems werk was geweest. Pas toen had ik een verhaal.'

Of neem 'Het lam is vlees geworden' voor Volkskrant Magazine, over een halalslachterij. Wanneer hij één zwart lam subtiel van een menselijk trekje voorziet - 'Voor hij naar de donkere slachtruimte wordt gebracht, staat hij stil tussen zijn medelammeren, de kop naar beneden' - ontstijgt het verhaal het niveau van een gewone reportage. Helder volgt het dier tot het gevild in de koelruimte hangt waarna de keiharde slotzin volgt: 'Nr. 1888520 is alleen nog te herkennen aan de vorm van zijn ballen, twee glanzende Fabergé eieren van marmer.'

Het gaat niet (alleen) over een goed idee, maar om wat je ervan maakt. Dus dat hij een beetje vreemd is, komt dan goed uit. 'Moet je voorstellen. In het begin wist ik niet dat je dingen kon opzoeken. Ik dacht dat journalisten al die kennis paraat hadden. Daarvan ga je anders naar de wereld kijken.'

Vijf typische Carel Helder-zinnen

Hij was geen man die lachte naar het vogeltje. (Uit 'Opa', voor Moterrrraria)

Zijn werk is in beton verdwenen. (Uit 'De laatste werkdag van Willem Jochems', voor Torpedo Magazine)

Detective Hurtecant drinkt Fanta. (Uit 'Jagen op Meneer V.' voor Volkskrant Magazine)

Hij liet het landschap achter als een leeg decor. (Uit 'Kees', een kort verhaal)

De barman zocht in de spoelbak naar woorden. (Uit 'Autootje', een kort verhaal)

In C.V. het verzameld werk van Carel Helder. Beeld Studio V

Geen roman

Die andere blik blijkt ook uit zijn (zeer) korte verhalen, die fans van naam kennen als Tommy Wieringa en A.L. Snijders. Die laatste noemde het verhaal 'Kees' het beste verhaal dat hij ooit had gelezen. Het telt precies 131 woorden en bevat zinnen als: 'De struiken leken direct uit de rotsen te groeien.' En: 'Hij liet het landschap achter als een leeg decor.' Sfeervolle fictie, die hele werelden creëert, en waarvan de betekenis makkelijk verloren kan gaan voor wie niet aandachtig leest. Helder: 'Toen ik 'Kees' had geschreven, dacht ik: dit is beter dan de meesten denken.' Maar een roman, daar wil hij niet van weten. 'Daar zou ik heel ellendig van worden.'

In C.V. ook veel ruimte voor fotografie: Stephan Vanfleteren, Henk Wildschut en veel afleveringen uit de schitterende reeks 'Achter de camera' die hij voor Rails maakte. Verder hilarische interviews met uitgever Theo Sontrop en Martin Ros, een selectie vroege gedichten, een quiz en nog veel meer. 'Leuk hè', zegt hij. 'Net een vakantieboek.'

Een pagina uit De Koperen Ploert. Beeld Studio V

Moeizame jeugd

C.V. is geen volledig werk, laat staan een 'best of'. 'Neem die reportage over die dyslexie-school voor J/M. Daarmee ga ik geen Pulitzer winnen, maar het was mijn eerste reportage. Daarna wist ik dat ik het kon.' In dat kader noemt hij ook het interview met het medium Char voor VARA TV Magazine, maar dat is juist een heel bijzonder stuk omdat het schertsend begint, maar spannend en kwetsbaar wordt wanneer Char vaardiger blijkt dan gedacht en hem tot zijn eigen verrassing doet vertellen over het vroege overlijden van zijn moeder en het drankprobleem van zijn vader. 'Ik besefte toen: of zij echt wat kan, is niet van belang. Als je er voor openstaat, gebeurt er vaak iets positief.' Aan het eind van dat stuk lijkt het alsof hij zich gedwongen voelt te schrijven: 'Ter verdediging van mijn vader: hij begon te drinken toen mijn moeder stierf. Moet je hem dat kwalijk blijven nemen?'

Zijn moeizaam verlopen jeugd en de rijke opeenvolging van baantjes heeft zijn kijk op de wereld mede bepaald. Dus ook al wist hij op de lagere school al dat hij journalist zou worden, hij heeft er geen spijt van dat het er pas op zijn 40ste van kwam. Overigens kwam het boek tot stand dankzij het archief van ánderen. Zelf houdt hij niks bij. 'Op een gegeven moment denk je: ik ga hier nooit meer iets mee doen. En dan flikker je het weg.'

C.V. van Carel Helder is verschenen bij AFDH Uitgevers, 28 euro.

'De laatste werkdag van Willem Jochems.' Beeld Studio V
'Je maakt een gat en je gooit het dicht.' Beeld Studio V
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.