ACHTERGRONDTHEATER ZUIDPLEIN IN ROTTERDAM

Het nieuwe Theater Zuidplein is een voorlopig hoogtepunt

Het nieuwe Theater Zuidplein in Rotterdam.Beeld Sabine van Wechem

De omgeving van Ahoy wordt flink op de schop genomen. Het nieuwe Theater Zuidplein, dat een huiskamer voor de buurt wil worden, is spectaculair.  

Pal naast het Rotterdamse metrostation Zuidplein staat sinds kort een gebouw als een geode, een steen gevuld met kristallen. Het is het nieuwe Theater Zuidplein, een bakstenen stadsblok waarin een robijnrode ‘grot’ verscholen ligt: de grote zaal. De wanden, gemaakt van 6.000 aluminium driehoeken, zorgen voor een optimale akoestiek en een spectaculair beeld. Maar de mooiste plek, vindt algemeen directeur Emmelien Matthijsse, is toch de hal.

‘De huiskamer’, noemt ze de hoge ruimte met zijn natuurstenen visgraatparket, gigantische bar annex keukeneiland en warmgrijze wanden. Matthijsse wijst op de grote glazen deuren, die op 16 september openen voor publiek. ‘Vanuit de buurt bezien wordt deze ruimte dé eyecatcher.’

De grote zaal van Theater Zuidplein telt 600 stoelen en 6.000 unieke driehoeken van aluminium die de akoestiek optimaliseren. Het toneel is om te bouwen tot een stazaal voor 1.000 bezoekers.Beeld StudioRAP

Ze ziet al voor zich hoe bewoners ’s ochtends binnenlopen voor koffie en een krantje in de aangrenzende bibliotheek, waar wordt voorgelezen en scholieren studeren. Hoe achter de grote glazen achterwand een lunchoptreden wordt gegeven, mensen ’s avonds aanschuiven voor een daghap uit de Wereldkeuken, om daarna een voorstelling in de grote zaal te zien. ‘De deur staat straks de hele dag open.’

Theater Zuidplein wil meer zijn dan een podium voor publiek uit de stad en de regio: het moet ook echt een plek zijn voor buurtbewoners. Met het klassieke concert- en toneelaanbod trok het in de jaren negentig nauwelijks nog publiek uit Zuid, waarop men besloot om voortaan vanuit de vraag van bewoners te programmeren. Met jonge stand-upcomedians, met de hiphopscene en met Bollywoodavonden wist de organisatie een nieuw, jong publiek aan zich te binden. Daarnaast worden er veel jeugdvoorstellingen gemaakt, in samenwerking met scholen. Jaarlijks trekt het theater honderdduizend bezoekers.

Het nieuwe pand, ontworpen door architectenbureau De Zwarte Hond, is voor Matthijsse meer dan de vervanging van het oude, versleten Theater Zuidplein uit 1954. ‘Het is een statement, een investering in kunst- en cultuurbeleving van een groep Rotterdammers die zich niet herkent in het aanbod op andere plekken.’ 

De afgelopen tien jaar lag de focus in Rotterdam vooral op het centrum. Met spraakmakende bouwprojecten als de Rotterdam, de Markthal en de Luchtsingel, naast het nieuwe Centraal Station, werd de stad de ‘new capital of cool’, zoals CNN het verwoordde, en belandde in de top-10 van reisgids Lonely Planet. Maar ‘Zuid’ kwam niet voor in de reistips.

Niet dat er helemaal geen aandacht was voor het stadsdeel. In 2010 begon het rijk het Nationaal Programma Rotterdam Zuid om de ‘slechtste wijk van Nederland’ uit het slop te halen. In het onderzoeksrapport stond dat de omvang van de sociaal-economische problemen ‘in omvang en intensiteit ongekend [was] voor Nederland’, van verpauperde woningen tot leerachterstanden in het onderwijs. ‘Dit gebouw laat zien dat er hier ook heel mooie dingen gebeuren’, zegt Matthijsse ferm. En er staat nog veel meer te gebeuren.

Zuidplein Rotterdam. Links het oude theater, rechts het winkelcentrum.Beeld Sabine van Wechem

Rotterdam-Zuid is nooit helemaal afgebouwd. In de plannen voor de herbouw van de stad na de Tweede Wereldoorlog werd ‘Zuid’ benaderd als een zelfstandige stad, waarvan het Zuidplein het centrum zou vormen. Daar kwam uiteindelijk niets van terecht. Winkelcentrum Zuidplein, de reusachtige witte doos naast het metrostation, trekt weliswaar jaarlijks 11 miljoen bezoekers, maar je ziet ze niet op straat. Bewoners van Zuid blijven de overzijde van de Maas ‘de Stad’ noemen. Met de gebiedsontwikkeling Hart van Zuid (zie inzet) moet het ontbrekende centrum eindelijk werkelijkheid worden. Metrostation, winkelcentrum, congrescentrum Ahoy: het hele gebied gaat op de schop.

Op straat klinkt het geronk van graafmachines die de stoep rond het oude theater verwijderen, in voorbereiding op de sloop. Voor freelance-theatertechnicus Ben is het even slikken, hij werkte er jarenlang. ‘Het gebouw is een begrip, eerst als schouwburg, toen als theater. Maar na twaalf jaar plannen maken is het goed dat ons nieuwe pand er staat.’

‘Nu kunnen we verder’, zegt Wouter van de Braak, projectdirecteur van de gebiedsontwikkeling Hart van Zuid. Deze is opgezet als een ‘treintje’. Het nieuwe theater staat op de plek van het gesloopte gemeentezwembad, dat ernaast herbouwd is als Zwemcentrum. Op de plek van het oude theater komt straks het busstation – de perrons onder het metroviaduct, waar dagelijks tweeduizend bussen af en aan rijden, kunnen dan weg. De vrijgespeelde openbare ruimte wordt getransformeerd in een wandelboulevard die doorloopt tot aan Ahoy. ‘Hij wordt zo lang als de Coolsingel’, schetst Van de Braak, ‘met bomen, bloemperken en zitplekken.’

‘Je voelt nu al hoe het werkt’, wijst Matthijsse op het terras op het pas geopende Annie M.G. Schmidtplein, dat als verlengstuk van de huiskamerhal is ontworpen. ‘Toen de horeca openging, bestormden mensen de picknicktafels.’ Het toont de behoefte aan ontmoetings- en flexwerkplekken; mensen in deze buurt hebben relatief kleine huizen. Tegelijk moeten gezellige terrasjes bezoekers van het winkelcentrum en Ahoy verleiden om door het gebied te gaan struinen, en er meer geld uit te geven.

Deze opengewerkte gevel oogt transparant, maar is gesloten en geeft het bakstenen gebouw iets theatraals. Beeld Sabine van Wechem

Het theater speelt daarbij een belangrijke rol. Het is het eerste gebouw dat je ziet als je het metrostation uitstapt. ‘Het geeft smoel aan het gebied, het moet nieuwsgierig maken’, zegt architect Bart van Kampen. Hij vindt het ‘stoer’ dat het gebouw midden in de woonwijk is geplaatst. ‘Het was vanwege de geluidsbelasting logisch geweest om het naast Ahoy te bouwen. Maar een theater hoort in het hart van de stad.’ 

Het was de kunst om het de gewenste open uitstraling te geven en tegelijk (pop)concertgeluid binnen te houden. De kantoren en artiestenruimten vormen een geluidsbuffer richting de achtergelegen woonstraat, de twee zalen zijn aan de stationskant geplaatst, achter een aluminium ‘voile’. Deze opengewerkte gevel oogt transparant, maar is gesloten en geeft het bakstenen gebouw iets theatraals. In de grote zaal zitten ramen met driedubbel glas en zitvensterbanken waarop je buiten in de zon kunt zitten en meekijken met wat er binnen gebeurt.

Van de Braak ziet dat ‘het kantelt in Rotterdam-Zuid, net als in Katendrecht’. Tien jaar geleden was dat voormalige havengebied een achterstandswijk, nu zijn de oude pakhuizen verbouwd tot lofts en vind je er hippe koffiebars. Op die ontwikkeling is ook kritiek. Bestaande bewoners die graag een betere woning willen, kunnen zich de huur van de nieuwbouwappartementen vaak niet veroorloven. Sommigen voelen zich niet meer thuis in de ‘veryupte’ wijk.

Hoe voorkom je dat dit straks ook op Zuid gebeurt? ‘Tijdens het Stadscongres Rotterdam in 2019 zei architect Francine Houben dat ze de randen van het water wil herontwikkelen’, zegt Van Kampen. ‘Dat is makkelijk, woningen aan een promenade heb je zo verkocht. Maar je moet beginnen vanuit wat er is, in het midden van de wijk. De mensen daar iets geven om trots op te zijn, waardoor ze willen blijven en meedoen.’

Het idee om van de hal van het theater een huiskamer voor de buurt te maken, sluit aan op deze visie. ‘Het gebouw moest niet te chic worden, we wilden gezelligheid, warmte’, zegt Matthijsse. En het kenmerkende rood van het oude pand móést mee; dat heeft de architect teruggebracht in de ruimten rond de hal en de fonkelende grote zaal.

Straks krijgt Rotterdam-Zuid de kans om dit alles te laten zien aan de wereld, als gaststad van het Songfestival, dat in Ahoy plaatsvindt. Na de teleurstelling dat het festival afgelopen mei niet kon doorgaan, overheerst nu een gevoel van optimisme. Van de Braak: ‘We keken er enorm naar uit, maar het is gaver om het volgend jaar te doen, dan kunnen we nog meer laten zien van het nieuwe Zuid.’

Vernieuwende zaal vol driehoeken

Voor de grote zaal met 600 stoelen ontwierp het Rotterdamse architectenbureau Studio RAP akoestische wanden, opgebouwd uit 6.000 unieke, driehoekige panelen van aluminium. Met behulp van algoritmen zijn deze driehoeken zo gepositioneerd dat de optimale akoestiek is verkregen. Het ontwerp is gemaakt met een digitaal model, de aluminium driehoeken zijn geproduceerd met computergestuurde freesmachines. Het toneel is eenvoudig om te bouwen tot een stazaal voor 1.000 bezoekers; de parterre en het balkon worden dan met een hefwand van de rest van de zaal afgeschermd.

Gebiedsontwikkelingsproject Hart van Zuid

Onder de naam Hart van Zuid wordt het gebied rond het Zuidplein getransformeerd tot het centrum van Rotterdam-Zuid. Het omvat een nieuw zwemcentrum, het Theater Zuidplein, een busstation, de renovatie van het metrostation en het winkelcentrum, en de herinrichting van de openbare ruimte. Ook wordt er woningbouw gerealiseerd. Een wandelboulevard verbindt straks metrostation Zuidplein met congrescentrum Ahoy, dat wordt verbouwd en uitgebreid met een bioscoop en een hotel. In 2023 moet alles klaar zijn. 

Theater Zuidplein

Bouwperiode: 2015-2020

Open voor publiek: 16 september 

Opdrachtgever en huurder: Gemeente Rotterdam

Ontwikkelaar en eigenaar: Hart van Zuid (Ballast Nedam en Heijmans)

Architect: De Zwarte Hond

Interieurontwerp centrale hal: BURO M2R

Ontwerp zaalwand: Studio RAP

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden