omslag

Het nieuwe omslag van Reis door de nacht brengt een saluutje aan de oude ontwerper

Oorlog en vrede op het omslag van een jeugdklassieker.

Ontwerp Tjeerd Bottema, begin jaren vijftig. Beeld Callenbach
Ontwerp Tjeerd Bottema, begin jaren vijftig.Beeld Callenbach

Lang voor Jan Terlouws Oorlogswinter en Jacques Vriens’ Oorlogsgeheimen was er Reis door de nacht, een klassiek jeugdboek over Nederland in oorlogstijd van de Drentse auteur Anne de Vries, ook bekend van de evergreen Bartje (met de vaak aangehaalde protestzin ‘Ik bid nie veur bruune boon’n’).

Het verhaal over verzet, collaboratie en verraad rond een Nederlands gezin baseerde De Vries op eigen ervaringen in zijn Drentse esdorp en op de verzetsdaden van Johannes Post, die hij van nabij kende, en Esmée van Eeghen.

Ontwerp Tjeerd Bottema, 1952. Beeld Callenbach
Ontwerp Tjeerd Bottema, 1952.Beeld Callenbach

De vier delen, De duisternis in, De storm steekt op, Ochtendgloren en De nieuwe dag verschenen tussen 1951 en 1958 bij de christelijke uitgeverij Callenbach en werden al snel bestsellers. Er volgden Duitse en Engelse vertalingen (Journey Through the Night, Im Schatten der Gewalt) en na 1960 werd de vierdelige vertelling een dikke omnibus in één band.

Im Schatten der Gewalt, Duitse vertaling uit 1961. Beeld Evangelische Verslagsantalt
Im Schatten der Gewalt, Duitse vertaling uit 1961.Beeld Evangelische Verslagsantalt

Tjeerd Bottema leverde vanaf 1951 alle omslagillustraties, die perspectivisch misschien niet helemaal kloppen, maar wel precies de goede jongensboekenspanning hebben.

Ontwerp Zoltan Szathmáry, jaren zestig. Beeld Callenbach
Ontwerp Zoltan Szathmáry, jaren zestig.Beeld Callenbach

Callenbach dateerde haar uitgaven niet consequent. Daardoor is onduidelijk in welk jaar de uitgeverij afscheid nam van Bottema en een nieuw omnibusomslag bestelde bij Zoltán Szathmáry, een Oostenrijks-Hongaarse kunstenaar die in Nederland werk vond als reclameschilder – een achtergrond die is terug te zien in zijn pakkende ontwerp.

Ontwerp Herson alias Herry Behrens, ca. 1980. Beeld Kok ten Have
Ontwerp Herson alias Herry Behrens, ca. 1980.Beeld Kok ten Have

Uitgeverij Callenbach gaf in 1975 de geest (het fonds werd deels overgenomen door uitgeverij Kok, tegenwoordig KokBoekencentrum), maar zeventig jaar na de eerste editie wordt Reis door de nacht nog altijd gelezen. De recente, 35ste druk kreeg een voorwoord van Henk Pröpper en een nieuw ontwerp door Nanja Toebak.

Ontwerp Nanja Toebak, 2021. Beeld KokBoekencentrum
Ontwerp Nanja Toebak, 2021.Beeld KokBoekencentrum

‘Eerlijk gezegd vind ik die oude omslagen heel sterk’, zegt Toebak. ‘Ik heb nog gesuggereerd ze opnieuw te gebruiken.’ Maar de uitgever en De Vries’ kleindochter wilden iets anders en dat werd een nachtelijke hemel met in lichtbundels gevangen vogels. De zoeklichten zijn een saluutje aan Bottema, in de duivensilhouetten kun je volgens Toebak net zo goed vredessymbolen als bommenwerpers zien.

Anne de Vries: Reis door de nacht

Omslag Nanja Toebak. KokBoekencentrum; € 29,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden