nieuwsCIA-logo

Het nieuwe CIA-logo? ‘Een nieuwe plaat van Joy Division’ of ‘een sluitzegel voor een beschuitrol’

Een nieuw beeldmerk van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA heeft veel hoon opgewekt onder vormgevers. Een ‘nieuwe plaat van Joy Division’, een ‘affiche voor een techno-festival’, of zelfs een ‘sluitzegel voor een beschuitrol’. Die laatste typering komt van ontwerper Gert Dumbar (80 inmiddels), oprichter van Studio Dumbar en ontwerper van het Nederlandse politielogo.

Nieuwe logo van de CIA, dat meer diversiteit moet uitstralen. Beeld
Nieuwe logo van de CIA, dat meer diversiteit moet uitstralen.

Het gebeurt niet elke dag dat een toch wat stiekeme organisatie als de CIA expliciet naar buiten treedt met een nieuwe visuele identiteit. Het logo werd begin januari gepresenteerd en leidde in de slagschaduw van de Capitool-rellen tot rumoer op Amerikaanse instagramaccounts. Alleen de vraag al: wat doen spionnen eigenlijk met een logo? Zo gek is dat niet, want ook de Mossad in Israël en MI5 in Groot-Brittannië hebben een beeldmerk. Zelfs de Nederlandse inlichtingendienst, de AIVD heeft een logo: drie vissen die tegen de stroom inzwemmen.

Logo van de AIVD, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Beeld AIVD
Logo van de AIVD, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.Beeld AIVD

De vissen van de AIVD

Misschien wel het minst bekende logo van Nederland is dat van de AIVD. Toch is de  veiligheidsdienst trots op haar motto: ‘Levende vissen zwemmen tegen de stroom in, alleen de dode drijven mee.’ Er hoort een beeld bij met drie vissen bij die wat bleke golfjes trotseren, inclusief het credo per undas adversas (tegen de stroom in). ‘Het motto symboliseert de instelling van de dienst: niet passief meedrijven met de golven, maar actief stroomopwaarts, het oog gericht op de bedreigingen van de nationale veiligheid’, aldus de AIVD-woordvoerder. Het devies is geïntroduceerd door Louis Einthoven (1896-1979) het eerste hoofd van de BVD, de voorloper van de AIVD. Officieel valt de AIVD onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Daarom wordt het logo niet vaak officieel ingezet: ‘Maar het neemt niet weg dat we trots zijn op ons wapen dat staat op de vlag die wappert buiten ons gebouw.’

Het nieuwe CIA-beeldmerk – dat overigens geen vervanging is van het klassieke logo met adelaar en schild – bestaat uit een zwarte cirkel met de schreefloze letters CIA in het hart, in een raster van knikkende en zwenkende lijnen die associaties oproepen met een databundeling. De CIA gebruikt het logo op een nieuwe website die is gericht op het werven van meer divers personeel. Het spionagewerk is anno 2021 vooral een digitaal specialisme, het lijnenlogo is een kennelijke poging om digital natives te interesseren voor een baan bij de Central Intelligence Agency.

Het officiële logo van de CIA. Beeld
Het officiële logo van de CIA.

Dat is allemaal goed en wel, zegt Dumbar wiens bureau het logo van de NS en veel huisstijlen voor de overheid heeft gemaakt, maar een logo moet stilistisch duurzaam zijn, het moet jaren mee kunnen. ‘Dit is wegwerpkwaliteit, de slechtste van een serie recente Donald Trump-logo’s.’

‘We are the Nation’s first line of defense’, (wij zijn de eerste verdedigingslinie van ons land) meldt de nieuwe wervingspagina van de CIA met blokkige letters, wit op zwart. Kleur ontbreekt ook in de fotografie. Een vormgeving die veel designers meer aan een reclamebureau doet denken dan aan een overheidsorgaan dat het land beschermt tegen kwade krachten. Hadden ze die analogie met eerste verdedigingslinie maar proberen te stoppen in dat nieuwe logo, zegt Felix Janssens, ontwerper van onder meer het logo van De Nederlandsche Bank. ‘Per slot van rekening kun je de CIA zien als het risicodepartement van het publieke domein. Daarmee kun je als ontwerper aansluiting zoeken bij een nieuwe relevantie van de CIA. Maar dit is raadselachtig. Er zit geen symboliek in. Het is anoniem, zonder identiteit.’

‘De missie van CIA is anders dan alle andere. Onze website weerspiegelt dat. Met het zwart-witkleurenschema en fotografie willen we de interesse van getalenteerde kandidaten wekken en een moderne, herkenbare ervaring bieden’, zei, een woordvoerder tegen The New York Times. ‘Ik zie wel een poging om een jonge tech-doelgroep aan te spreken, maar de briefing had wel iets beter mogen zijn. Dit kan ook een nieuw platenlabel zijn’, zegt Janssens.

‘Een goed logo geeft de kernwaarde van een organisatie weer, niet in letters maar in vorm, dat mis ik hier’, zegt Jacques Koeweiden, een ontwerper die het logo van de Hema (samen met Paul Postma) ontwierp en een monogram voor Koning Willem Alexander. ‘Bovendien staat op een goed logo niets dat overbodig is, dat kun je van die lijnenstroom niet zeggen.’ En les drie van het ware logo: een beeldmerk blijft overeind zowel in reuzenformaat op een kantoorgevel, als minuscuul op een balpen. ‘Dat laatste geldt natuurlijk niet voor deze fragiele lijntjes.’

Het is geen menselijk logo, en daarom niet geschikt voor personeelswerving, is de voornaamste kritiek van Gert Dumbar. Overigens stuitte Dumbars eigen politielogo – het grondwetboek met een vlam van waakzaamheid erop – bij introductie in de jaren negentig ook op weerstand. ‘Het was vooral een hetze van De Telegraaf die het een ‘brandende tosti’ noemde. Wel een geestige typering, maar een onzin-campagne van die krant. Dat logo zit bijna dertig jaar later nog altijd stevig op het politie-uniform.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden