BoekrecensieSheila Heti

Het niet krijgen van kinderen is net zo’n grote ervaring als ze wél krijgen (vier sterren)

Sheila Heti ontsluit met haar overdenkingen een landschap waar maar weinig mensen in rond willen dwalen, een vrouwenleven zonder de mijlpaal van het moederschap. Het is ook een ode aan de twijfel.

Sheila Heti.Beeld Steph Martyniuk

Sommige landschappen zijn zo eentonig dat je er langzaam doorheen moet reizen om de schoonheid te zien. Een wijsheid van Wilfred Thesiger die eind jaren veertig door de Omaanse woestijn trok. Ik dacht aan die uitspraak toen ik Moederschap van Sheila Heti (1976) las. Niet vanwege de woestijn maar vanwege de traagheid van bewegen, het minutieuze inzoomen en de schoonheid daarvan.

Ogenschijnlijk gebeurt er weinig in Heti’s tweede roman. Bijna driehonderd pagina’s cirkelt de schrijfster rond de vraag of ze wel of geen kind moet krijgen. In zekere zin, vindt Heti, is het niet krijgen van kinderen net zo’n grote ervaring als ze wél krijgen. Alleen is er geen erkenning of taal voor. ‘Hoe kan ik de afwezigheid van die ervaring uitdrukken zonder dat gemis centraal te stellen? Kan ik zeggen waar zo’n ervaring een uitdrukking van is zonder het in verband te brengen met het moederschap?’ Heti ontsluit met haar overdenkingen een landschap waar maar weinig mensen in rond willen dwalen, een vrouwenleven zonder die mijlpaal van het moederschap. Haar tocht (het boek) beslaat de laatste jaren van haar vruchtbare leven en valt te lezen als het reisverslag van iemand die zich niet wil conformeren aan de norm. 

Maar Moederschap is veel meer dan dat. Het is een zeer zorgvuldig onderzoek naar wat het betekent om in een vrouwenlijf te leven. ‘Ik zal maar niet kunnen vatten hoe ik zo naïef heb kunnen zijn over hoe tijd werkt in het leven van een vrouw; hoe tijd in wezen het rijk is waarin een vrouw leeft.’ En het is een ode aan de twijfel, het niet-weten. ‘Een leven is niet meer dan een opzet, een vraag die je stelt door het te leven.’

Misschien is dat wel het mooiste aan dit boek, dat het zo zorgvuldig vastlegt wat er gebeurt op al die momenten dat er niets lijkt te gebeuren. Als we twijfelen, niet vooruitkomen, blijven zitten met een vraag. Heti beschrijft hoe een rups in een cocon niet zomaar transformeert tot vlinder. Eerst valt hij uit elkaar, verandert in een brij. ‘Waarom heeft niemand het over die brij?’ En niet altijd wordt een rups een vlinder, soms wordt hij, schrijft ze, gewoon weer een rups.

Navelstaarderigheid ligt op de loer, maar Heti is slim en grappig genoeg om van haar navel een universeel verhaal te maken over keuzes, liefde en de angst het verkeerde leven te leiden. Alles wordt erbij gesleept in de zoektocht naar een antwoord, zo ook een techniek geïnspireerd op de I Tjing, een millennia oud Chinees orakelboek. Heti stelt vragen en krijgt via een systeem van het opgooien van muntjes op elke vraag een ‘ja’ of ‘nee’. Het levert een reeks van absurde ‘gesprekken’ op. ‘Zal het kind een meisje zijn? Nee. Zal het aantrekkelijk zijn? Nee. Gewoontjes? Nee. Razend knap? Ja. Is er van al het bovenstaande ook maar iets waar? Nee.’ Hoe hard we ook zoeken, we zullen nooit weten welke weg de juiste is.

Naarmate de tijd verstrijkt en het fysieke moederschap verder uit zicht raakt, doemt in de verte iets anders op, misschien kun je het geestelijk moederschap noemen. Het vermogen te troosten, te helen, de scherven aan elkaar te leggen. Heti richt haar troost en liefde niet op een volgende generatie maar op de generaties vóór haar. Haar moeder en haar moeders moeder, wier levenskeuzes ze probeert te begrijpen. Hun verdriet is langs twee generaties naar beneden gesijpeld en door het te beschrijven hoopt Heti iets te helen, in zichzelf en in hen. ‘Misschien neem ik dit boek wel mee naar mijn moeders huis. Ik zal op de deur kloppen en naar haar toe gaan en zeggen: Hier is het. Op papier. Je moeders verdriet, jouw verdriet, mijn verdriet.’ 

En dan is de worsteling voorbij, gewoon omdat er voldoende tijd verstreken is. Het boek heeft Heti als een ‘reddingsvlot’ over haar vruchtbare jaren heen gedragen. Grote antwoorden blijven uit. Er vindt geen transformatie plaats, geen eind goed al goed, er is opluchting en er is een moeder die haar dochter bedankt.

Sheila Heti: Moederschap
Uit het Engels vertaald door Iannis Goerlandt.
Signatuur; 288 pagina's; € 19,90. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden