Recensie Dans

Het Nationale Ballet danst Requiem: een eerder spirituele dan religieuze eredienst (vier sterren)

Muziek en dans vormen een meeslepende combinatie van berusting en extreme bewegingen.

Requiem, door Het Nationale Ballet. Beeld Hans Gerritsen

Er werd naar uitgekeken, dit balletprogramma met twee hoofdnummers, allebei werk van David Dawson. Allereerst het nieuwe Requiem, waarvoor Gavin Bryars de muziek componeerde. De internationaal veelgevraagde Dawson is een hippe virtuoze goochelaar met de klassieke-ballettechniek. Bryars, die ook werkte met grote choreografen als Lucinda Childs, Merce Cunningham, William Forsythe en Edouard Lock, is al ruim een generatie langer bezig als contrabassist en componist in de hoek van de jazz, de improvisatie en de hedendaagse muziek. De twee Britten sloegen eerder, in 2010, de handen ineen voor The Third Light, bij Ballet Vlaanderen. Nu, bij Het Nationale Ballet nemen ze het oorspronkelijk religieuze concept van het requiem onder handen.

In het katholieke geloof is het requiem een dodenmis. Het helpt de levenden afscheid te nemen van de doden, en de doden afscheid te nemen van de levenden; het requiem zou je verblijf in het vagevuur, de toestand tussen aarde en hemel waar de ziel wordt gezuiverd, bekorten. Duizenden requiems zijn er gecomponeerd (Bryars schreef er ook een paar) en daarbinnen is veel gevarieerd met de vaste onderdelen van de eredienst, en er is ook veel gespeeld met gevoelsaccenten. In hún Requiem, een meeslepende, verruilen Dawson en Bryars de sfeer van religie voor die van spiritualiteit en geven ze ruim baan aan het idee dat leven en dood, heden en verleden, sterk met elkaar verbonden zijn.

Zo gaat het imposante toneelbeeld van de Duitse kunstenaar en scenograaf Eno Henze over continuïteit. Een muur van verkoolde stukken hout verdwijnt in de coulissen en dankzij spiegels aan weerszijden van het podium lijkt ook de dans in de verte door te lopen, of een weerspiegeling te zijn van een wereld elders. Zelfs de zwarte façade oogt met een uitgekiende belichting en enkele glaspegels niet hermetisch.

Bryars compositie voor orkest, koor en solisten ligt als een dicht geweven, diep gekleurd en rijk gemêleerd tapijt onder de dans. Er straalt een zekere gelijkmatigheid vanaf, die je ook als berusting of troost zou kunnen interpreteren. De dans heeft minder te maken met rust, de letterlijke vertaling van het Latijnse woord requiem. Sterker nog: Dawsons choreografie is over het algemeen levendig, met een komen en gaan van druk bewegende mensen en snel wisselende formaties met veel symmetrie.

Requiem, door Het Nationale Ballet Beeld Hans Gerritsen

Zoals altijd bij Dawson zijn de bewegingen extreem – hoog, diep, ver doorgestrekt – en sierlijk, met dit keer genoeg liefde en compassie erin om geen vlak vormspel te worden. Of de mannen en vrouwen in bodysuits met een zweem goud, koper of zilver de levenden, de doden of de engelen verbeelden: het maakt eigenlijk niet uit. Waar het om gaat, is het contrast tussen de vluchtige ‘volle’ beelden en het trio dat nu en dan opduikt. Dat is kalmer, steviger, aardser, met als krachtig menselijk middelpunt eerste solist Sasha Mukhamedov. Haar positie is anders. Zij is het die tot slot door haar secondanten James Stout en Joseph Massarelli hoog wordt opgetild, totdat ze bijna zweeft. In haar kun je de dood, maar ook het leven, zien als een individuele, wellicht ook eenzame tocht.

Die tocht krijgt ook prachtig vorm in Citizen nowhere (2017). Deze solo, die de beschouwelijke avond compleet maakt, is geïnspireerd op het poëtische verhaal Le petit prince van Antoine de Saint-Exupery. Tweede solist Edo Wijnen blijft in zijn eentje overeind in het videoheelal van tuimelende letters en cijfers (ook een ontwerp van Henze) en de eveneens prominente, filmische muziek van Szymon Brzóska. Hij is kwetsbaar en sterk tegelijk in zijn zoektocht naar betekenis, die niet blijkt te liggen in wat je ziet, maar in wat je voelt.

Relevant ballet

Of het nou romantische balletsprookjes, 20ste-eeuwse klassiekers of nieuw werk is, het Nationale Ballet heeft altijd geprobeerd om de balletkunst, ontstaan in de 17de eeuw, levend en actueel te houden. Om deze doelstelling verder kracht bij te zetten, werd onlangs dansdramaturg Peggy Olislaegers benoemd tot ‘partner’ verantwoordelijk voor onderzoek en ontwikkeling. Verder organiseert het gezelschap in het weekend van 16 en 17 februari in Amsterdam de tweede editie van de internationale balletconferentie Positioning Ballet. Net als in 2017 steken artistiek directeuren, choreografen, dansers en journalisten de koppen bij elkaar om te praten over hoe je ballet relevant houdt. Centraal staat de vraag naar het ideale leiderschap, met als sprekers over dit thema de Amerikaanse schrijvers en wetenschappers Jennifer Homans en Theresa Ruth Howard.

Requiem & Citizen Nowhere

door Het Nationale Ballet

Vier sterren

Choreografie David Dawson, muziek Szymon Brzóska, Gavin Bryars. M.m.v. Het Balletorkest, Koor van de Nederlandse Opera en solisten.

9/2, Nationale Opera & Ballet, Amsterdam. Daar t/m 1/3.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden