‘Het mysterie over de Hohe Messe is ontrafeld’

Jarenlang braken muziekliefhebbers zich het hoofd over de Hohe Messe van Johann Sebastian Bach. Onbekend was voor welke gelegenheid hij het stuk gecomponeerd had....

Marlies Dinjens

Wat heeft Maul precies ontdekt?

‘Hij heeft achterhaald dat het stuk is gecomponeerd voor een groep adellijke muziekliefhebbers in Wenen. Het zou voor het eerst zijn uitgevoerd op 22 november 1749 in de Weense Sankt Stephansdom ter gelegenheid van Sint Cecilia-dag. Deze groep edelen hield ieder jaar een ‘benefietconcert’ voor de weduwen en kinderen van overleden musici. De beste musici van Wenen haalden op die heilige dag voor musici alles uit de kast. De Hohe Messe is volgens Maul onderdeel van een religieuze plechtigheid, waarin de misdelen afgewisseld werden met Gregoriaanse gezangen.

Waarom is dit een belangrijke ontdekking?

‘Eindelijk kan de Hohe Messe in een context geplaatst worden. Nooit eerder wisten biografen en Bachexperts te achterhalen waarvoor de Hohe Messe door Bach was geschreven. De partituur was overgeleverd, maar de bijbehorende informatie niet. Het stuk kreeg in de 19de eeuw de titel Hohe Messe. Vanwege de omvangrijke lengte van het stuk en de grootse bezetting van het orkest, leek het niet aannemelijk dat het stuk bedoeld was om uitgevoerd te worden in kerkelijk-liturgisch verband. Het is nu duidelijk voor wie Bach het stuk heeft geschreven. Historisch gezien is het ook interessant om te weten dat Bach ook contacten had in Wenen.

Bovendien is nu eindelijk bekend hoe het stuk in eerste instantie is uitgevoerd met Gregoriaanse gezangen. Het kan hierdoor gespeeld worden op dezelfde manier als het de eerste keer werd uitgevoerd.’

Gaat u het stuk ook in de originele vorm brengen?

‘Ja. Op 18 oktober voert het Amsterdam Baroque Orchestra and Choir het uit in Wenen. Hiervoor heb ik de originele Gregoriaanse gezangen die horen bij Sint Cecilia-dag achterhaald. Die zullen worden gezongen door een apart mannenkoor. Waarschijnlijk geeft dit een heel nieuwe dimensie aan het stuk. Door de combinatie met het Gregoriaanse gezang, dat als pauze in het stuk fungeert, krijgt de muziek eigenlijk een heel nieuw kader.’

Behoort de Hohe Messe tot een van Bachs belangrijkste werken?

‘Zeker. Het is naast de Matthäuspassion, de Johannespassion en het Weihnachtsoratorium, een van Bachs topstukken. Het wordt nog regelmatig uitgevoerd. De Hohe Messe is het laatste werk dat Bach voor zijn dood nog heeft kunnen voltooien. Het stuk bevat elementen uit eerdere composities, waardoor het tegelijkertijd ook een soort samensmelting is van zijn gehele oeuvre.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden