recensieMonteverdidag

Het Monteverdiorgel klonk tijdens zijn entree in het Nederlandse concertleven wel érg verlegen ★★★☆☆

Het blijft de vraag of er een klank te horen was die tot nu toe werd gemist. 

Het Monteverdiorgel bij de inhuldiging in januari.Beeld Steven Heybroek © NMF

We hadden ons erop verheugd: eindelijk kennismaken met een orgel zoals dat kan hebben geklonken in Venetië rond 1600. Alleen al bij het lezen van de specificaties was het watertanden. Pijpen van Italiaans cipressenhout. Vijf klankregisters, waaronder flauto en fiffaro. Plus een authentieke middentoonstemming, voor de zuiverste akkoorden denkbaar.

Het orgel werd in januari gepresenteerd. De Veluwse firma Klop bouwde het in opdracht van het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds. Hij is demontabel, transportabel, en de windvoorziening is naar keuze elektrisch of met de hand. Het orgel werd vernoemd naar Claudio Monteverdi, de Italiaanse componistenreus.  En nu, op een Monteverdidag die trok van Groningen naar Utrecht en Amsterdam, maakte het Monteverdiorgel in het Nederlandse concertleven zijn entree.

Uitgelezen kans: Le Nuove Musiche trad op, de barokgroep van Krijn Koetsveld. Hij is de man die het idee heeft aangezwengeld. Was het niet raar, vond Koetsveld, dat 150 jaar barokmuziek uit alle windstreken tegenwoordig wordt begeleid op elektrische kistorgels met metalen pijpen? Terwijl die destijds niet bestonden. En Monteverdi zelf in een brief schreef dat hij smolt bij de soave,  zoete klank van houten pijpen.

Maar wat er ook te zien viel op het kamermuziekpodium van TivoliVredenburg: geen orgel van 64 duizend euro met toetsen van buxus en ebbenhout, beschilderd met Venetiaans trompe l’oeuil. Koetsveld begeleidde zijn vijf zangers met een klavecimbel. Mooi maar ingetogen zongen ze zich een weg door madrigalen over lust en liefde. Toegegeven, daar past geen orgel bij, maar een deceptie bleef het.

Pas bij het avondconcert dook het nieuwe instrument op. Wat leek hij klein, daar in de Grote Zaal, met op de achtergrond zijn uit de kluiten gewassen broer: het barokorgel dat TivoliVredenburg in 2017 liet installeren, maar dat is toegesneden op latere muziek uit noordelijker landen. Het Italiaanse ensemble Cantar Lontano zou eindelijk de authentieke pracht van het Monteverdiorgel laten horen. 

Dat viel nog niet mee. Geen orgeltoontje sijpelde door de muur van acht zangers, drie trombones en twee cornetti. Pas in de kerkmuziek die Monteverdi schreef voor één begeleide zanger kroop het instrument uit de schaduw. Inderdaad, wat klonk hij zacht en zoet. Calvinistisch zelfs, als begeleider van die emotionele, operateske, door Monteverdi handig voor de kerk omgekatte klaagzang Lamento d’Arianna

Maar hoorden we Venetiaans karakter, of op z’n minst een klank die tot nu toe werd gemist? We moeten op naar een volgend concert, om uit te vinden of in het Monteverdiorgel meer schuilt dan lieftallig en verlegen.

Monteverdidag

★★★☆☆

Klassiek

Le Nuove Musiche o.l.v. Krijn Koetsveld, Cantar Lontano o.l.v. Marco Mencoboni. 22/2, TivoliVredenburg, Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden