Review

Het moet Smit ook opvallen hoe vaak ze op morsdode zwijmeltaal terugvalt

Susan Smit heeft haar onderwerp, een sterrenkoppel uit het begin van de twintigste eeuw, goed gekozen en uitgewerkt, maar haar schrijfstijl houdt niet over. De roman lijdt onder een teveel aan tuttebellendooddoeners en zwijmeltaal.

Operazangeres Geraldine Farrar (1882-1967) in 1911.Beeld getty

Een dramatische scène: de beginnende acteur Lou Tellegen (geboren in Sint-Oedenrode), die zijn Frans oefent door in het museumgebouw in de tuin bij beeldhouwer Auguste Rodin in Parijs hele lappen Victor Hugo te declameren, met de beelden als zwijgend publiek.

Nog zo een: de jonge Amerikaanse sopraan Geraldine Farrar debuteert in Monte Carlo met La Bohème, en vergeet bij de première bijna in te vallen als ze naast haar de eerste verbluffende noten heeft gehoord van de jonge tenor Caruso.

Aan het begin van de twintigste eeuw vormen de acteur Tellegen (1883-1934) en de zangeres Farrar (1882-1967) vijf jaar lang een sterrenkoppel dat permanent de aandacht van de pers trekt. Ze maken ook een aantal stomme films samen, in New York en Hollywood. Hij was een charmeur, gokker en drinker die feesten aan huis gaf en het vooral van zijn looks moest hebben; zij gold als de 'New Woman', een onafhankelijke kunstenares, opereerde onder de wakende blik van haar moeder, en durfde zich op het podium en het filmdoek als Carmen of Tosca van een sensuele kant te laten zien.

Lijden onder onvervuldheden

Wat de twee samenbracht? Voor Tellegen was Farrar een vrouw die minder gemakkelijk te veroveren was dan de rijen dames en meisjes die zich spontaan aanboden. Voor Farrar was Tellegen de liefde die ze miste zodra ze het podium af was. Zij leidde het leven van een ster, en oefende 's ochtends haar toonladders, terwijl hij zijn roes lag uit te slapen, niet bestand tegen de verleidingen van buiten de kunst misschien aanvoelende dat hij, hoewel geliefd, geen echt grote acteur was.

Wie van de twee het meest heeft geleden onder onvervuldheden, zou stof voor een discussie kunnen zijn.

In afwisselende hoofdstukken, waarbij ze Farrar in de ik-vorm het woord geeft en over Lou in de derde persoon schrijft, schetst Susan Smit een historische society-relatie in De eerste vrouw, een roman die het midden houdt tussen een documentaire (met aandacht voor de Eerste Wereldoorlog, en de begindagen van de speelfilm) en een psychologische roman. Enigszins weggemoffelde vrouwen met artistieke aspiraties (Smits eigen overgrootmoeder Adriana in de roman Vloed, 2010) of prestaties (actrice Mies Peters en beeldend kunstenaar Gisèle d'Ailly van Waterschoot in de roman Gisèle, 2013) hebben Smits voorkeur boven al te bekende namen.

Zo werkten Tellegen én Farrar allebei met de legendarische actrice Sarah Bernhardt, over wie al zo veel is geschreven dat ze hier niet meer dan een markante bijrol krijgt.

Susan Smit, De eerste vrouw (***). Fictie. Lebowski; 288 pagina’s; € 22,50.

Lezers wiegen

Een sympathiek trekje van Smit, die met De eerste vrouw ook laat zien dat een van de thema's uit Huidpijn van Saskia Noort - een geslaagde vrouw kan, juist door haar succes, ergernis wekken bij een partner die minder aandacht krijgt -, al veel langer bestaat dan het in die thriller lijkt.

Minder sympathiek is Smits verslaving aan tuttebellendooddoeners. Waar hangen de beloften? In de lucht. Geraldine is soepel en rank als een? Twijg. 'Jij en ik, dat was of de bliksem insloeg.' Als de twee met elkaar naar bed gaan, 'raken ze in vervoering'. Wat doet de wind in de schoorsteen? Huilen.

'Liefde voedt zich niet met hoop of verwachtingen.' O nee, met wat dan? 'Liefde voedt zich alleen met liefde.' Getverdemme!

Smit leest weleens een goed boek. Het moet haar zelf ook opvallen hoe vaak ze op morsdode zwijmeltaal terugvalt. Vermoedelijk doet ze dit om haar vele lezers te wiegen. Als ze zich oorspronkelijker zou uitdrukken, hoeft ze de lezers niet zo bij het handje te nemen. Dan komen die vanzelf naar haar toe.

Acteur Lou Tellegen (1883-1934).Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden