‘HET MOEST ONS FEESTJE WORDEN’

Met een nieuwe versie van zijn veertig jaar oude hit Mas Que Nada is de Braziliaans-Amerikaanse pianist Sergio Mendes weer helemaal terug....

Cocktails, designmeubels, mooie meisjes en zonneschijn. Dat is de wereld van Sergio Mendes. Het is het imago althans dat hem in de jaren zestig hielp miljoenen platen te verkopen. Wie in een kringloopwinkel in de platenbakken graaft, vindt er ongetwijfeld een plaat van Mendes’ groep Brasil ’66 met een grijnzende bandleider in strak pak op de voorkant. ‘Ja, die hoezen. Dat zijn klassiekers. Maar in werkelijkheid was het leven zwaar. Ik moest keihard werken. Er was geen tijd voor cocktailparty’s aan het zwembad.’ Het is een van de weinige minder positieve klanken van de pianist, zittend in de kleedkamer van het sfeervolle Parijse theater Casino de Paris. Hij is moe en moet alweer bijna het podium op, maar de 64-jarige Braziliaanse Amerikaan is de beminnelijkheid zelve. Net als zijn muziek: opgewekte bossa nova en samba die soepel naar binnen glijden.

Brasil ’66 is vaak afgedaan als brenger van easy listening-pulp. Mendes zou een meelifter zijn die goede sier maakte met composities van anderen. Maar veertig jaar na de raketstart met het nummer Mas Que Nada (oorspronkelijk van Jorge Ben) blijken zijn herkenbare subtiele klankkleur, vernuftige arrangementen en oorstrelende vocalen de tand des tijds ruimschoots te hebben doorstaan. Braziliaanse composities van Vinicius de Moraes, Antonio Carlos Jobim en Joao Gilberto zijn dankzij Mendes over de hele wereld bekend geworden. ‘De bossa nova veramerikaniseerd? Welnee, ik heb Amerika gebrasilieerd! Mas Que Nada was de eerste niet-Engelstalige nummer 1. Het begrip ‘‘wereldmuziek’’ moest nog uitgevonden worden. En ik heb mijn band naar mijn land genoemd. Wie doet dat nou?’

Mede dankzij dj’s zijn er steeds weer oplevingen geweest in de waardering van Brasil ’66, dat het uitstekend doet op een ontspannen dansvloer. Het bewoog Mendes tot het oprichten van de groepen Brasil ’77, Brasil ’88 en Brasil ’99. En nu is er meer dan ooit sprake van een comeback. Sergio Mendes staat weer in de toptien, ook in Nederland, met een nieuwe versie van Mas Que Nada. Het nummer was rond het WK te horen in een reclame voor Nike.

Het nieuwe succes is te danken aan rapper en producer Will.I.Am van de Black Eyed Peas, hiphopgroep met popgevoel en een van de grootste hitmakers van dit moment. ‘Ik wil niet zeggen dat ik gepensioneerd was, maar de laatste tien jaar zijn erg rustig geweest’, zegt Mendes. ‘Ik had ook geen ideeën voor een nieuwe plaat.’ Totdat hij werd benaderd door Will.I.Am, alias William Adams, geboren in 1975 en desondanks toegewijd Mendes-fan en -verzamelaar. Of hij een nummer wilde meespelen op Elephunk. Het zou de doorbraak-cd van de Black Eyed Peas worden. Sexy, een geile versie van Antonio Carlos Jobims Insensatez, met het karakteristiek relaxte en toch dwingende pianospel van Mendes, smaakte naar meer.

Dus is er nu Timeless, een plaat met bewerkingen van succesnummers uit Mendes’ carrière met gastrollen van sterren uit de soul en hiphop onder wie Jill Scott, India.Arie, Q-Tip, Stevie Wonder en Justin Timberlake. Dat riekt naar een commercieel platenmaatschappijverhikel. Maar Mendes verzekert dat de keuzen volledig door Will.I.Am en hemzelf zijn gemaakt. ‘Het moest echt ons feestje worden.’ Of beter gezegd: het feestje van de pianist, door Will.I.Am georganiseerd.

Mendes heeft op zijn platen altijd de touwtjes strak in handen gehad. Hij werkte nauw samen met trompettist Herb Alpert – de verguisde maar onderschatte koning van de easy listening. Alpert nodigde Mendes uit om bij zijn platenmaatschappij A & M te komen, waarmee het grote succes begon. Mendes heeft daarnaast vele opnamen van anderen geproduceerd, zoals van jazzhelden Cannonball Adderley, Stan Getz, Sarah Vaughn en Dizzy Gillespie. Maar op Timeless liet hij voor het eerst de regie over aan een ander. Het beviel hem uitstekend. ‘Ik vind Will.I.Am een geweldige producer. Hij maakt net als ik muziek vanuit zijn intuïtie en is dol op de klank van echte instrumenten. Hij werkt niet met een technicus maar doet alles zelf. Ik vertrouwde hem meteen.’ De hoes van Timeless, met een portret van een 20-jarige Mendes, is ontworpen door de bekende art director Roland Young. Hij was ook verantwoordelijk voor de hoezen uit de jaren zestig en is een goede vriend van de pianist. ‘En mijn vrouw Gracinha zingt op de plaat.’

Gracinha is ook mee op tournee. Die avond draagt ze er mede toe bij dat in het toepasselijk ouderwets fluwelen decor van Casino de Paris de sixties-sound herleeft. De afwisseling met organische hiphopbeats en raps van Krishna Booker (Will.I.Am is te druk om mee op tournee te gaan) werkt uitstekend. ‘Hiphop en samba komen allebei van de straat en beide hebben ze hun oorsprong in Afrika. Voor mij voelt de samensmelting volkomen natuurlijk.’

Mendes, die opgroeide in het Braziliaanse plaatsje Niteroi, is geen jongen van de straat. Zijn vader was arts en hij kreeg klassieke pianoles vanaf zijn zevende. ‘Maar vanaf mijn twaalfde raakte ik in de ban van lokale muziek en jazz. Ik luisterde naar Dave Brubeck, Art Tatum en Oscar Peterson. Mijn vader vond het maar niks. Op mijn 17de ben ik van huis weggelopen om in nachtclubs te gaan spelen.’ Mendes werd een veelgevraagd muzikant, eerst met zijn Hot Trio, daarna met het Bossa Rio Sextet. Bijzonder daarin was de combinatie van twee trombones met tenorsax. ‘Ik ben altijd op zoek geweest naar nieuwe klankkleuren. De trombone was een veelgebruikt instrument in Braziliaanse straatbands. Ik hield van de blazers bij Art Blakey & The Jazz Messengers en Horace Silver. In plaats van trompet koos ik voor twee trombones, dat paste beter bij de milde warmte van Braziliaanse muziek.’

In 1964 verhuisde Mendes naar de Verenigde Staten. Voor een nieuwe vocale groep kwam hij op het idee om twee zangeressen unisono te laten zingen. ‘Dat is ook weer uit experimenteren ontstaan. Ik ben niet zo’n conceptueel denker of muziektheoreticus.’ Het zorgde voor een uniek geluid, mede dankzij de heldere en ritmisch precieze manier van zingen van Janis Hansen en vooral Lani Hall – die later zou trouwen met Herb Alpert. Toen Mendes ook nog een prototype van de elektrische Fender Rhodes piano cadeau kreeg van Harold Rhodes, was de unieke sound compleet.

Terwijl hij met Brasil ’66 de wereld rondreisde, was Mendes niet meer welkom in zijn geboorteland. Het militaire regime dat de macht had gegrepen, verklaarde de pianist tot persona non grata. Vanwege zijn Amerikaanse succes? ‘Dat misverstand wil ik graag uit de wereld helpen. Het had niets met muziek te maken. Toen mijn zoon werd geboren, heb ik een grappig geformuleerd telegram gestuurd naar een vriend in Brazilië. Dat is onderschept en uitgelegd als een codebericht dat het begin van de revolutie zou moeten inluiden. Achteraf gezien belachelijk, maar het was toen erg vervelend. De atmosfeer in Brazilië was bepaald onprettig.’

Dat Mendes zijn roots niet alleen in milde vorm aanwendt, bewees hij in 1992 met de plaat Brasileiro. Op een parkeerterrein in Rio nam hij een groep van bijna honderd percussionisten op, met microfoons hangend in de bomen. Thuis in de studio in Los Angeles combineerde hij de rauwe geluiden met studiomusici en zang van Gracinha. Met een verassend spetterende plaat tot gevolg. ‘Ik zie zelf geen discrepantie met mijn andere werk. Daar zit de explosieve energie weliswaar minder aan de oppervlakte, maar hij is er wel. Ik denk dat de muziek daarom nog steeds veel mensen aanspreekt, onbewust hoor je de basale drive.’ Aan de vette en relatief agressieve beats die Will.I.Am de nieuwe plaat meegaf, hoefde Mendes niet te wennen. ‘Het past bij deze tijd. Veertig jaar geleden bleef het publiek tijdens mijn concerten keurig zitten. Ze zongen hoogstens wat mee. Nu staat iedereen op om te dansen. Men voelt zich vrij. Dat vind ik heerlijk om mee te maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden