'Het móést in het Fries'

Aan zijn moeders sterfbed drong de Friese taal zijn muziek binnen. V sprak met Arnold de Boer over zijn moerstaal én kreeg tips over de beste Fryske muziek en poëzie.

Beeld Marcel Wogram

Voor wie aan het sterfbed van zijn moeder heeft gezeten, is Ik kin der net by van Zea een ontroerend, herkenbaar liedje: de kamer, het verdriet, de liefde, de berusting, de laatste blikken op je ouders als paar. Het zit er allemaal in.

'Ik soe wat freegje, mar do sliepst al wer/ Ast straks wekker wurdst dan ropsto mar om my' ('Ik zou wat vragen maar je slaapt alweer/ Als je straks wakker wordt, dan roep je maar om mij.')

Het lied verscheen al in 2013, maar staat nu tussen soortgenoten op Moarn gean ik dea ('Morgen ga ik dood'), het zesde album dat de Friese Amsterdammer Arnold de Boer (43) als Zea uitbrengt, maar pas het eerste Friestalige. De Boer is sinds 2009 zanger van The Ex, maar onder de naam Zea is hij al sinds 1995 bezig. Hij is alomtegenwoordig in de Amsterdamse underground: muzikant, producer, organisator.

Móést in het Fries

Pas toen zijn moeder overleed (2011, aan kanker), drong zijn moedertaal zijn muziek binnen. 'Ik sprak Fries met haar en geef de taal zelf door aan mijn zoontje Ide', zegt De Boer, die opgroeide in Makkum, in de oksel van de Afsluitdijk. 'Ik kin der net by móést in het Fries, het kon niet anders. Daarna kwam er steeds meer.'

Wat een verrassing: kleine, Friese liedjes van Zea, de 'bandnaam' waarmee De Boer alle kanten op kan en ook gaat. Zea begon als gitaarband, werd daarna een elektropunkduo en weer later een soloproject, eerst elektronisch, nu dus akoestisch.

'Het Engels was altijd mijn muziektaal', zegt De Boer. 'Met Engels kan ik spelen als met woorden op een schoolbord. Nu had ik iets totaal anders te vertellen: persoonlijker, directer.'

Het Fries bleek geschikt als muziektaal: 'Er zijn veel klankcombinaties waarin een klinker kantelt en met een soort bochtje overgaat in de andere. Heel melodieus. In de albumtitel Moarn gean ik dea zitten er al drie.'

Taal van je hart

Dat de meeste mensen geen Fries verstaan? Op het tekstvel dat bij Moarn gean ik dea is gevoegd, staan vertalingen in het Engels.

'Ik werkte vorig jaar met de Ghanese muzikant King Ayisoba, die veel in zijn moedertaal zingt, het Frafra. Ik zei tegen hem: ik vind het belangrijk dat mensen me kunnen verstaan. Flauwekul, zei hij, kijk naar mijn optredens, het maakt niets uit. Zing gewoon in de taal van je hart. Dat was belangrijk advies.'

Ik kin der net by nam De Boer op in Ghana, in de opnamestudio die hij daar zelf hielp opbouwen. De rest van het album nam hij op in Voorhout, in de studio van zijn vriend Corno Zwetsloot, óók overleden aan kanker, eind 2014.

King Ayisoba

Als producer tekende Arnold de Boer voor het in april verschenen album 1000 Can Die van King Ayisoba uit Ghana. 'Een tranceachtige geluidstrip die de referentiekaders aan stukken slaat', schreef Robert van Gijssel in de Volkskrant. King Ayisoba en Zea komen op 30 juni naar café De Ruimte in Amsterdam. In juli staan ze allebei op festival Welcome To The Village in Leeuwarden.

Plaat yn it Frysk

'Corno wilde graag dat zijn studio zou blijven bestaan. Dat is gelukt. Natuurlijk wilde ik de plaat daar opnemen.'

De Boer is liefhebber van de avantgardistische Leeuwarder punkband It Dockumer Lokaeltsje (1985-1988), waarvoor frontman Peter Sijbenga (later actief in de band Deinum) de bizarre teksten schreef. De Boer zette een bewerking van hun Wurch ('Moe') op het album.

'Meindert Talma vind ik ook goed. Geweldige verteller, zéker in het Fries, dan gaat hij nog net wat dieper. Meindert zei in 2012 al tegen me: 'Do moatst in plaat yn it Frysk meitsje.'

Dan zijn er nog dichters, zoals Tsead Bruinja, in het bijzonder diens bundel De wizers yn it read ('De wijzers in het rood', 2000). 'Tsead heeft ook zijn moeder verloren en daar prachtige poëzie over geschreven.'

Arnold de Boer: 'Ik had iets totaal anders te vertellen: persoonlijker, directer.' Beeld Marcel Wogram

En Tsjêbbe Hettinga (1949-2013), de grote Friese dichter die blind was en zijn hele oeuvre uit het hoofd kon voordragen, met ongekende ritmiek. Het pas verschenen, tweetalige verzameld werk It faderpaard/Het vaderpaard ligt op de keukentafel.

'Moarn gean ik dea is geen conceptplaat over de dood. Als er al een thema is, dan is het de tijd: hoe je die in een liedje kunt kneden, elastisch of vloeibaar kunt maken, of tot stilstand kunt brengen. In dat spel was Tsjêbbe Hettinga een meester.'

Een dag na het gesprek mailt De Boer Hettinga's gedicht Tiid, over gisteren, vandaag en morgen: 'It libben is gjin telmasine.'

Het leven is geen telmachine.

En ineens pik je het er zo uit: De Boers mooiste Hettinga-moment: 'Moarn gean ik dea/ mar moarn sil it nea wurde/ De tiid lit us gewurde/ De wizers fleane fuort/ en de kalinder ha'k ferskuord.'

'Morgen ga ik dood/ maar morgen zal het nooit worden/ De tijd laat ons geworden/ De wijzers vliegen weg/ en de kalender heb ik verscheurd.'

Zea: Moarn gean ik dea. Makkum/Subroutine. Live: 15/6 Sexyland, Amsterdam. 17/6 dB's, Utrecht. 18/6 Houtfestival, Haarlem. Concertagenda: www.zea.dds.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden