Het merk Oprah

De talkshow van Oprah Winfrey bestaat twintig jaar. Vanavond vertoont RTL 4 de speciale jubileumuitzending van het best bekeken en hoogst gewaardeerde praatprogramma ter wereld....

Henrico Prins

Klinkt dat raar, Oprah Winfrey als winnares van de Nobelprijs voor de vrede? Wen er maar vast aan. Als het ligt aan de vorig jaar opgerichte Oprah for Nobel Peace Prize Fan Club, zal het niet lang meer duren voordat Winfrey de onderscheiding mag toevoegen aan haar toch al uitpuilende prijzenkast.

Zou dat overdreven zijn? Is Oprah, zoals ze vaak kortweg genoemd wordt, niet hooguit een gewiekste televisiepresentatrice die in haar vak eenzaam aan de top staat dankzij haar overweldigende uitstraling, haar gesmeerde productieapparaat en haar hierdoor almaar uitgedijde schare wereldberoemde vrienden? Of is ze de sociaal bewogen zakenvrouw die hulpbehoevenden in materiële en in mentale zin bijstaat, en rond de eeuwwisseling door Time Magazine om die reden is uitgeroepen tot een van de honderd invloedrijkste mensen van de 20ste eeuw?

Op beide vragen luidt het antwoord vermoedelijk ja. Winfrey is zowel het een als het ander, iets wat ze zelf toeschrijft aan een combinatie van grenzeloze geldingsdrang en de van hogerhand verstrekte opdracht 'je beste leven te leven', een slagzin die tegenwoordig prominent in haar producties - het maandblad O, haar jubilerende televisieprogramma The Oprah Winfrey Show, haar website - is opgenomen: Live your best life. Oprah is een merk geworden, en dit staat onder het bedrijfslogo.

Hoe het zover kwam, is tamelijk nauwkeurig vastgelegd in het onlangs ook in Nederland verschenen beelddocument The Oprah Winfrey Show - 20th Anniversary Collection, een dvd-box waarvan de opbrengst ten goede komt aan het Angel Network, een door Winfrey opgerichte liefdadigheidsorganisatie. Samen duren de zes dvd's, een kloek overzicht van Winfreys carrière, ruim zeventien uur. En ergens halverwege, als de bomaanslag in Oklahoma City (1995) aan de orde komt, een verwoestende explosie waarbij 168 doden vielen, noemt Winfrey zichzelf in de troostend bedoelde uitzending die daarop volgt 'alleen maar een stem voor het land'.

Er komen nog heel wat andere typeringen voorbij, maar deze raakt aan de kern: Oprah Winfrey is de stem die de gevoelens van het volk vertolkt voor het volk - in eerste instantie natuurlijk het volk van de Verenigde Staten, in tweede instantie dat van de 120 andere landen waar The Oprah Winfrey Show wordt uitgezonden.

Dit programma bestaat nu twintig jaar. Het is de aanleiding voor een seizoen vol feestgedruis, waarvan de vanavond op de Nederlandse tv vertoonde jubileumaflevering een hoogtepunt heet te zijn. Maar wie de neerslag van twintig seizoenen Oprah aan een nadere inspectie onderwerpt, ervaart dat het hoogtepunt voor Winfrey de normale toestand is. Oprah Winfrey woont zo ongeveer op de top. Ze baant zichzelf een weg van de ene climax naar de andere, elk tv-seizoen weer. Ze heeft de 276 auto's van het merk Pontiac nog niet uitgedeeld aan haar studiogasten, zoals in de eerste aflevering van het vorige seizoen gebeurde, of ze staat alweer klaar om de aanwezigen te trakteren op kostbare cadeaus in haar jaarlijkse favourite things-show. Nog zo'n hoogtepunt: de enigszins in de vergetelheid geraakte actrice Kirstie Alley krijgt een nieuwe keuken. Ook de sterren van deze wereld, gevallen of niet, hebben recht op Winfreys vrijgevigheid.

Op het gemoed van de kijker kan zo'n exercitie over louter pieken op zeker moment een doodvermoeiende uitwerking hebben, maar Winfrey zelf ziet er nog steeds een uitdaging in. Negentien seizoenen achtereen is haar programma in de Verenigde Staten de best bekeken en hoogst gewaardeerde talkshow geweest - daar kan heus nog wel een seizoen bij, of twee, of drie; haar contract loopt tot 2011. Sinds 1999 laat ze haar programma niet meer meedingen naar een Emmy Award, de hoogste tv-onderscheiding, want ze had er al een stuk of veertig, en de concurrentie mocht ook wel een keertje winnen.

Toch zijn er meer redenen om naar haar shows te kijken dan alleen haar vrijgevigheid. Minstens zo wezenlijk is haar antenne voor formules die leiden tot goed televisievermaak. Van veel programma's die sinds de jaren negentig overal ter wereld met enthousiasme zijn ontvangen, is de aanzet bij Winfrey te zien geweest - van shows waarin mensen een nieuwe look krijgen aangemeten of waarin hun huis wordt verbouwd, tot regelrechte voorlopers van Big Brother, waarbij de camera's voortdurend op dezelfde familie gericht bleven.

Bij haar zijn zulke formats niet meer dan geregeld terugkerende onderdelen van haar show, die vaak na verloop van tijd weer verdwijnen. Ze vormen een prettige afwisseling met de twee andere archetypische Oprah-uitzendingen: de shows met de gewone mensen, en de shows met de sterren. De gewone mensen vertellen over hun gewonemensenproblemen en hoe ze daarmee omgaan. De sterren vertellen bij voorkeur over zichzelf en de nieuwe film of cd die ze toevallig in de aanbieding hebben.

Maar het allermooist zijn toch de uitzendingen waarin die twee elementen worden gecombineerd en waarin sterren vertellen over hun gewonemensenproblemen. Zo verhaalt de actrice Brooke Shields op Winfreys dvd-verzameling over de depressie waarin ze belandde na de geboorte van haar kind, en gaat de acteur Robert Downey jr. dieper in op zijn heroïneverslaving. De boodschap is steevast dezelfde: al het leed kan iedereen zomaar overkomen.

Dat ze die boodschap met ogenschijnlijk gemak weet over te dragen op een groot publiek, is voor Winfreys supporters eigenlijk al genoeg. Het maakt haar 'een vriend voor de wereld, een voorbeeld voor alle mensen, ongeacht ras of geslacht. Haar warmte als mens inspireert en beïnvloedt al die miljoenen mensen over de hele wereld die haar elke dag zien, maar haar nooit ontmoeten.' Nee, de Oprah for Nobel Peace Prize Fan Club weet wel waar de volgende vredesprijs heen moet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden