'Het mensbeeld dat Orwell schept in Animal Farm is onveranderd'

Jet Steinz vraagt een hoogvlieger uit de CPNB Top-60 welk boek hij of zij gaat herlezen deze zomer. Jan Terlouw zet zich aan Animal Farm.

Jan Terlouw.Beeld anp

'Ik herlees zelden boeken,' zegt schrijver en oud-politicus Jan Terlouw (85), 'maar toen president Trump zich terugtrok uit het klimaatakkoord en argumenten aanvoerde die tegengesteld zijn aan de feiten, besloot ik George Orwells Animal Farm opnieuw te lezen. Een aanleiding was ook dat het literair-filosofische tijdschrift Nexus mij vroeg een beschouwing te schrijven over een boek dat indruk op me had gemaakt.'

Animal Farm verscheen in 1945; Terlouw las het als adolescent. Het verhaal is een satire op de Russische Revolutie en het stalinisme. In Animal Farm vindt ook een revolutie plaats, maar dan op een boerderij waar de mensen door de dieren verjaagd worden. De varkens nemen al snel de leidersrol op zich en hoewel alle dieren gelijk zijn, beginnen de varkens steeds meer voorrechten op te eisen, terwijl ze de andere beesten onderdrukken: vandaar de beroemd geworden frase 'alle dieren zijn gelijk, maar sommige dieren zijn gelijker dan anderen'.

'Het communisme is natuurlijk lang niet zo'n groot probleem als vroeger, en in die zin heeft het boek aan belang ingeboet', zegt Terlouw. 'Maar wat de alternatieve feiten die op de boerderij gepresenteerd worden betreft, is Animal Farm nog steeds zeer actueel.' Er ontstaat een machtsstrijd tussen de varkens Napoleon en Snowball, die erg doet denken aan de strijd tussen Stalin en Trotski - en beslist wordt in het voordeel van Napoleon. Terlouw: 'Snowball krijgt de schuld van alle problemen op de boerderij. Wanneer na een storm de molen compleet is verwoest, zegt Napoleon dat Snowball het heeft gedaan - ook al wijst alles erop dat de muren te dun waren. Net als Trump, die wetenschappelijke bewijzen negeert en gewoonweg ontkent dat er een klimaatprobleem is.'

Van Terlouw mogen meer schrijvers politiek stelling nemen. Zelf is hij niet vies van een beetje engagement: vorig jaar november verschenen twee romans over de klimaatverandering, Het hebzuchtgas en Kop uit 't zand; een maand later kwam Het touwtje uit de brievenbus & Katoren revisited uit, dat 13 weken in de Bestsellerlijst stond. In dit laatste boek beziet Terlouw de zeven opdrachten die de hoofdpersoon moet uitvoeren in zijn kinderboek Koning van Katoren, dat 46 jaar geleden verscheen. Terlouws toenmalige uitgever weigerde het te publiceren, omdat het te politiek zou zijn: de opdrachten symboliseerden problemen als luchtverontreiniging en de wapenwedloop. 'Ik heb gekeken welke van die maatschappelijke problemen nu nog een issue zijn. En dat zijn ze - hoewel de accenten verschoven zijn - nog allemaal. Iets soortgelijks geldt voor Animal Farm: het communisme waarop Orwell kritiek levert bestaat, behalve in Noord-Korea, niet meer, maar het mensbeeld dat hij schept is onveranderd.'

Van Animal Farm (1945) van George Orwell zijn vele uitgaven verschenen.

Lees meer

Wat gebeurt er als je andersdenkenden bij elkaar zet? Tegenpolen D66-coryfee Jan Terlouw en opiniemaker Annabel Nanninga in gesprek (+).

Een interview met Jan Terlouw, radicaler en somberder dan ooit. 'Het kapitaal is nu helemaal de baas' (+)

George Orwell: pionier van de participatie. Een recensie van zijn dagboeken (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden