REPORTAGE

Het lot van het Valkhof in Nijmegen, stiefkindje van de Nederlandse musea, is ongewis

Museum Valkhof in Nijmegen. Beeld Matthijs Immink
Museum Valkhof in Nijmegen.Beeld Matthijs Immink

Het museum vreest de deuren te moeten sluiten als de Nijmeegse gemeenteraad niet instemt met een omvangrijk reddingsplan. 

Bij museum het Valkhof in Nijmegen zitten de rolluiken potdicht. Gesloten wegens corona, net als alle andere musea. In het voorjaar kan het museum misschien weer open, hoopt directeur Hedwig Saam. Maar het is nog maar de vraag hoe lang nog.

Het voortbestaan van het Valkhof wordt bedreigd nu in de Nijmeegse gemeenteraad twijfelt over een bijna 16 miljoen euro kostend reddingsplan. Komt dat geld er niet, dan valt het doek voor het Valkhof in zijn huidige vorm.

‘Dat zou eeuwig zonde zijn’, vindt Saam, sinds 2018 directeur. ‘Nijmegen is de oudste stad van Nederland, we hebben de mooiste collectie Romeinse archeologie, die van nationaal belang is.’ Daar hóórt een museum bij, benadrukt Saam.

Verouderd

Het gesteggel over het reddingsplan is de zoveelste episode in wat zo langzamerhand het drama van het Valkhof mag heten. Saam is de vierde directeur in vier jaar. Bezoekersaantallen blijven achter, financiële tekorten stapelen zich op, het gebouw is verouderd en toe aan renovatie.

Daarin voorziet het plan dat GroenLinkswethouder Noël Vergunst onlangs presenteerde. Het stadsbestuur trekt 11 miljoen euro uit voor het verbouwen van het museum. Daarbovenop legt de gemeente 4,9 miljoen op tafel om het gebouw aan te kopen, dat nu in bezit is van een zelfstandige stichting.

Maar in de gemeenteraad gaan daarvoor de handen nog niet op elkaar. Alleen D66 en GroenLinks hebben tot nu toe steun betuigd aan de plannen. De rest twijfelt. 

Of is ronduit tegen, zoals oppositiepartij VVD. Het Valkhof is al meer dan twintig jaar noodlijdend, zegt raadslid Maarten Bakker. ‘Om 16 miljoen te steken in een museum terwijl half ondernemend Nederland op apegapen ligt, vinden wij oneerlijk. Het Valkhof slaagt er al jaren niet in om zijn doelstellingen te halen. Wij hebben er geen vertrouwen in dat dit nog goed komt. Dit is het moment om de stekker eruit te trekken.’

Zo ver wil Hans van Hooft, fractievoorzitter van de SP die samen met D66 en GroenLinks het Nijmeegse college vormt, nog niet gaan. Maar om zomaar 16 miljoen op tafel te leggen, gaat hem ook te ver. Hij wil eerst zien waar het geld precies aan wordt besteed. Een verbouwing is nodig, beaamt Van Hooft. Maar wat hem betreft blijft dat beperkt tot noodzakelijke verbeteringen. ‘Nu wordt gezegd dat alles noodzakelijk is. Het is slikken of stikken. Dat vind ik te gemakkelijk.’ 

Directeur Hedwig Saam: ‘Bij een collectie als de onze hóórt een museum.’ Beeld Matthijs Immink
Directeur Hedwig Saam: ‘Bij een collectie als de onze hóórt een museum.’Beeld Matthijs Immink

SP’er Van Hooft vindt ook dat in de plannen de toekomst van het museum te rooskleurig wordt voorgesteld. ‘Het Valkhof mikt op 125 duizend bezoekers per jaar. Dat is luchtfietserij, dat hebben ze in al die jaren maar een paar keer gehaald.’

Daarmee snijdt hij een gevoelig punt aan. Het Valkhof, sinds 1999 gehuisvest in een nieuw gebouw van architect Ben van Berkel, scoort al tijden ondermaats. Regionale musea in steden als Groningen, Zwolle en Den Bosch trekken jaarlijks honderdduizenden bezoekers. Dat kan het Valkhof alleen maar van dromen.

Stiefkindje

Volgens een onderzoek van bureau Berenschot in 2017 is het Valkhof het stiefkindje onder de regionale musea in Nederland: geen uitstraling, geen visie, geen populaire tentoonstellingen. Hoe dat komt? Het is een optelsom, meent Jan van Laarhoven, twee keer interim-directeur van het Valkhof en jarenlang baas van het Noordbrabants museum. Een succesvol museum draait op goede tentoonstellingen. ‘Daarvoor heb je financiële armslag nodig. Die heeft het Valkhof niet. De gemeente heeft dat laten gebeuren. Als je geen geld erin stopt, krijg je geen kwaliteit.’

Het is een vicieuze cirkel: zonder goed bezochte tentoonstellingen geen inkomsten en zonder inkomsten geen goede tentoonstellingen. Het Valkhof draait vooral op de 3,5 miljoen subsidie die het jaarlijks krijgt, waarmee het in de middenmoot zit van vergelijkbare musea.

Maar het gaat niet alleen om geld, zegt de Gelderse museumdeskundige Liesbeth Tonckens. ‘Je bent ook afhankelijk van je omgeving. Doet Nijmegen wel genoeg voor zijn museum? Wordt het uitgedragen naar buiten? Staat het bestuur ervoor open? Dat heeft ook iets te maken met de cultuur in de stad.’

Kantelpunt

Misschien, suggereert Tonckens, ontbeert Nijmegen wel zoiets als een museumcultuur. Om het bijltje er dan maar bij neer te gooien, is volgens haar niet de oplossing. ‘Dit hoeft niet einde verhaal te zijn voor het Valkhof. Soms is een crisis juist goed om een kantelpunt te bewerkstelligen.’

null Beeld

De plannen voor het Valkhof komen op 3 maart in de gemeenteraad. Aan het einde van het museum wil directeur Saam niet denken. Volgens haar is het Valkhof is juist op de weg terug. ‘Toen ik aantrad, zat het museum in een neerwaartse spiraal. We moesten van ver komen. Maar daar hebben we enorme stappen in gezet.’

Museumdeskundige Liesbeth Tonckens: ‘Dit hoeft niet einde verhaal te zijn voor het Valkhof. Soms is een crisis juist goed om een kantelpunt te bewerkstelligen.’ Beeld Matthijs Immink
Museumdeskundige Liesbeth Tonckens: ‘Dit hoeft niet einde verhaal te zijn voor het Valkhof. Soms is een crisis juist goed om een kantelpunt te bewerkstelligen.’Beeld Matthijs Immink

Voor het voortbestaan van het Valkhof is de renovatie volgens Saam een essentiële voorwaarde. ‘Het is echt geen verbouwing met gouden deurknoppen. Wat we doen is allemaal sober en doelmatig.’ Als corona het toelaat, opent het Valkhof in de lente met een expositie over de Zwarte Dood, de pestepidemie in de 14de eeuw. ‘Dat leek ons twee jaar geleden al een interessant thema.’ Het is een tentoonstelling die volgens Saam eindigt met hoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden