Het lezen van Het godstrauma zelf zal voor veel mensen een traumatische ervaring zijn

Religie is een blijvertje, ondanks alle wetenschappelijke en rationele denkkaders die de mens zich eigen heeft gemaakt. Iedere keer dat we denken God uitgebannen te hebben, keert hij via de achterdeur terug. Voor veel mensen is dat verontrustend. Voor de moderne mens is God niets minder dan een trauma geworden.

De auteurs van deze bundel zoeken hun heil voor inzicht in deze dynamiek bij de Franse filosoof en psychoanalyticus Jacques Lacan (1901-1981). Lacan ligt gevoelig binnen het academisch discours. Hij wordt door velen beschouwd als een van de grootste charlatans van de 20ste eeuw, die onzin verwarde met diepzinnigheid. Tegelijkertijd wordt Lacan door veel linkse denkers beschouwd als degene die het authentieke freudiaanse denken heeft voortgezet en heeft omgewerkt tot weergaloze inzichten in de moderne psyche.

Het godstrauma - Lacan, religie en moderniteit

Non-fictie

Ruud Welten en Marc de Kesel (red.)

Sjibbolet; 182 pagina's; euro 21,50

Voor Lacan heeft de mens geen verlangens, maar ís de mens ten diepste zelf verlangen. De mens komt als niets en niemand ter wereld. Hij is een onophefbaar tekort dat hem steeds doet verlangen. Een verlangen naar zichzelf, naar een identiteit. De mens is voor zichzelf een ander, op zoek naar zichzelf. Dat verlangen naar zichzelf probeert de mens op te heffen door bevrediging te zoeken in de buitenwereld, met name in de medemens. Mensen worden dus naar elkaar gedreven door het tekort dat ze met elkaar delen, een tekort aan identiteit.

In de spaarzame passages die hij in zijn werk aan religie wijdt, stelt Lacan dat religie de cultivering is van dat verlangen. God is de ultieme opheffing van het tekort, de ultieme vervulling van alle verlangen, de enige die een onophefbare identiteit kan verschaffen. Tegelijkertijd is God zo ver weg, dat die vervulling ook weer op oneindige afstand komt te staan. Dit levert een spanning op die de ene mens een leven lang bezighoudt en de andere tot mensonterend geweld drijft.

Mocht u, lezer, door voorgaande twee alinea's geboeid worden, dan is er de hoop dat u Het godstrauma als een fundgrube voor diepe gedachten zult beleven. Echter, voor de meeste andere Nederlanders, zelfs de meest ruimdenkenden en hoogstopgeleiden onder hen, zal deze symposiumbundel vooral een geheel van ondoordringbare gedachtenspinsels zijn waarin een bepaald slag denkers - allen mannen - zijn eigen academische stokpaardjes probeert te verbinden met de duistere ideeën van Lacan op een wijze die het moeten lezen van dit boek zelf tot een haast traumatische ervaring maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden