TaalgebruikLexicon

Het lexicon der onterecht vergeten woorden: pikketanissie

null Beeld null

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort.

Bijna februari, goddank! Dry January is geen dag te vroeg afgelopen. Had echt trek in een afzakker, een borrel, een billenbijter, champetter, druppel, een ei, een foezel, glazen boterham, een gezondmaker. Een lekkere hartversterker, een halfelfje, een happie, een hassebassie. U weet waar ik het over heb, toch? Over indianenwater, jajem, keil, kort nat. Een kleintje, een kissebis, een kwak, lik, lampie. Je weet wel, een mussenverschrikker, een neut, een neurie, een natte deken. Een opfrisser, een oorlam, een over-het-IJ-kijkertje. Een pierenverlakker, een pieterjanus, een poeleloere, een pikketanis. 

Dat is wel de allermooiste: pikketanis, of pikketanissie. Afkomstig uit het Bargoens is het een verbastering van pékèt anisé. ‘Pékèt’ is het Waalse woord voor jenever. In Mokum zei men dan ook al snel ‘pikket’ voor een borreltje. De jenever werd vaak gekruid met van alles, zo ook met anise, anijs dus. En zo werd het pikketanis of pikketanus. 

Een andere verklaring is dat het woord in de 18de eeuw bedacht werd door de bekende poppenspeler Sampie. Hij kwam uit de arme Duvelshoek, maar trad met zijn poppen vaak op in de chiquere buurten, zoals op de Keizersgracht. Daarom wilde hij pikket een deftigere klank geven en bedacht de us-uitgang erbij. Maar het kan natuurlijk ook dat hij daar die term ‘pékèt anisé’ heeft opgevangen. Het woord is in ieder geval onsterfelijk geworden door het lied van Johnny Jordaan: ‘Een pikketanissie gaat er altijd in’. 

En dat is waar natuurlijkEr is te allen tijde wel plek voor zo’n recht-op-en-neertje, schemerkelkie, slaapmutsje, flinke scheut. Ik bedoel schalkenwater, slingerolie, een slijmsnijer. Gewoon een lekker slokkie, toch? Een turfdrager, traan, twistdrijver, uitloper, uitsmijter, vaderlander, verheuging, versterking, wachtmeester, wauwelaar, weggever, wijwater, wippertje, wormtikkertje, zakkertje, een zielverkopertje. 

Pff, dat was een mond vol mondjevol, zeg. Heb er een droge bek van gekregen. Een pikketanissie zou er wel ingaan nu. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden