Taalgebruik Lexicon

Het lexicon der onterecht vergeten woorden: bewaarschool

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort.

In het heerlijke oude kinderboek Lijsje Lorresnor (1932) kwam ik het woord ‘bewaarschool’ weer eens tegen. Zo heette tot 1955 de kleuterschool, die inmiddels alleen in Vlaanderen nog kleuterschool heet; bij ons is dat groep 1 en 2. ‘Bewaarschool’ heb ik altijd een grappig woord gevonden. Hier leren de kindertjes niets, lijkt het te impliceren: ze worden alleen bewaard, opgeborgen dus, of zoals Donald Jones zong: ‘Ik zou je ’t liefst in een doosje willen doen, en je bewaren, heel goed bewaren.’

In zekere zin was de allereerste georganiseerde kinderopvang ook weinig meer dan dat. Tot ver in de 19de eeuw betrof dat kinderen van (arme) werkende moeders in smerige, overvolle ruimten met te weinig, ongeschoold personeel. In 1872 werd in Amsterdam de eerste ‘kinderbewaarplaats’ opgericht, met behulp van liefdadigheidsgiften, en onder bestuur van dames uit de ‘gegoede burgerlijke stand’.

‘Tot de schoonste inrigtingen van weldadigheid onzer eeuw behooren ongetwijfeld de bewaarscholen, inzonderheid voor kinderen uit de meest behoeftige volksklasse, waarbij de beschaving nog zoveel te wenschen overlaat (...) Onder die kinderen worden toch duizenden bij duizenden gevonden welke te huis noch eene goede verzorging noch eene goede opvoeding kunnen erlangen, omdat hunne nijvere ouders gedrongen worden, ieder uur uit te koopen, en dikwijls uithuizig moeten zijn, teneinde het lieve brood voor het gezin te verdienen.’

Vanaf 2 jaar konden kinderen daar terecht, mits ze zindelijk waren. Hier werd al niet meer uitsluitend ‘bewaard’, nee er was ook sprake van ‘de aankweeking van reine deugden en de vorming van een goed karakter’ en zelfs ‘de allereerste beginstelen der lees-, schrijf- en rekenkunst’. Waarom heette dat dan tóch een ‘kinderbewaarplaats’? Ja, dat had ik wel eerder kunnen bedenken: ‘bewaren’ is natuurlijk niet alleen ‘opbergen’, maar ook behoeden, redden en verzorgen.

Niet in een doosje dus. Gelukkig maar. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden