'Het leven kent helemaal geen eindes'

Na haar debuut in 1996 werd Pearl Abraham (44) de 'vrouwelijke Chaim Potok' genoemd, vanwege haar afkomst uit een chassidisch-joods milieu....

Het begint bijna een vertrouwd fenomeen te worden: Engelstalige auteur gunt Nederlandse uitgever de wereldprimeur van zijn ofhaar nieuwe roman. Ian McEwan, John Irving, Marilyn French en Donna Tartt zijn enkele voorbeelden. Deze maand voegde Pearl Abraham zich in hun gezelschap. Ruim een maand voor de Amerikaanse doop van The Seventh Beggar verschijnt in Nederland De zevende bedelaar.

Sterker: er verschijnen zelfs twee verschillende versies - een paperback en een gebonden editie. In die laatste is integraal Abrahams debuut Vreugde der wet (The Romance Reader) opgenomen. Op ingenieuze wijze heeft de schrijfster haar eersteling in de nieuwe roman verwerkt, een vondst waar haar Amerikaanse uitgever de aardigheid niet zo van inzag, maar waarin Meulenhoff wel wilde meegaan.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: De zevende bedelaar is geen eenvoudig boek. Aanvankelijk lijkt het een verhaal over een chassidisch-joodse jongeman, Joel Jakob, die geobsedeerd raakt door de verhalen van de 18de-eeuwse rabbijn Nachman van Bratslav. Maar gaandeweg wordt de verhaallijn springerig, het boek fragmentarisch, worden de grenzen van het realisme overschreden en belandt de lezer in een literair universum van vormexperimenten, kruisverwijzingen en allusies naar en op andere boeken, zowel in als buiten de chassidische traditie. Het is, kortom, een erg literair boek.

Dat laatste wil Abraham graag beamen. 'Ik ben het type auteur dat zich bij het schrijven voortdurend laat inspireren door andere boeken. Vreugde der wet is opgezet als een parodie op de romannetjes die de hoofdpersoon voortdurend las, al hebben maar weinig lezers dat eruit gehaald. En mijn tweede roman, Afstand van Amerika (Giving Up America), is gebaseerd op The Miracle at Philadelphia, een verhaal over de totstandkoming van de Amerikaanse grondwet.

'De lange versie van De zevende bedelaar is onder meer een parodie op de momenteel in Amerika bestaande neiging om een extreem dikke roman te schrijven. Het is een echt schrijversboek, een moeilijk boek, een uitdaging voor de lezer. Mijn Amerikaanse uitgever heeft grote twijfels, nog steeds. Maar voor mij komt het uit dezelfde bron als mijn eerdere romans. Vreemd dat niemand dat ziet. We zullen moeten afwachten of het appelleert aan de smaak van de lezer van Vreugde der wet.'

Met Vreugde der wet vestigde Abraham in 1996 haar naam. Het boek vertelt over een opgroeiend chassidisch meisje dat uiteindelijk haar beschermende, sterk in zichzelf gekeerde omgeving de rug toekeert en een niet-religieus bestaan gaat leiden.

Hoewel de roman niet zuiver autobiografisch genoemd kan worden, was hij deels op Abrahams eigen ervaringen geïnspireerd. Ze werd geboren in Jeruzalem en groeide op in een gemeenschap van chassidim, een strenge beweging binnen het orthodoxe jodendom. Na een periode waarin ze vanwege het werk van haar vader (fondsenwerver voor een chassidische school) nu eens in Israël leefde en dan weer in de Verenigde Staten, woont ze sinds haar twaalfde in New York.

Een van de redenen van Abrahams succes was waarschijnlijk het unieke karakter van het boek. Omdat het lezen en schrijven van fictie zich slecht verhouden tot de chassidische leer, zijn literatoren in dat milieu zeldzaam: Chaim Potok is een van de zeer weinigen. Abraham werd dan ook al snel de 'vrouwelijke Chaim Potok' genoemd, een benaming waar ze maar half gelukkig mee was, maar waar het marketingapparaat van haar uitgeverij wel raad mee wist.

Bovendien verscheen Abrahams debuut op een moment dat er in de Verenigde Staten een meer dan gemiddelde belangstelling bestond voor 'etnische' literatuur'. Abraham: 'Schrijvers met Aziatische wortels stonden bijvoorbeeld ineens in de schijnwerpers. Natuurlijk kent de Amerikaanse literatuur een nadrukkelijke joodse traditie - Roth, Bellow, Mailer, mijn oud-docent E.L. Doctorow - maar mijn boek werd, vanwege mijn Israëlische achtergrond, ook beschouwd als een verhaal over opgroeien in een immigrantengezin. Bij lezingen in staten als Florida kreeg ik bijvoorbeeld van jonge Spaanse vrouwen te horen dat ze zich sterk in mijn hoofdpersoon herkenden.'

Voordat Vreugde der wet werd gepubliceerd, had Abraham inmiddels een flink deel voltooid van Afstand van Amerika (Giving Up America), haar tweede roman. Ook hierin bleef zij vrij dicht bij haar persoonlijke ervaringen. Het boek verhaalt van een chassidisch meisje dat een niet-chassidische joodse jongen trouwt, zulks zeer tot ongenoegen van haar vader. Uiteindelijk loopt het huwelijk, net als dat van Abraham zelf, op de klippen.

De zevende bedelaar markeert een nieuwe fase in Abrahams schrijverschap. Hoewel het opnieuw in een chassidisch milieu speelt, bevat het nauwelijks nog autobiografische elementen. Zo is de hoofdpersoon een man en wordt het vertrouwde realisme uit Abrahams eerste twee boeken bij herhaling verlaten.

De roman is geïnspireerd op het verhaal 'De zeven bedelaars' van de 18de-eeuwse rabbijn Nachman van Bratslav, achterkleinzoon van de stichter van de chassidische beweging: Israël ben Eliziër. Nachman wilde met zijn verhalen het chassidisme nieuw leven inblazen. Het verhaal 'De zeven bedelaars' bleef echter onvoltooid. Om die reden is het volgens Abraham geen didactisch, maar een literair verhaal geworden. Literaire verhalen hebben volgens de huidige esthetische opvattingen immers geen keurig afgerond einde. Voor Abraham markeert het verhaal 'De zeven bedelaars' dan ook het begin van de moderne Jiddische literatuur.

'Een gesloten einde is eigenlijk een heel kunstmatige constructie in een roman', zegt ze. 'In het leven - en een roman wordt toch geacht het leven te weerspiegelen - is er helemaal geen sprake van eindes. Dat is juist een van de grote frustraties waar we als mensen mee te kampen hebben. Vandaar dat de moderne roman niet langer zo'n traditionele cirkelvormige structuur heeft, waarbij aan het slot alles netjes op zijn pootjes terechtkomt.'

In het verhaal 'De zeven bedelaars' ontvangen twee voor de oorlog gevluchte kinderen gedurende zeven dagen telkens van een andere bedelaar wat voedsel om te kunnen overleven. Elke bedelaar heeft een gebrek: de een is blind, de ander doof, een derde kan niet spreken, et cetera, tot de zevende, die geen voeten heeft. Jaren later, als de twee kinderen samen trouwen, komen alle bedelaars op hun huwelijksfeest en vertellen ze een verhaal waaruit blijkt dat hun gebrek eigenlijk geen gebrek is, maar juist een ode aan de schepper. Het verhaal breekt af na de vertelling van de zesde bedelaar. Een open einde dus.

Abraham: 'Nachman verzon zijn verhalen terwijl hij ze vertelde tegen zijn volgelingen. Pas achteraf zijn ze opgeschreven. In de tijd dat hij ''De zeven bedelaars'' vertelde, bevond hij zich in het laatste stadium van tuberculose. We weten niet of hij het verhaal bewust bij de zesde bedelaar afbrak of niet. Maar in feite doet dat ook niet terzake.'

Bij chassidim ontstond vervolgens de overtuiging dat het verhaal van de zevende bedelaar pas verteld zou worden wanneer de Messias zou zijn teruggekeerd op aarde. 'Het is dus eigenlijk vrij brutaal van me om mijn verhaal De zevende bedelaar te noemen', glimlacht Abraham. 'Je kunt het interpreteren als een poging om de komst van de Messias te bespoedigen.'

Een van de dingen die Abraham het meest in Nachman aantrokken en inspireerden tot haar eigen boek, was zijn scepticisme. 'Hij was een gelovige en dan verwacht je dat hij ten opzichte van God, de joodse religieuze instituties, de oude boeken, enzovoort, een houding van ontzag en diep respect inneemt. Maar dat doet hij niet - hij is bereid in zijn verhalen alles ter discussie te stellen. Dat sprak mij erg aan omdat ik zelf ook altijd scepsis als drijfveer heb gehad. Nachmans verhalen zijn zo totaal anders dan de verhalen die mijn vader ons vertelde toen mijn broertjes en zusjes en ik klein waren. Als hij begon leken dat altijd mooie of spannende vertellingen te worden, maar vroeg of laat kwam er een didactische wending die duidelijk maakte dat het verhaal slechts bedoeld was als les. Dat was altijd een vreselijke afknapper.'

De zevende bedelaar, dat bijna uit zijn voegen barst van over elkaar buitelende en in elkaar vervlochten verhalen, is wat Abraham betreft vooral een boek over schrijven, over creativiteit. 'Mijn boek gaat onder meer over de grens tussen het rationele en irrationele, het gevaar gek te worden als je uitsluitend op intuïtie vertrouwt en de logica laat varen. Uiteindelijk is het een boek dat zich verdiept in de schepping zelf. Het beschouwt Genesis als een roman. De kabbalisten geloven dat de wereld werd geschapen met letters, met het alfabet, en dat is uiteraard een heel interessante benadering voor ons schrijvers, want ook wij scheppen een wereld met letters.'

De schrijfster is dolgelukkig met haar boek. Nog nooit beleefde ze zoveel plezier aan het schrijven van een roman. Maar ze kent ook haar twijfels. Collega's die het gelezen hadden, waren enthousiast, maar zal het begrepen worden door haar lezerspubliek? Voor alle zekerheid begint ze nog niet aan haar vierde roman, waarvoor ze al wel een structuur heeft bedacht.

Abraham: 'Voor ik aan mijn nieuwe boek begin, wil ik eerst de reacties van mijn lezers op De zevende bedelaar horen. Van de reacties op Vreugde der wet heb ik indertijd veel geleerd. Helaas was ik toen al te ver gevorderd met Afstand van Amerika om er profijt van te kunnen trekken. Dat moet nu anders.'

Wat haar betreft komen de lessen dus van de lezers, niet van de vertellers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden