Profiel

'Het leven is een stuk leuker als je er indrukwekkend uitziet'

De 73-jarige Vivienne Westwood wordt in één adem genoemd met Yves Saint Laurent en Coco Chanel. Begin oktober verschijnen de memoires van de meest activistische Britse modeontwerper van deze tijd.

Beeld Sunshine

Vivienne Westwood wordt vaak weggezet als de excentriekeling van de Britse modewereld. Logisch. Want haar motto is al jaren: 'When in doubt, dress up, not down.' Het leven, zegt de modeontwerpster in elk interview opnieuw, is een stuk leuker als je er indrukwekkend uitziet. Ze is de ultieme belichaming van haar eigen motto. Haar entree maakt ze graag groots en meespelend. Altijd op ingewikkelde schoenen met flinke plateauzolen, steeds een andere haarkleur, een voorkeur voor kleren die billen, borsten en/of heupen accentueren. Ze draagt gerust een boxershort over een gerafelde panty en toen ze in 1992 voor het eerst koningin Elizabeth ontmoette, trok ze voor de gelegenheid een door haarzelf ontworpen doorkijkbroekje aan. Zonder onderbroek eronder.

In de 43 jaar dat Westwood nu modeontwerpster is, heeft ze een indrukwekkende prijzenkast opgebouwd. In 1990 en 1991 won ze de British Designer of the Year Award, in 1992 kreeg ze de Order of the British Empire en in 2006 werd ze geridderd als 'Dame' Vivienne Westwood - de hoogst mogelijk onderscheiding. Haar signatuur is een eigenzinnige mix van Britse kleermakerskunst, erotiek, humor en conservatieve pijlers van de Britse bourgeoisie zoals Schotse ruiten, krijtstrepen en tweed. Haar shows vallen op door een ferme portie theater.

Vivienne Westwood in 1977.Beeld getty

Nog niet zo lang geleden, tijdens de modeshow met de nieuwe najaarsmode, in een kerkje in Rue Saint-Honoré, midden in Parijs, stuurde ze modellen met turquoise blusher, flinke hoeden, op de 19de eeuw geïnspireerde, imposante avondjurken en oversized geruite jassen de catwalk op. In 1982 was ze de eerste die ondergoed als bovenkleding liet zien. En toen Christian Lacroix in 1988 wereldwijd furore maakte met een kort bol rokje - mini-crini, in jargon - gaf hij openlijk toe dat Westwood dat ontwerp al twee jaar eerder introduceerde. Ook jongere Britse ontwerpers zoals John Galliano en wijlen Alexander McQueen zijn sterk door haar beïnvloedt. En haar kenmerkende stijl heeft de weg vrijgemaakt voor traditionele Engelse merken als Pringle, Burberry en John Smedley.

Opvallend gedachtegoed
Voor een modeontwerpster houdt Westwood er een opvallend gedachtegoed op na. Ze is namelijk van mening dat een modeontwerper vooral niet bij de tijd moet zijn. In de biografie Fashion & Perversity, die in 1996 verscheen en werd geschreven door haar jeugdvriend Fred Vermorel, haalt ze onder anderen uit naar Karl Lagerfeld en Coco Chanel, omdat die zo krampachtig proberen de heersende trends bij te houden. Dan ben je dus direct ouderwets, vindt Westwood. 'Om iets origineels te kunnen bedenken, moet je in de eerste plaats vergeten wat er op dat moment gebeurt.'

Zelf noemt ze haar kleding heroïsch. Niet per se bedoeld om op te vallen, wel bedoeld voor mensen die er goed willen uitzien.

Model Naomi Campbell op schoot bij Vivienne Westwood, 1993.Beeld getty

Hoewel ze als tiener op het gymnasium al haar schooluniform onder de naaimachine legt om er een sexy New Look-pakje van te maken, lijkt Vivienne Isabel Swire, die op 8 april 1941 wordt geboren in het Britse dorp Glossop, in eerste instantie de voorkeur te geven aan een rustig en conventioneel leven. Op 17-jarige leeftijd stopt ze al na een semester op de kunstacademie, omdat ze zich niet kan voorstellen hoe een arbeidersdochter als zij - haar moeder was weefster, haar vader filiaalhouder van een postkantoor - in de kunstwereld in haar levensonderhoud zou kunnen voorzien.

Ze neemt een baan aan in een fabriek en volgt een opleiding tot onderwijzeres. Vier jaar later staat ze voor de klas en trouwt ze met Derek Westwood. Ze krijgen samen een zoon: Benjamin Arthur Westwood. Maar Westwood vraagt vrij snel een scheiding aan, omdat ze het huwelijk zo saai vindt. Ze houdt zijn achternaam en trekt tijdelijk in bij haar ouders in Londen. Daar ontmoet ze de vijf jaar jongere Malcolm Edwards, die later onder de naam Malcolm McLaren de legendarische manager wordt van de punkgroep Sex Pistols. Ook met hem krijgt ze een zoon, in 1967: Joseph Ferdinand Corré, die twintig jaar geleden aan de voet stond van het populaire lingeriemerk Agent Provocateur.

Westwood en McLaren strijden samen tegen alles wat riekt naar conformisme, traditie en establishment. Ze hebben een gedeelde hekel aan de hippiecultuur van de jaren zestig. Die vinden ze te zoetsappig. In de winkel die ze in 1971 openen op King's Road in Londen geeft zij vorm aan het uiterlijk dat bij hun tegendraadse ideeën hoorde. Zo werd punk geboren.

Trendsetter
Westwood loopt voor op iedereen. In 1971, toen David Bowie zijn Ziggy Stardust nog niet eens had opgenomen, maakt zij al zwarte T-shirts versierd met muntjes, stukken van een oude fietsband en slierten paardenhaar. Haar eigen haar draagt ze op dat moment in het peroxideblonde stekeltjeskapsel, dat later is uitgegroeid tot een belangrijk stijlkenmerk van de punkbeweging.

Haar winkel, die geregeld van naam verandert - van Let it Rock naar Sex, Too fast to live, too young to die, Nostalgia of Mud, Seditionaries en Worlds End - geldt in die tijd als centrum van de rebellerende muziek- en modescene in Londen. De opstandige jeugd smult van de agressieve motorjacks, rubberen lingerie met ritsen, met veiligheidsspelden aan elkaar gezette tops en rafelige T-shirts met afgekloven kippenbotjes, die nu in museumvitrines staan en zo zeldzaam zijn dat er op veilingen duizenden euro's voor wordt geboden.

Westwood met Malcolm McLaren, 1977.Beeld HH

Tegen de tijd dat punk steeds meer mainstream wordt, krijgt Westwood er genoeg van. In 1981 ontwerpt ze onder eigen naam de collectie Pirates, die ze presenteert tijdens Londen Fashion Week. Hoewel bekende recensenten en inkopers niet direct enthousiast zijn, schrijven streetstyle tijdschriften zoals i-D en The Face lovend over de collectie die is geïnspireerd op de gouden eeuw van de vrijbuiterij. Daarmee is haar naam in een klap gevestigd en wordt ze uitgenodigd om te showen in Parijs; in 1982 is ze de eerste Britse modeontwerper na Mary Quant die meedoet aan Paris Fashion Week.

Als Westwood en McLaren in 1983 uit elkaar gaan, is de algemene verwachting dat de ontwerpster in de vergetelheid zal raken. Het tegendeel blijkt waar. Ze vertrekt met haar nieuwe liefde en zakenpartner Carlo D'Amario naar Italië en wordt alleen maar beter. Ze laat de straat voor wat die is en richt haar blik op de kostuumgeschiedenis, met name die van Frankrijk in de 18de eeuw. Zo komt ze erop om het zwarte leer, de veiligheidsspelden en de spijkers te verruilen voor weelderig kant, luxe brokaat en traditionele tweed. Ze leert zichzelf een geniale moulagetechniek aan, die inmiddels een van haar belangrijkste handelsmerken is geworden. Tegenwoordig geldt: als Westwood een lap om een model wikkelt, wordt die lap een knap geconstrueerde jurk.

Wereldverbeteraar
Met haar Italiaanse zakenpartner houdt ze het tot 1986 vol. Inmiddels is ze alweer twintig jaar samen met de 48-jarige Andreas Kronthaler, die haar ook assisteert bij het ontwerpen van de collecties. Zolang als McLaren leeft - hij overleed in 2010 - laat Westwood zich niet uit over hun breuk. Maar onlangs vertelde ze in een zeldzaam interview - ze heeft een hekel aan vraaggesprekken - in The Gentlewoman, dat haar vertrek te maken had met het gebrek aan intellectuele ambitie van McLaren. Hij was volgens Westwood meer geïnteresseerd in rebelleren en aandacht trekken dan in het werkelijk begrijpen en verbeteren van de wereld.

Westwood in 2010.Beeld Peter Stigter

En laat dat laatste nou net haar grootste ambitie zijn. Natuurlijk is ze modeontwerpster. Maar, en dat maakt haar zo anders dan Saint Laurent en Chanel, ze is net zo goed een activiste. Sterker nog: hoe langer Westwood meeloopt in de mode, hoe activistischer ze wordt. Mode is voor haar een middel. Wat woorden zijn voor een schrijver, zijn kleren voor Westwood.

Ze geldt al jaren niet meer als de rebelse modevernieuwer die ze ooit was, daarvoor is ze te veel bezig met het herinterpreteren van haar eigen archief. Prima, want in dat archief is genoeg te halen. Bovendien beleeft punk eens in de zoveel tijd een opleving en gelden de laarzen uit de piratencollectie uit 1981 dankzij fans als Kate Moss als klassiekers.

Ze is trouw aan haar eigen ideeën, en dat is heel wat in een industrie die altijd op zoek is naar de next big thing.

Bezorgd over klimaatverandering
Ondertussen laat ze geen mogelijkheid onbenut om haar zorgen over de klimaatverandering en de consequenties van de moderne consumptiemaatschappij te uiten. Ze is opvallend goed thuis in die materie. Ze werd zelfs uitgenodigd in het Lagerhuis met het Britse parlement om over de klimaatverandering te praten.

Dat ze zich verzet tegen de gevolgen van het doorgeslagen consumptiepatroon van deze tijd, is op zichzelf niet zo gek. Ze is opgegroeid in een tijd van schaarste en heeft later de maakindustrie langzaam zien verdwijnen uit Groot-Brittanië. Ze vindt het maar niks dat de productie tegenwoordig massaal wordt uitbesteed aan lagelonenlanden en dat mode steeds meer een wegwerpartikel aan het worden is. Haar nieuwe favoriete uitspraak? 'Buy less, choose well, make it last.' Dat kan niet vaak genoeg gezegd.


Het boek Vivienne Westwood door Ian Kelly en Vivienne Westwood verschijnt 9 oktober bij de Britse uitgeverij Picador.

Tijdens de London Fashion Week in 2012.Beeld ap
Met Sid Vicious, voorman van de Sex Pistols.Beeld Redferns
Ontmoeting met koningin Elizabeth in 1999.Beeld HH
Na een bezoek aan de koningin in 1992. Zonder onderbroek.Beeld HH
Met haar favoriete vervoermiddel.Beeld Nils Jorgens/REX
Westwood in 2014.Beeld Artpartner
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden