Interview

'Het kwaad is mooier als het nevelig is'

In de meeste fantasyverhalen is het kwaad een externe vijand, maar dat vindt fantasyschrijfster Manon Spierenburg te fantasieloos.

Beeld Jolijn Snijders

De echte horror? Het echte monster onder het bed? Dat is volgens de Nederlandse fantasyschrijfster en scenariste Manon Spierenburg (48) geen duistere tovenaar of een of andere vage draak, maar onze eigen angst. De radeloosheid die ieder mens diep in zichzelf heeft weggestopt, de levensangst waarvan iedereen wil wegkijken. 'In de meeste fantasyverhalen is het kwaad een externe vijand', zegt Spierenburg. 'Iemand die de wereld wil vernietigen en die dus door de helden moet worden tegengehouden.' Maar dat is in de op hol geslagen schrijfwereld van Spierenburg al te fantasieloos. 'Het kwaad is toch veel mooier als het diffuus en nevelig is? Als het niet voor je is uitgetekend?'

Filosofische kwesties

Een paar maanden terug verscheen het eerste deel van Out There, een fantasyreeks voor young adults; dit najaar verschijnt deel twee. Ook in de nieuwe Out There moeten de personages stuk voor stuk de strijd aangaan met de grootste innerlijke angsten, dat waar ze een leven lang voor zijn weggerend. De reeks volgt een groep kinderen, een afgeleefde en kapot gesnoven rockster en een nogal praatzieke 'mevrouw Van Dam' bij hun queeste. Zij moeten de weg naar huis zien te vinden vanuit een bizarre droomwereld, waarin ze om onduidelijke redenen zijn terechtgekomen. Spierenburg: 'De hoofdvraag die Out There stelt is natuurlijk: wat is werkelijkheid? Alle theorieën die worden bedacht over de grote vragen van het leven zijn gebaseerd op onze waarneming en ik vind dat eigenlijk verregaand naïef. De werkelijkheid is natuurlijk niet alleen opgetrokken uit wat wij zien. Veel van het leven speelt zich af buiten ons blikveld, zelfs buiten ons universum. Het genre van de fantasy is heel geschikt om er een parallelle waarheid mee te beschrijven. Als je dat een beetje geloofwaardig doet, kun je er heel filosofische kwesties mee aan de orde stellen. Je dumpt een aantal vaststaande waarheden, waardoor het leven ineens een stuk kleurrijker wordt. En véél meer mogelijkheden biedt.'

Manon Spierenburg werkte jarenlang als scenariste voor tv-series als Goede tijden, slechte tijden en Rozengeur & Wodka Lime. Daarna schreef ze romans en kinderboeken, zoals de succesvolle en deels verfilmde reeks De Vier van Westwijk. Het schrijven van fantasy voor jong volwassenen ervaart Spierenburg als een vorm van escapisme, en vervult voor haar toch ook een haast primaire levensbehoefte. 'Als kind van 6 hield ik al een dagboekje bij. Op de rechterpagina schreef ik wat er die dag gebeurd was, op de linker wat ik had gewild dat er die dag gebeurd was. Het herschrijven van de realiteit zat er kennelijk vroeg in.' Het was een manier om angsten te overwinnen, zegt Spierenburg: dezelfde angsten als die waar de personages in Out There mee te maken hebben. 'Het leven is ook eng, al vanaf het begin. Eerst krijg je te maken met de keiharde mores van het schoolplein. Later die van de werkvloer. Daar bouw je je angsten op; voor de toekomst, de dood, de liefde. Het leven kwam op mij altijd vrij chaotisch over en ik had sterk de neiging de boel te herschrijven, om er een beetje controle op te krijgen.'

Hype

Het schrijven én lezen van fantasy kan volgens Spierenburg best heilzaam zijn, als ontsnappingsmiddel uit de grauwe realiteit maar toch ook om er die harde werkelijkheid mee aan te pakken. Misschien dat de fantasy voor jong volwassenen in onze politiek onstabiele tijd daarom zo dominant is in de boekhandel. De magiërs- en drakenreeksen zijn niet aan te slepen: je komt er als niet-fantasyschrijver voor de doelgroep vanaf een jaar of 14 bijna niet meer tussen, met je realistische liefdesverhalen of historische avonturen.

Spierenburg: 'Het is een hype, zeker, maar ik denk niet dat onze onrustige tijden van oorlog en terreurdreiging er iets mee te maken hebben, eerlijk gezegd. Die grauwheid van het alledaagse bestaan is er natuurlijk altijd geweest. Zodra ik de deur uitga, schrik ik me dood van mensen en de dingen die ze doen, dat is nooit anders geweest. In de jaren tachtig dachten we ook allemaal dat we heel snel dood zouden gaan. En toen speelde fantasy geen enkele rol, niet in de literatuur of op de tv. Alles was maatschappijkritisch en realistisch.'

En fantasy gold - vooral in Nederland - lang als een minderwaardig genre, in literatuur en in bijvoorbeeld jeugdseries op tv. 'Wij zijn als de dood om voor dom te worden versleten. Fantasy was heel lang iets voor kleuters en hier werden jongeren en jong volwassenen dus het liefst om de oren geslagen met fel realisme. Was er een keer een paardenfilm op tv, over kinderen die paard reden op het strand, en dan lagen in de duinen natuurlijk die ouders weer te kezen. Dan dacht ik: waarom? Mag een film over paarden niet gewoon spannend en Efteling-achtig zijn? Nee hoor, alles moest baden in het keiharde licht van de realiteit.'

Beeld Jolijn Snijders

Veilig en somber

Speelde een verhaal zich af buiten de alledaagse realiteit, dan werd dat het liefst niet al te serieus genomen. 'Net als bijvoorbeeld comedy. Er is niets zo moeilijk als comedy schrijven maar in Nederland wordt erop neergekeken: je moet erom lachen, dus het zal wel flauwekul zijn. Terwijl iedereen in Engeland of de Verenigde Staten weet: als je comedy kunt schrijven, dan kun je alles schrijven.' Het verschil tussen bijvoorbeeld Engeland en Nederland kan volgens Spierenburg niet duidelijker worden aangetoond: 'In Groot-Brittannië groeide de jeugd op met Monty Python, in Nederland met De Mounties. En in de literatuur bleven we jarenlang schrijven over seksuele frustraties en onze gereformeerde jeugd. Als we maar een beetje blijven somberen over de grote thema's, dachten wij hier, dan blijven we aan de veilige kant.'

Maar dat tijdperk lijkt, in ieder geval in de literatuur, ten einde. De fantasy heerst in de boekhandel en in hyperpopulaire tv-series als The Vampire Diaries of Game of Thrones. 'De verklaring voor die trend is deels heel cynisch. Fantasy doet het goed omdat een paar boekenreeksen en films het heel goed hebben gedaan, van Harry Potter tot Game of Thrones.

Schrijvers hebben de neiging de mode te volgen, want ze willen nu eenmaal boeken verkopen. Aan de andere kant denk ik dat fantasy nu serieuzer wordt genomen omdat nerderigheid in onze tijd wat hipper aan het worden is. Het is niet heel raar meer om met je vrienden in de kroeg felle discussies over Star Wars en The Matrix te voeren, over film-trivia, popcultuur en fantasiefiguren. En over games, schietspellen als Call of Duty. Dat heeft alles te maken met de technologische ontwikkelingen: kinderen van nu groeien op met games, ook al hopen veel ouders misschien nog steeds dat dat niet zo is. En niet alleen kinderen. We denken misschien dat die schietgames worden gespeeld door pukkelige jongens en hooguit wat mannen van een jaar of 40, maar dat is helemaal niet zo. Vrouwen zitten 's avonds ook te schieten en zien als ze gaan slapen de kogels nog voor hun ogen flitsen. Ik dus ook: lekker.'

Beeld Jolijn Snijders

Transmediaal

Vandaar dat Spierenburg vanaf het begin wilde dat Out There een 'transmediaal' project zou worden. 'Ik heb er direct tv-producenten en gamesontwikkelaars bij betrokken. Heel spannend. Die gamesontwikkelaars kunnen fantastische dingen doen met jouw verhalen, en ze smeken in die wereld om content. Ik zit nu in overleg met jongens van 18 met paardenstaarten, dat is toch geweldig? Er gaat een wereld voor me open. Je kunt als schrijver tegenwoordig zo veel meer doen met je verhalen, als je maar verder durft te kijken. Het schrijverschap is aan het veranderen. Het domste wat je kunt doen is de grote veranderingen negeren of denken dat al die nieuwe media je vijand zijn, zoals in de muziekindustrie is gebeurd. De wereld ging muziek downloaden en wat deed de muziekindustrie? Proberen het downloaden tegen te houden. Dat lukt natuurlijk niet. De muziekindustrie is nu, de laatste jaren pas, onder grote druk gaan veranderen. Met een laars in de nek. Zo ver wilde ik het niet laten komen.'

Het eerste deel, De Kristallen Sleutel, van de young adult-fantasyreeks Out There is verschenen bij uitgeverij Luitingh-Sijthoff. Deel twee, De Gordiaanse Kloof, verschijnt in november. Aan de serie en de game wordt gewerkt.

Paardenserie Pegasus

Scenarist en schrijfster Manon Spierenburg heeft iets met paarden. Maar weinig met de gemiddelde paardenserie op tv. Na de zomer zendt de Avrotros de tv-serie De Vloek van Pegasus uit, waarvoor Spierenburg het scenario heeft geschreven. 'En dat wordt een heel andere paardenserie, een soort anti-Amika en dus zonder roze jasjes en romantische beelden van paarden in de verte. De Vloek van Pegasus is spannend en een beetje duister. Het gaat over een gezin dat verhuist naar een hoeve, die voor een prikkie op de kop is getikt. Maar die hoeve heeft vele eigenaren gehad en er zijn vreselijke dingen gebeurd. De hoeve is vervloekt, en iedereen die er komt te wonen, gaat ten onder. Heel leuk!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden