Het klopt dat artiesten weinig verdienen aan onlinemuziek, al zijn streamingdiensten niet de grootste boosdoener

'Streaming is een zegen vergeleken met YouTube en Facebook'

De Amerikaanse muziekuitgever van onder anderen The Doors, Neil Young en Tom Petty diende deze week een miljardenaanklacht in tegen streamingdienst Spotify. Het klopt dat artiesten weinig verdienen aan onlinemuziek, al lijken streamingdiensten niet de grootste boosdoener.

The Doors in hun begindagen in Frankfurt (1968), toen hun muziek nog lang niet in digitaal formaat verscheen. Foto Michael Ochs / Getty

Het zijn Strange Days, zoals The Doors ruim vijftig jaar geleden al zongen. Terwijl de muziekwereld de laatste jaren compleet op haar kop is gezet en de inkomsten uit streamingdiensten als Spotify de bulk van de omzet uitmaken, loopt de wetgeving daar hopeloos bij achter. Diezelfde Doors zijn nu, samen met tijdgenoten als Neil Young en Janis Joplin, de inzet van een nieuw steekspel.

De Californische muziekuitgever Wixen stelt dat Spotify bewust veel te weinig zou hebben betaald voor de auteursrechten van meer dan tienduizend liedjes. Uitgaande van een kleine 125.000 euro schadevergoeding per liedje eist Wixen nu bij de rechter het aanzienlijke bedrag van - omgerekend - 1,3 miljard euro. Volgens Wixen heeft Spotify slechts een deel van de rechten op de songs geregeld: alleen het gedeelte dat met de platenmaatschappijen is afgedekt. De rechten op de compositie zouden niet goed zijn afgetimmerd. Ofwel: de artiesten (én de muziekuitgever) krijgen te weinig.

Het juridische wapengekletter staat niet op zichzelf. Nog maar een paar maanden geleden wist Spotify een schikking van enkele tientallen miljoenen euro's te treffen met liedjesschrijvers en uitgevers. Maar Wixen heeft nu besloten dat dit bedrag onvoldoende is. De banden tussen Spotify en de platenmaatschappijen zijn traditioneel een stuk warmer. Vooral met de grote drie (Sony, Warner en Universal) heeft Spotify goede afspraken, ook omdat ze mede-aandeelhouder zijn. Dit is precies het pijnpunt van Wixen. Die klaagt dat Spotify wél met de platenlabels, maar niet met de uitgevers wil zakendoen. De labels zouden daardoor een te groot stuk van de taart krijgen.

Warboel

Valt Spotify wat te verwijten? Dat is moeilijk te zeggen, vindt de in internetrecht gespecialiseerde jurist Christiaan Alberdingk Thijm van bureau Brandeis. 'De rechtenproblematiek rondom muziek is ongelofelijk gecompliceerd. En verschilt ook nog eens per land.' Het resultaat is dat een partij als Spotify langs meerdere loketten moet sjouwen om zijn zaakjes te regelen. In Nederland is deels centraal geregeld bij onder andere Buma Stemra, waar componisten, tekstdichters en de muziekuitgevers samenkomen. Daarnaast moet er nog worden aangeklopt bij alle platenlabels. Niet voor niets heeft Spotify een omvangrijke juridische afdeling die een dagtaak heeft aan het regelen van de licenties. Het ironische van de nieuwe zaak van Wixen is volgens Alberdingk Thijm dat het Spotify juist in de kaart speelt: 'Die hele muziekwetgeving is een enorme drempel voor nieuwkomers. Hoe complexer het wordt, hoe lastiger ze de markt kunnen betreden. Het belemmert innovatie.'

Alberdingk Thijm: 'De muziekwetgeving is volstrekt niet meer van deze tijd. De hoeveelheid verschillende rechten, rechthebbenden en exploitatievormen is enorm. Je moet alle taartpunten goed geregeld hebben. Dat is een enorme puzzel. Want vaak is het onduidelijk bij wie de rechten nou precies liggen: het is een warboel aan licenties en sub-licenties.' De oplossing zou één Europese regelgeving zijn met één loket. Zo ver is het nog lang niet, al wordt er op Europees niveau wel gesproken.

De Verenigde Staten zijn verder met nieuwe wetgeving, zegt muziekadvocaat Maarten Leopold van LMO Advocaten. Dat is ook de reden dat Wixen nu in actie komt: als de nieuwe wetgeving ingaat, is het niet langer mogelijk claims in te dienen op grond van de oude regels.

Ook Leopold wijst op de rechtenchaos waar partijen als Spotify mee te maken hebben. 'Bij veel liedjes klopt de informatie over de auteurs ervan niet. Maar dat ligt niet per se aan Spotify, dat deze informatie van de platenlabels overneemt.'

Eigenlijk moeten alle Buma/Stemra's van deze wereld, die opkomen voor de belangen van de auteurs, een centrale database oprichten met correcte informatie over de rechthebbenden van elk muzieknummer, vindt Leopold. 'Dat is echt het grote probleem en iedereen heeft er last van.'

De advocaat vindt het 'heel dapper' dat Wixen met grof geschut voor de belangen van de auteurs opkomt. 'Die eerdere schikking was een fooi.' Ook al is Spotify afhankelijk van de informatie de muziekindustrie aanlevert, Leopold noemt het 'wonderbaarlijk' dat het concern bewust riskeert dat die informatie niet klopt. 'Tekstschrijvers en componisten hebben het nakijken.'

De echte boosdoener

Desondanks is Spotify niet de grootste boosdoener ten aanzien van de muzikanten. Terwijl Apple en Spotify hun best doen muzikanten te betalen, betalen Facebook en YouTube volgens Leopold nagenoeg niets. Deze platformen hoeven geen afspraken te maken over het betalen van muziekrechten, omdat ze draaien op materiaal dat gebruikers zelf uploaden. Leopold: 'Ze komen pas in actie als er geklaagd wordt en kunnen achterover leunen.'

Muziekpromotor Guillaume Warmerdam van Lab-Music.nl beaamt dit: 'Partijen als Apple, Deezer en Spotify zijn een zegen voor de muziekindustrie in vergelijking met Facebook en YouTube. Facebook betaalt nog steeds helemaal niets en YouTube slechts mondjesmaat. Dankzij Spotify en Apple verdienen artiesten eindelijk weer geld aan hun muziek.'

Na het verdwijnen van de cd was er immers een tijdperk waarin het illegaal downloaden van muziek via peer-to-peer-sites een hoge vlucht nam. Voor illegaal gedownloade muziek krijgen de makers helemaal niets. Omdat diensten als iTunes en Spotify het downloaden en streamen van muziek heel goedkoop en gemakkelijk hebben gemaakt, is het clandestien downloaden verminderd.

'Artiesten die klagen over magere betaling hebben gewoon een slechte deal gesloten met hun platenmaatschappij', zegt Warmerdam. Spotify betaalt naar schatting enkele duizenden euro's aan muziekrechten per één miljoen streams. Dat bedrag wordt verdeeld onder alle rechthebbenden van dat specifieke muzieknummer. De muzikanten krijgen een klein percentage van dat bedrag; het grootste deel gaat naar de platenmaatschappij.

Tenzij een muzikant alles in eigen hand houdt uiteraard: dan houdt hij of zij er veel meer aan over. De jonge Nederlandse muzikant Pip Blom is zo iemand. 'Ik krijg nu een paar honderd euro per maand van Spotify.' Ook al is de beloning niet hoog (0,0032 euro per stream), Blom denkt toch positief over Spotify: 'Zonder Spotify was het me nooit gelukt in Engeland voet aan de grond te krijgen. Ik begon met helemaal niets en kwam uiteindelijk op een veelbeluisterde playlist terecht. Nu heb ik daar veel optredens.'

Pot verwijt ketel?

Erwin Angad-Gaur, directeur van de Vereniging voor Muziekauteurs (VCTN), pleit al heel lang voor een eerlijker verdeling van de gelden. Hij neemt hierbij niet alleen Spotify en de grote platenlabels op de korrel, maar juist ook muziekuitgevers als Wixen. Want ook die snoepen een deel van de taart af. 'Muziekuitgevers zijn een relikwie uit een ver verleden, toen er nog bladmuziek werd uitgegeven. Maar nu doen ze niets meer, behalve een grote mond hebben en heel veel geld binnenharken.' Van het geld dat bij Buma/Stemra binnenkomt, wordt eenderde uitgekeerd aan de uitgevers.

En hoe loopt het nu met Wixen af? Zowel Leopold als Alberdingk Thijm noemt de schadeclaim van 1,3 miljard 'krankzinnig'. Uiteindelijk zal het wel op een schikking uitdraaien, denken ze. Spotify wil immers dit jaar naar de beurs. Een slepende rechtszaak is dan het laatste wat het bedrijf kan gebruiken.

UPDATE: NASCHRIFT YOUTUBE

YouTube benadrukt in een reactie dat er wel degelijk afspraken worden gemaakt met de muziekindustrie:

'YouTube heeft al jaren contracten met alle rechthebbenden in Nederland, waaronder ook Buma/Stemra. Een meerderheid van de inkomsten die YouTube genereert met advertenties rond muziekvideo's wordt afgedragen aan de muziekindustrie. De afgelopen twaalf maanden hebben we meer dan 1 miljard dollar betaald aan de muziekindustrie en dat cijfer groeit elk jaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.