Interview Robert Holl

‘Het klassieke lied is juist een soort moment van bezinning, maar daar heeft niet meer iedereen behoefte aan’

Bas-bariton Robert Holl geeft het klassieke lied een podium op een festival in Zeist. Het romantische lied is volgens de artistiek directeur in de verdrukking geraakt.

Bas-bariton Robert Holl. Beeld Getty

Het gaat niet zo best met het klassieke lied, dat kun je gerust stellen, meent bas-bariton ­Robert Holl (72). Goeie zangers genoeg, ook jonge stemmen, maar voor wie moeten ze optreden? Het publiek vergrijst. En componisten als Schubert, Schumann of Debussy leverden geen videoclips bij hun liederen. ‘We leven in een periode waarin alles wat met film en tv heeft te maken waanzinnig belangrijk is geworden. De tijd is luidruchtiger dan toen die liederen werden geschreven, en alles moet visueel zijn. Het klassieke lied is juist een soort moment van bezinning, maar daar heeft niet iedereen behoefte meer aan.’

Het Internationaal Lied Festival Zeist, waarvan donderdag de vierde editie begint, geeft het klassieke lied weer een podium. Recitals, masterclasses, lezingen, concerten met scholieren en studenten, talkshows: het lied komt in al zijn facetten voor het voetlicht. In artistiek directeur Robert Holl heeft het klassieke lied een ­ambassadeur van formaat. Grote stem, grote naam. Al is Holl, die sinds twintig jaar in Oostenrijk woont, buiten Nederland bekender. ‘Een oude zanger’, zegt hij zelf, ‘die met twintig tot dertig concerten per jaar nog aardig bezet is voor zijn leeftijd’. Naast zijn recitals geeft hij les, zit hij in jury’s en componeert hij. ‘Ik heb net iets geschreven voor het Delft Chamber ­Music Festival op een tekst van Adriaan Roland Holst.’

Tijdens een mooi uitgevoerd klassiek lied, zegt Holl, ‘zou de geest van de toehoorder vanzelf opgewekt moeten worden, zonder visuele bombarie. Ik kan diep geraakt worden door een mooie tekst, daar heb ik geen beeld bij nodig. Liederen komen ook het beste tot hun recht in kleine kring, in een intieme omgeving. Een klein zaaltje, een goede akoestiek en een goede piano: dan kun je als zanger je slag slaan.’

Dat het romantische lied wat in de verdrukking is geraakt, ligt niet aan de 19de-eeuwse teksten zegt hij. ‘Die hebben dezelfde onderwerpen als popsongs: liefde, verliefdheid, trouw en ontrouw, dood, enzovoorts.’ De jongeman in Schuberts liedcyclus Die schöne Müllerin bijvoorbeeld: hopeloos van de kaart door een mooi meisje. De Nederlandse musicus Jan Rot maakte vijftien jaar geleden een eigentijdse vertaling: ‘Die bek vol tanden staat niet zo maar stil/ aan alles zie je wat ik zeggen wil.’

Holl zong veel opera, in de voorname huizen in Duitsland en Oostenrijk, trad vaak op in Wagnerstad Bayreuth, maar zijn liefde bleef bij ­romantische liederen, vooral die van Schubert. ‘Met Schubert ben je nooit klaar: zo’n Winterreise, daarmee leef ik al 40, 50 jaar en ik ontdek nog steeds nieuwe details. Het is een levensopgave.’

Belangstelling voor het klassieke lied kweek je natuurlijk met muziekonderwijs, zegt Holl, die op zijn achtste begon te zingen in een kerkkoor in zijn geboortestad Rotterdam.

‘Helaas wordt nu op sommige scholen überhaupt niet meer gezongen. Maar vergeet het taalonderwijs niet. De liedkunst werd groot in de 19de eeuw. Als het Duitse literatuuronderwijs op scholen pas wordt opgepakt bij Thomas Mann (1875-1955, red.), ja, dan worden Goethe, Schiller en Heine – die prachtige gedichten en liedteksten schreven – vergeten. Dan wordt het problematisch. Ik zie met schaamte dat Duitse teksten in Nederland vertaald moeten worden, omdat niemand ze anders nog begrijpt.’

Door literatuurlessen werd zijn ­eigen belangstelling gewekt voor de dicht- en de liedkunst. ‘Wat ook van belang is: goede leraren. Ik heb het ­geluk gehad dat ik een heel goede ­leraar Duits had die aanstekelijk kon vertellen over Goethe. Ik werd als het ware opgevoed met liederen en gedichten, ook met de Franse gedichten van Verlaine bijvoorbeeld die op muziek zijn gezet. En Engelse dichters: de Lake Poets, en Shelley en Keats.’

Dat sommige taaldocenten tegenwoordig popsongs gebruiken in hun lessen vindt hij prima. ‘Daarin zit ook poëzie. Als het goede teksten zijn, kun je bruggen zoeken naar oudere ­teksten met hetzelfde onderwerp, en wie weet zelfs naar de toekomst.’

Internationaal Liedfestival Zeist, 17 tm 26 mei, in en rond de kerk van de Evangelische Broedergemeente in Zeist.  

Zonder grenzen

Het Internationaal Liedfestival Zeist heeft als thema Het Lied zonder Grenzen. Er komen zowel Duitse, Russische, Britse, Franse als Italiaanse liederen voorbij. Tips van Robert Holl: ‘La bonne chanson van Fauré en andere Franse liederen door de sopraan Lenneke Ruiten en haar man, de pianist Tom Janssen. Geweldig duo. Elly Ameling zit in een talkshow over het Franse lied, en de bariton Henk Neven zingt een prachtig Russisch programma.’ Robert Holl zelf is meerdere malen te beluisteren met Duitse en Russische liederen. Behalve werk van bekende componisten als Schubert en Tsjaikovski zingt hij werk van Hans Pfitzner en Max Reger. ‘Belangrijke componisten die helaas wat in de vergetelheid zijn geraakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden