Het kan altijd erger

Onheil baart kunst

Bouman Hans

Een kind weet het: hoe ongelukkiger de kunstenaar, des te beter zijn werk.

In de roman Het kan altijd erger (Torture the Artist) van de in Kentucky woonachtige schrijver-popmuzikant Jerry Goebel (1980) omarmt mediatycoon Foster Lipowitz deze gedachte. Als grootaandeelhouder van IUI/Globe-Terner - een concern dat bestaat uit 'een van 's werelds grootste boekenuitgevers, 's werelds grootste muziekbedrijf, een meerderheid van de televisiekanalen op de kabel, televisieprogramma's op alle netwerken, meer dan twaalfhonderd radiostations, meer dan honderd concertzalen en een populair systeem voor spelletjescomputers' - heeft hij de wereld decennialang vergast op de platst mogelijke pulp.

Maar nu hij zeventig en stervende is, knaagt behalve kanker ook walging en schuldgevoel in zijn binnenste en wil hij bij wijze van Wiedergutmachung een geweldige kwaliteitsimpuls genereren in alle kunsten. Dus gaat er een bevel van hem uit om overal in den lande te speuren naar getalenteerde kinderen tussen de 5 en 12 jaar oud. Zij zullen in het kader van het New Renaissance-project worden opgeleid tot absolute topkunstenaars die de wereld verrijken met de vruchten van hun kunnen.

Om er zeker van te zijn dat het onderste uit de kan wordt gehaald, krijgt elke jeugdige kunstenaar zijn eigen manager, die als taak heeft zijn pupil doodongelukkig te houden.

In Het kan altijd erger draait het allemaal om Victor Djapushkonbutm. Reeds op zijn zesde wordt hij door New Renaissance als een talentje gescout, krijgt de lekker bekkende achternaam Spinetti aangemeten en produceert vervolgens in hoog tempo een veelheid aan succesvolle hitsongs, theaterstukken, filmscripts, musicals en romans.

Natuurlijk zou dit alles niet mogelijk zijn zonder de toegewijde coaching van zijn manager, de 21 jaar oudere cynicus Harlan Eiffler. Ooit was Eiffler zelf een ambitieus muzikant, maar het leven heeft hem zijn plaats doen kennen. Dus spant hij zich tot het uiterste in om het beste uit Victor te halen.

Aan het begin van zijn vijftien jaar lange 'samenwerking' met Victor, schrijft Eiffler in een dronken bui een brief aan de jongen met als opening: 'Ik vind het heel vervelend dat ík het je moet vertellen, maar je zult nooit gelukkig worden.' Om er zeker van te zijn dat de jongen precies weet waar hij aan toe is, laat Eiffler zich de onheilspellende brief de volgende dag door Victor voorlezen. Boosaardig en omineus beschrijft hij de omstandigheden: 'Alleen hij, ik en de pup die ik later zou vermoorden zaten in de woonkamer van het huis dat ik later af zou laten fikken.'

Hoewel Victor de inhoud van de brief heel goed begrijpt, gaat hij zonder aarzeling met Eiffler in zee. Sterker: hij voelt onmiddellijk vriendschap voor zijn manager. Niemand heeft hem ooit geschreven, dus zelfs een brief met een negatieve inhoud wordt door de jongen als een teken van genegenheid beschouwd.

Zo slaagt Eiffler erin Victors vertrouwen te winnen en onverdacht het ene onheil na het andere over de gekwelde kunstenaar af te roepen, van mislukte liefdes tot ziekte en alcoholisme - totdat de dood van Lipowitz en Eifflers eigen gewetensproblemen een plotwending inluiden.

Het kan altijd erger is een zwart-satirische roman, die voortkomt uit verontwaardiging. Goebel legt getuigenis af van een virulente afkeer jegens de vermaakindustrie en de lowbrowcultuur die de westerse media in zijn greep heeft, met een boek dat geregeld uit de bocht lijkt te vliegen, maar toch onderhoudend blijft. En soms kan de auteur het zonder hyperbolen stellen, om zijn afkeer te illustreren : 'Realityprogramma's domineerden het scherm. Die programma's konden goedkoop gemaakt worden, aangezien je geen scriptschrijvers of acteurs nodig had. Ze waren vaak immoreel, stompzinnig en pervers, maar ik keek er eigenlijk graag naar. Realityprogramma's gaven me de kans te zien hoe jonge mensen zich gedragen en reageren zonder dat ik daadwerkelijk met ze om hoefde te gaan.' Ook de voorbeel

den die Goebel noemt - 'twaalf vermeend aantrekkelijke lesbiennes die gedwongen met z'n allen in een tweekamerappartement wonen' - klinken nauwelijks overdreven. Vermoedelijk zijn plannen als deze al door Tien/Talpa als 'niet penetrant genoeg' verworpen.

Minder overtuigend zijn Vincents 'briljante' voortbrengselen, en ook de these dat zijn lijden voorwaarde is voor het ontstaan ervan krijgt niet de gelegenheid het cliché te ontstijgen. Daarvoor is Goebel iets te pamflettesk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden