Boeken

Het jaar waarin spoken word een groter podium kreeg

Mede door de rel rond de vertaling van Amanda Gormans The Hill We Climb is de vertalerspraktijk in Nederland aan het veranderen.

Emilia Menkveld
null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

De besteboekenlijst heeft The Hill We Climb niet gehaald; het gedicht dat de 22-jarige Amanda Gorman voordroeg bij de inauguratie van president Joe Biden is een tekst die het ‘niet per se van de gedrukte vorm moet hebben’, schreef poëzierecensent Geertjan de Vugt. Maar de (tweetalige) Nederlandse editie was ongetwijfeld wel het meest besproken boek van 2021. Alleen al de Volkskrant plaatste zo’n twintig artikelen over de vertaling. Of liever: over de kwestie die eraan voorafging.

Het begon in februari met een opgetogen persbericht van uitgeverij Meulenhoff: International Booker Prize-winnaar Marieke Lucas Rijneveld zou Gormans inauguratiegedicht in het Nederlands vertalen. Onbegrijpelijk, schreef journalist en activist Janice Deul in een opiniebijdrage in de Volkskrant: waarom is er niet gekozen voor ‘een literator die – net als Gorman – spoken word artist is, jong, vrouw én: unapologetically Black’?

Amanda Gorman maakte indruk met haar voordracht van haar gedicht The Hill We Climb bij de inauguratie van de Amerikaanse president Biden. Beeld AFP
Amanda Gorman maakte indruk met haar voordracht van haar gedicht The Hill We Climb bij de inauguratie van de Amerikaanse president Biden.Beeld AFP

Het eindigde in september, na maanden van verbeten discussie op sociale media en in de kranten, met een volgens onze recensent ‘bij vlagen eigengereide vertaling’ door Zaïre Krieger – wél zwart, wél een spokenwordartiest. (De lyrische, maar weinig onderbouwde vijfballenrecensie van activist Quinsy Gario in NRC leidde nog tot een nieuw golfje van commotie.)

Wat heeft de Gorman-affaire opgeleverd, behalve die veelbesproken vertalerswissel en een nogal gepolariseerd debat over literaire vrijheid, identiteit en wit privilege? Heeft de kwestie ook een bredere uitwerking gehad?

De tekenen zijn er wel naar, al is niet elke verandering uitsluitend toe te schrijven aan deze rel. Zo lijkt het genre spoken word – mede dankzij de populariteit van Gorman zelf – definitief doorgedrongen tot een breder publiek. Niet alleen Krieger, ook artiesten als Babs Gons en Amara van der Elst kregen afgelopen jaar alle ruimte in reguliere media om hun werk onder de aandacht te brengen. De 19-jarige Van der Elst mocht zelfs een voordracht houden tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei. Tot haar eigen verbazing, vertelde ze later in een interview: ze had nooit verwacht dat spoken word zo’n groot podium zou krijgen.

Ook in het boekenvak is iets aan het verschuiven, vooral op vertaalgebied. Er zijn debatavonden, workshops en ontwikkeltrajecten die vertalers van allerlei achtergronden moeten aantrekken. Uitgeverijen spannen zich in om hun vertalerspoule diverser te maken, vaak bijgestaan door instanties als De Tank, een redactie- en denktank van activistische snit, voor en door mensen van kleur. Het hoofddoel: ‘diversifiëring van de witte boekenproductielijn’.

Het eerste resultaat ligt al in de boekhandel. Letterenstudent Adiëlle Westercappel volgde masterclasses bij De Tank, werd geselecteerd door uitgeverij Querido en ging onder begeleiding van een ervaren mentor aan de slag met haar eerste boekvertaling: de debuutroman Open water, waarin de Brits-Ghanese Caleb Azumah Nelson volgens de uitgever een ‘indrukwekkende blik op ras en mannelijkheid’ geeft. Westercappel is inmiddels aan haar tweede boek begonnen: The Fat Lady Sings van Jacqueline Roy.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden