Hét jaar 2016 bestaat niet

David Bowie en Fidel Castro staan erin, Mieke Telkamp niet. Samensteller Han van Bree - sinds 1983 - is genadeloos. Je moet er wel iets voor doen om Het aanzien te halen.

Han van Bree: `Nee, geen Giel Beelen dit jaar, die zat er een paar jaar geleden al in en hij is niet dood of zo.` Beeld Daniel Cohen

En daar zijn de doden natuurlijk, in de 55ste editie van Het aanzien van... Samensteller Han van Bree (59), een tikje zorgelijk: 'Er zijn te veel bekende mensen. Dus er gaan ook te veel bekende mensen dood.'

Hij is streng. 'Je moet het boek niet volplempen met doden. Het aanzien mag geen dodenboek worden.'

David Bowie, Prince, Muhammad Ali, Fidel Castro en Leonard Cohen waren zekerheidjes. 'Hun dood was een verhaal. Cohen bijvoorbeeld bracht nog een cd uit, Prince werd ineens dood gevonden. Maar Mieke Telkamp had al jaren niets van zich laten horen. Je moet er wel iets voor doen om Het aanzien te halen, zal ik maar zeggen.'

Ook George Michael heeft het jaaroverzicht van 2016 gehaald, zij het op het nippertje. De typische Aanzien-kop: 'Last Christmas'.

Historicus Van Bree is sinds 1983 de samensteller van een onverwoestbare reeks, Ronald Meister al jarenlang de vaste vormgever. Volgens een vast stramien en verdeeld over twaalf maanden brengen ze zo neutraal mogelijk 'wereldnieuws in beeld'.

Beeld Rechtenvrij

De 55ste editie (de 34ste van Van Bree) verschijnt deze week, zoals al decennialang gebruikelijk bij uitgeverij Het Spectrum. Hoewel de populariteit tanende is, is de oplage nog steeds fors, zo'n 40 duizend. In de hoogtijdagen bedroeg de oplage ruim 200 duizend. Het aanzien (sinds 1962) was decennialang een geliefd verzamelobject, een instituut dat in de eerste weken van januari duizenden liefhebbers van geboekstaafde geschiedenis naar de boekwinkels voerde.

'Maar er zijn steeds minder spaarders, want die gaan dood. Vroeger was 80 procent van de kopers verzamelaar, maar hun kinderen sparen niet door.' Wie oude edities wil aanschaffen, kan terecht op Marktplaats of in de plaatselijke kringloopwinkel. Het aanbod daar is groot.

Van Bree groeide zelf op met Het aanzien. De reeks stond thuis in Veldhoven geordend in de boekenkast. Zijn ouders kochten in januari altijd vier exemplaren. Ze gaven er drie cadeau, aan opa en aan twee tantes. 'Het was een gebeurtenis thuis. Het aanzien is er weer!'

Beeld Rechtenvrij

Deel een

Het eerste deel, uit 1962, ziet hij glashelder voor zich. 'De foto's kan ik nog steeds dromen. Ik verslond die boeken.'

Een beetje a-typische jongen, was hij naar eigen zeggen. 'Als jochie las ik al heel goed de krant. En in de eerste klas van de middelbare school deed ik de leraar Nederlands versteld staan toen ik alle ministers uit het kabinet-De Jong bleek te kennen.'

Zijn opa maakte al een Aanzien avant la lettre. Van Bree trad in zijn voetsporen. 'Hij knipte krantenartikelen die hij belangrijk vond uit en plakte ze in. Ik doe nog steeds precies hetzelfde, als laatste der Mohikanen. En al die stukken stop ik keurig in mapjes.'

In 1982 studeerde hij af als historicus. 'Maar in dat vak was geen droog brood te verdienen.' Een jaar later stond hij bij Het Spectrum Corrie van den Berg terzijde bij het samenstellen van het overzicht van 1983.

Beeld Rechtenvrij

'Zij heeft mij het vak geleerd. Zij was ook de vrouw die Het aanzien serieuzer heeft gemaakt, minder tongue in cheek. Ze had het gevoel dat daar meer behoefte aan was. En intussen leerde ik schrijven. De eis was duidelijk: twintig, dertig jaar later moet een tekst nog begrijpelijk zijn.'

Op verzoek pakt Van Bree de eerste editie waaraan hij meewerkte, over 1983. Eerste indruk: 'Ik zou het niet heel veel anders doen nu, op de keuze van de foto's na.' Wijzend op drie portretten van directeuren van het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds: 'Hier kan ik nu echt niet meer mee aan komen. Dat is veel te saai.'

Over een foto van het huwelijk van Ruud Gullit met Yvonne de Vries: 'Zou ik nu nooit meer doen.'

Beeld Rechtenvrij

Een stuk over Doe Maar ('Doe Maar-virus grijpt om zich heen') heeft de tand des tijds volgens hem wel doorstaan. 'Toen ze hun comeback maakten heb ik ze er nog een keer ingezet.'

Dagelijks leest hij drie kranten, Trouw, NRC Handelsblad en de Volkskrant. Voor de foto's put hij uit de beeldbanken van het ANP, Hollandse Hoogte en internationale bureaus. Per maand maakt hij een lijstje met onderwerpen.

'Soms weet ik meteen dat iets het boek gaat halen. Ik volg het nieuws en weeg elke dag of het geschikt is. Het is mijn tweede natuur geworden. Als mijn neefjes op straat met hun telefoons meedoen aan een rage, denk ik: hé, dat is leuk voor het boek. Zo kijk ik ook naar Het Journaal. Dit wel, dit niet, dit niet, dit niet, dit misschien. Economie, sport, cultuur, politiek, staatsgrepen, rages, alles kan erin.'

Beeld Rechtenvrij

Hij streeft niet naar originaliteit, behalve waar het de fotokeuze betreft. 'Olympische Spelen, Syrië, de Amerikaanse presidentsverkiezingen, daar kiest iedere samensteller van een jaaroverzicht voor. 80 procent van de onderwerpen wordt door iedereen gekozen.'

Het is een voordeel dat hij geen journalist is, zegt hij. Uit de tijd dat hij redacteur was van onder meer NOVA en NOS Actueel weet hij dat het maken van jaaroverzichten niet aan journalisten moet worden overgelaten.

'Het was een voortdurend gevecht. Als er iets gebeurde, riep iedereen meteen dat dat er ook in moest, ook al was het allemaal niet spectaculair.'

Voor journalisten is het laatste nieuws het grootste nieuws, leerde hij destijds. 'Ik heb het voordeel dat ik niet veel hoef te wegen. De indeling is chronologisch, met veertien tot zestien pagina's per maand.'

Beeld Rechtenvrij

Op zijn computer toont hij de inhoud van de laatste editie. Via de vrijlating van Romano van der Dussen, de sluiting van V & D en het standbeeld van Haagse Harry ('Dat een stripfiguur een standbeeld krijgt, is vrij bijzonder') bereikt hij Sylvana Simons, de Brexit, de Pokémon-rage, de laatste bedevaartstrein naar Lourdes, het bebloede Syrische jongetje Omran Daqeesh in een ambulance, kunstgraskorrels en, 'altijd leuk', Harry Potter.

Kortom: 'Ik ga de hele wereld rond.' Nee, geen Giel Beelen dit jaar, die zat er een paar jaar geleden al in 'en hij is niet dood of zo'.

Wel: de opening van de tunnel in Maastricht. 'Ook echt een Aanzien-onderwerp. Iedereen heeft op dat ellendige punt in de file gestaan. Deze tunnel is een verademing, die moet er echt in en het is ook goed voor de variatie. Nieuws is niet alleen maar treurig of negatief.'

Van Bree blijft wat langer hangen bij 'een krent in de pap': de achttienkaraats gouden toiletpot die de Italiaanse kunstenaar Maurizio Cattelan in het Guggenheim Museum in New York tussen gewone wc's exposeerde.

Koninklijk huis

Behalve samensteller van Het aanzien is Han van Bree schrijver van diverse boeken over het koninklijk huis. De boekenreeks gaf daartoe de aanzet. In 1984 was hij de samensteller van een Aanzien over het huis van Oranje. Daarna was hij 'royaltydeskundige' bij Het Journaal. 'Ik kon als enige de prinsen Friso en Constantijn uit elkaar houden, dus toen lieten ze mij het maar doen.' Ter gelegenheid van haar 75ste verjaardag stelde Van Bree in 2013 een boek over Beatrix samen. In 2015 promoveerde de historicus. Zijn proefschrift ging over de relatie tussen koningin Juliana en haar vriendenkring en Greet Hofmans. Ook het veelverkochte De weemoedjaren (over het dagelijks leven in de jaren vijftig en zestig) is van zijn hand.

'Ik kan de verontwaardiging van de lezers bijna voelen. Heel grappig is dat. Zelf heb ik er geen mening over. Ik ben ooit begonnen met een pleidooi te schrijven voor de meningloosheid. Ik vond dat er minder meningen moesten zijn.' Neem de dood van Fidel Castro. 'Iedereen had meteen een oordeel klaar. De man heeft Cuba bevrijd en vervolgens geknecht. Het een is positief en het ander is, eh, niet fijn. Maar verder?'

Het nieuws is persoonlijker geworden, oordeelt hij na 34 jaar, en ook vaker van Nederlandse origine. Het aanzien is daar weerspiegeling van.

'We zijn meer op onszelf gericht. Het past in een trend dat, bijvoorbeeld, het vertrek van een eindredacteur van De Wereld Draait Door enorm veel aandacht krijgt, zoals in jullie krant. Dat was twintig jaar geleden ondenkbaar. Waar hebben we het over? Het nieuws wordt persoonlijker, maar dit gaat wel heel ver.'

Beeld RV

Dezelfde trend is ook zichtbaar in de fotografie. Van Bree heeft zichzelf verbeterd als fotoredacteur, vindt hij. Hij wijst op het stukje over het conflict in Zuid-Soedan. 'In de jaren tachtig zou ik een foto van de twee leiders van de strijdende partijen hebben gekozen, de rivalen. Nee, dacht ik, dat ga ik nu eens niet doen. Ik heb gekozen voor een vluchtelingenkamp in Oeganda waar veel mensen heen waren gevlucht. Het gaat niet meer alleen om de heren in een kostuum, maar om de consequenties van hun handelen, om de gevolgen van het nieuws op microniveau.'

Was 2016 een jaar met meer nieuws dan andere jaren? Hij denkt van wel.

'Er is sowieso meer nieuws dan vroeger. Sinds de val van de Muur in 1989 zijn er veel landen bijgekomen. De grote rijken zijn verbrokkeld, de wereld is gaan schuiven. En China kwam er ook bij als grote speler. Hoe meer landen, hoe meer conflicten. Meer verkiezingen, meer dictaturen.'

Beeld RV

Maar minder vliegtuigkapingen, zegt Van Bree. 'In de jaren zeventig en tachtig was dat nog een rage, vliegtuigen werden voortdurend gekaapt. Dat is over, behalve die keer dat iemand in een vliegtuig van EgyptAir op Cyprus zei dat-ie een bomgordel om had en zich liet fotograferen met een passagier.' Ja, die foto staat erin.

Het jaar van de val (in de sport), is 2016 genoemd, en het jaar van de belediging. Van Bree verzet zich ertegen.

'Tja, was dat nou echt zo typerend? Het gaat juist om de schakering. Als je in 2016 bent getrouwd, was het een heel ander jaar dan voor iemand die zijn moeder heeft verloren. Hét jaar bestaat niet.'

Het aanzien van 2016, samengesteld door Han van Bree. Het Spectrum, 192 pagina's, €19,99.

Beeld Rechtenvrij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden