‘Het is weer zichtbaar een synagoge’

Vandaag opent het verbouwde en opnieuw ingerichte Joods Historisch Museum. Met een nieuwe museale visie...

‘Er is veel lawaai hier. Dat is een goed teken.’ De stemmen galmen door de hoge ruimte van de grote synagoge bij het Waterlooplein in Amsterdam – een van de vier voormalige synagogen die deel uitmaken van het Joods Historisch Museum. Directeur Joël Cahen toont trots het verbouwde en opnieuw ingerichte museum, vanaf de galerij waar vroeger de vrouwen toekeken naar de viering. Beneden staat de biema, de vierkante verhoging van waar de Tora werd voorgedragen. Daarin zijn nu, naast een Torarol, ook vier schermen te zien. Veel bezoekers drukken erop.

‘Voor de verbouwing was hier een echte museale inrichting. Het had een zaal uit het Rijksmuseum kunnen zijn. Nu is het weer zichtbaar een synagoge’, zegt Cahen. Maar wel één met touchscreens en koptelefoons.

Zeven jaar deed het Joods Historisch Museum erover, in fasen. Er werd 7,5 miljoen euro aan besteed: 1 miljoen van het Rijk, 1 van de Bankgiroloterij, de rest van fondsen en particulieren. Architectenbureau UN Studio van Ben van Berkel ‘bracht weer licht’ in het gebouw, zegt Cahen, en ontwerpers Kossmann en De Jong onderstreepten ‘het moderne museumgevoel’ met hun inrichting.

In tegenstelling tot de kunstprogrammering van het museum, waarbij doorgaans Joodse kunstenaars worden gekozen die vaak ook in hun werk hun identiteit aan de orde stellen, was dat bij de keuze van een architect niet doorslaggevend. ‘De gebouwen hier spreken voor zichzelf. We zochten iemand die een modern perspectief kon geven aan een oud gebouw.’

En dat deed Van Berkel. De 17de-eeuwse synagoge – de eerste in Amsterdam – waar de oudste geschiedenis van de Joden in Nederland wordt verteld, werd in ere hersteld. En er is kleur en licht in de structuur van de gebouwen gebracht. In een glazen uitbouw huist het café, de voormalige kruipkelder is uitgebouwd tot een ruimte waarin glas, hout en kunstlicht zorgen voor een open sfeer.

‘De kelder, het prentenkabinet, is onze trots. We kunnen nu voor het eerst onze stukken laten zien die geen sterk licht verdragen, zoals de collectie van 1300 gouaches. En we kunnen de dode zeerollen presenteren. Die gaan we uit Israël lenen in 2008.’

Wat Cahen betreft, hoort bij een vernieuwd museum ook een nieuwe museale visie. ‘We zijn een historisch museum, dus we laten erfgoed zien. Maar we gaan ook over het heden en de toekomst. Om vanuit het museum een brug te slaan naar andere minderheden.’ In de presentatie is een vergelijkend perspectief met andere religies niet te vinden, maar wel in de educatie en het film- en lezingenprogramma. ‘We nodigen veel islamitische leerlingen uit, met hun ouders. We willen tonen: wij waren een minderheid in Nederland toen we kwamen en dat was niet eenvoudig.’

Het museum is in 1932 ontstaan uit een behoefte aan expressie van de Joodse identiteit. Ook voor Joden die niet meer religieus waren. ‘Het museum is ook een trotse presentatie van Joodse creativiteit. Met goede kunstenaars als Jozef en Isaac Israëls, Meijer de Haan.’

De 20ste eeuw-presentatie oogt het modernst, met veel audiovisueel materiaal, objecten en kunst. ‘We hebben een prachtige voorzet gegeven voor het toekomstige Rijksmuseum, wat betreft integratie van kunst en geschiedenis.’

Opmerkelijk is dat de oorlog een grotere rol heeft gekregen. Voorheen was er nauwelijks een presentatie over de holocaust, nu maakt het eenderde uit van afdeling 20ste eeuw. Cahen: ‘De verwerking van de oorlog is nog steeds actueel. Kijk naar de Goudstikker-kwestie. Herinneren is belangrijk, het is zelfs een voorschrift in de Joodse wet.’ Maar, zegt Cahen, het moet in een goede context worden gezet, óók in een positieve. Daarom wordt er in het nieuwe kindermuseum, dat een aanzienlijk deel van het museum uitmaakt, veel aandacht aan besteed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden