'Het is voor kinderen moeilijker dan ooit om in deze wereld te leven'

Een kind dat zijn moeder doodt? Te zwaar voor een animatiefilm, vonden geldschieters. Tot maker Claude Barras hulp kreeg van sterscenarist Céline Sciamma. Nu wint Ma vie de Courgette grote prijzen.

Ma vie de Courgette.

Een animatiefilm die niet uitsluitend of vooral voor kinderen is bedoeld, is moeilijk te financieren. Een animatiefilm waarin een 9-jarig jongetje met de opvallende naam Courgette per ongeluk zijn moeder doodt en in een opvangtehuis voor getroebleerde kinderen belandt, is al helemaal lastig van de grond te krijgen. De Zwitserse tekenaar/animator Claude Barras (43) ontdekte die wetmatigheid toen hij zeven jaar geleden begon aan zijn stopmotion-animatieversie van het young adult-boek Autobiographie d'une Courgette (2002) van Gilles Paris. Te zwaar en volwassen voor kinderen, hoorde Barras voortdurend. Dit is geen verfilming waar de gemiddelde behoudende animatieproducent warm voor loopt.

Maar Barras beschouwde kinderen juist als een belangrijke, serieus te nemen doelgroep voor zijn film. Het maken van Ma vie de Courgette (in Nederland ook te zien als Mijn naam is Courgette) bestond voor hem deels uit vechten tegen het misverstand dat een animatiefilm voor kinderen per definitie opgewekt en vrolijk moet zijn.

De twee belangrijkste troeven die Barras tevoorschijn toverde om zijn financiers te overtuigen, maken in één klap duidelijk waarom Ma vie de Courgette zo'n bijzondere en ontroerende film is geworden. Dat zit hem ten eerste in de toegankelijke stijl, waarin van grote afstand een kinderfilm is te herkennen: de figuurtjes hebben grote hoofden, grote ogen, lange armpjes en zijn geverfd in heldere, contrasterende kleuren. Vervolgens liet hij de Franse sterscenarist Céline Sciamma (37), die de afgelopen jaren naam maakte met fijngevoelige drama's over sterke jonge vrouwen (Tomboy, Girlhood), het verhaal herschrijven. Dat deed ze geweldig: het ongeluk en het verdriet van Courgette zijn voorstelbaar, het gedrag van de andere kinderen in het tehuis oogt levensecht. Alsof je naar een geanimeerde documentaire kijkt, zonder dat-ie doorschiet in somberheid. Integendeel, de toon van de film is energiek en opgewekt, zoals kinderen van die leeftijd in groepjes kunnen zijn. 'Vanaf dat moment werd het eenvoudig', zegt Barras in een strandtent tijdens het filmfestival van Cannes, waar zijn film afgelopen lente in wereldpremière ging. Eindelijk wist men wat de regisseur voor ogen stond. Een maand na Cannes, op het prestigieuze animatiefestival in Annecy, won zijn film de publieksprijs én de prijs voor beste film.

Grote hoofden, lange armpjes

Het begon met de grote hoofden, in de ontwerpfase van de animatiefiguurtjes in Ma vie de Courgette. Op grote hoofden horen immers grote ogen, en 'grote ogen maken het eenvoudig om emotioneel in de karakters te duiken', zegt regisseur Claude Barras. En die onnatuurlijk lange armpjes dan? Die zijn gewoon nodig wanneer je hoofd ongeveer de helft van je lichaamslengte bepaald. Iets eenvoudigs als wrijven in je oog zou anders onmogelijk zijn.

Een dag voor het interview vergezelde Sciamma haar regisseur op het podium, na afloop van de eerste voorstelling van hun film. 'We wilden vooral de gevoeligheid van de kindertijd benadrukken', zei ze bescheiden, alsof men zojuist iets volkomen vanzelfsprekends had gezien. 'Niemand anders dan Céline kon mijn film zo tot leven wekken', vulde Barras aan.

'Voor Céline aan boord kwam hielden we vast aan de structuur van het boek', zegt Barras. 'Dat bevat veel verschillende personages en is daardoor nogal gefragmenteerd. Het zijn eigenlijk vooral verschillende kleine hoofdstukjes, geen aaneengesloten verhaal.' Maar met een gefragmenteerde animatie-ensemblefilm, ontdekte Barras, kom je lastig aan het benodigde budget. 'Céline kwam met het idee het aantal personages te schrappen en elk overgebleven personage een spanningsboog te geven, zodat je van begin tot eind bij ze blijft.'

Barras en Sciamma besloten zo eenvoudig mogelijk te vertellen, vanwege het gewicht van het verhaal. Neem de sleutelscène aan het begin, waarin Courgette tijdens een ruzie met zijn moeder het luik van zijn zolderkamer per ongeluk dichtsmijt op haar hoofd. 'In het boek is die scène sowieso veel heftiger', zegt Barras. 'Daarin schiet Courgette haar per ongeluk dood met een geweer. We hebben die schietscène in een stuk of zes verschillende varianten proberen uit te werken, maar het pakte niet uit op de juiste manier, het was veel te heftig.' Ook de uiteindelijke scène met het luik bedachten Barras en Sciamma niet in één keer. 'Vlak voor Courgette het luik dichtgooit lieten we in een eerdere versie heel even de ogen van de moeder zien, maar dat gaf het gevoel alsof hij het bewust doet, alsof hij haar vermóórdt. Het verwijderen van dat ene frame met de ogen van zijn moeder was voldoende om duidelijk te maken dat het om een ongeluk ging. Het geheim: bij dit soort heftige scènes niet te lang blijven dralen, waardoor het dramatisch blijft, maar minder gewelddadig wordt.'

Om ook de cultuur in de opvangtehuizen zo natuurgetrouw mogelijk te illustreren sprak Barras uitvoerig met vrienden en bekenden die werken met uit huis geplaatste kinderen. 'Het werk is zo zwaar en veeleisend dat ze het maximaal tien, vijftien jaar kunnen doen, anders wordt het ze te veel.' Zelf verbleef hij ook een aantal weken in een opvangtehuis, waar het hem opviel uit hoeveel verschillende culturen de kinderen kwamen. Hij zag het als zijn grootste uitdaging om al die verschillende karakters en temperamenten in zijn film te stoppen, zónder te vervallen in stereotypen en clichés.

'Voor je het weet maak je een film met het typische gele, witte en zwarte kindje', zegt Barras. De oplossing was ogenschijnlijk eenvoudig: de Franse stemacteurtjes werden niet apart in kleine geluidsstudio's opgenomen, maar acteerden samen, met elk een eigen microfoontje. 'We lieten ze spelen alsof we een speelfilm maakten. Daar konden de animatoren vervolgens uitstekend mee uit de voeten: ze ontdekten vanzelf welk kind rustig of temperamentvol is. Zo kregen de personages vanzelf hun stem en kleur.'

Uiteindelijk maakte Barras zijn film omdat hij kinderen wil laten zien dat het gewoon kan gebeuren dat een familie uit elkaar valt, zegt hij. Hij toont de kinderen in het tehuis als veerkrachtig en behulpzaam, en laat daarmee zien dat een klassieke familie niet per se nodig is om saamhorigheid te ervaren. 'Volgens mij is het tegenwoordig voor kinderen moeilijker dan ooit om in deze wereld te leven', zegt Barras. 'Ik wil ze graag wat sleutels aanreiken om die wereld te ontsluiten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden