Aard van het beestjede argusvlinder

Het is speuren naar de argusvlinder, de schoonheid die vroeger juist zo algemeen was

Caspar Janssen gaat wekelijks op zoek naar een dier in zijn habitat. Wat typeert het dier en waarom doet het juist nu van zich spreken?

De argusvlinder, met de oogvlekken in de vleugels die het dier de naam bezorgden.  Beeld Margot Holtman
De argusvlinder, met de oogvlekken in de vleugels die het dier de naam bezorgden.Beeld Margot Holtman

Op zoek naar de argusvlinder, in zijn favoriete leefomgeving, dat is iets om naar uit te zien. Want de argusvlinder houdt van een mooi landschap. Een beetje rommelig kleinschalig cultuurlandschap, met bloemrijke graslanden, met open plekjes voor de warmte, en toch ook wat verticale elementen, zoals knotwilgen en hekjes.

Het is zo ongeveer de enige af en toe zonnige ochtend in mei, misschien net genoeg om de argusvlinder te zien, in volle glorie, oranje, bruin, en met die opvallende veelheid aan oogvlekken die de vlinder zijn naam heeft opgeleverd. Normaal gesproken vliegt de eerste generatie van de argusvlinder al eind april uit, maar dit is weer eens geen normaal jaar, nu eens niet extreem droog, maar juist extreem nat en fris.

We lopen over de Zederikkade, in de Zouweboezem, natuurgebied tussen Lexmond en Zederik, tussen de Lek en de A27. Water, rietland, grasland, kade, molen, bosjes. Hier, weet Anthonie Stip, is de argusvlinder in de afgelopen jaren veel gezien, hier kun je zien waar de vlinder gedijt, en tegelijkertijd wat de bedreigingen zijn. Aldus Stip, die werkzaam is bij de Vlinderstichting en eerder al onderzocht wat er aan de hand is met de argusvlinder.

Want er is dus iets aan de hand. Dertig jaar geleden hoefde je niet op zoek naar de argusvlinder, je zag hem overal, het was een gewone vlinder, onderdeel van het decor in het landelijke gebied en veel natuurgebieden. Dat is inmiddels anders. Op de zandgronden in het Oosten van het land is de vlinder zowat verdwenen. In het nattere westen, op de rijkere gronden, komt hij nog wel voor, maar ook hier gaat het minder. De argusvlinder zien, dat is best bijzonder geworden.

We stoppen af en toe, bij knotwilgen en andere bomen. Tegen dit soort verticale elementen leggen argusvlinders nogal eens hun eitjes, zegt Stip, daar is het vaak net iets warmer. Maar Stip wijst ook op de begroeiing rondom de knotwilgen en andere bomen, en tegen hekjes aan. Fluitenkruid, brandnetels, bramen. ‘Nauwelijks gras hier. Dat was dertig jaar geleden wel anders. En die polletjes gras op een warme plek hebben de argusvlinders nodig, de rupsen worden groot op het gras.’ De verruiging is dus één van de problemen voor de argusvlinder. En dat komt weer - het zal ook eens niet - door de toegenomen hoeveelheid stikstof.

Maar dat is niet het hele verhaal. Lange tijd was het een mysterie waarom het aantal argusvlinders in de jaren negentig kelderde en sindsdien bleef dalen. Uiteindelijk is de conclusie, zegt Anthonie Stip, dat er meerdere oorzaken zijn. ‘Minder bloemrijke open graslanden, verruiging, verdroging.’

Die verdroging heeft vermoedelijk de doorslag gegeven op de zandgronden. Door de vele droge zomers sinds 2003 kreeg de argusvlinder daar klap op klap. Stip: ‘Dat kwartje viel bij mij pas laat. Pas toen ik in 2018, in weer zo’n droog jaar, zag hoe geel het gras in het oosten was, terwijl het gras in het westen nog groen was. Dat moet het verschil hebben gemaakt.’

We speuren intussen de vegetatie, de paden, het grasland in de polder af. Geen argusvlinder, het is sowieso toch net geen vlinderdag. Wel worden we afgeleid door ander spektakel. Door de spotvogel, door zowat alle rietvogels, de zwarte stern in sierlijke vlucht, purperreigers en het zo geruststellende alarmeren van grutto’s en kieviten. Argusvlinders boven het gras of op de kade zouden het plaatje mooi afmaken. Nog maar eens teruggaan dan, op de eerste echt zonnige dag.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden