Interview

'Het is niet vies om trots te zijn op je vlag'

Plots was er protest tegen de film Michiel de Ruyter. Regisseur Roel Reiné: 'Maak een boek, schrijf een artikel, maar ga niet fluiten bij een première.'

null Beeld Ivo van der Bent
Beeld Ivo van der Bent

Het liefst vertelt Roel Reiné (45) over de 'ultieme Roelfilm' die hij met Michiel de Ruyter heeft gemaakt. Dat is een film, in zijn woorden, voor het breedst mogelijke publiek met het accent op drama, emotie en karakters, in een historisch perspectief, omringd met actie. Reiné: 'De actiescènes geven de karakters hun plek, terwijl ze Michiel ook machtig maken - hij wordt een gevaar voor Willem III. De actie is niet het doel, zoals in mijn Amerikaanse films, maar het ingrediënt om het drama te laten werken.'

Michiel de Ruyter is zijn eerste Nederlandse film sinds de regisseur ruim tien jaar geleden naar de Verenigde Staten vertrok, waar hij in moordend tempo een dozijn actiefilms regisseerde. Hij maakte naam als betrouwbaar en energiek vakman die het maximale perst uit beperkte budgetten, van Pistol Whipped (met Steven Seagal en Lance Henriksen), tot twee delen Death Race en de actiewestern Dead in Tombstone (Mickey Rourke, Danny Trejo).

Klaas de Jong, producent van Michiel de Ruyter, vond het opvallend hoeveel beter en technisch verzorgder deze films ogen naast Nederlands werk met een vergelijkbaar budget. Reiné werd gestrikt: niemand anders zou dit zeeslagepos voor 8 miljoen euro kunnen maken.

null Beeld Videostil uit Michiel de Ruyter
Beeld Videostil uit Michiel de Ruyter

Maar eerst moeten we het hebben over het golfje van ophef en kritiek waaraan Michiel de Ruyter de afgelopen dagen is blootgesteld.

Reiné, in een stoel in de Admiraliteitskamer van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam: 'Welke ophef?' Hij schiet in de lach. Buiten de deur staat deze ochtend een klein kluitje demonstranten met 'Michiel de Rover'-protestbordjes. 'Ik vind het heel raar allemaal.'

Een actiegroep stelt dat Michiel de Ruyter slavernij faciliteerde. Uw film laat dit onderwerp onbesproken.

'De film gaat over De Ruyter en de Engelse zeeslagen, de orangisten versus de republikeinen. Daarbij heb ik de keuze gemaakt niet óók over slavernij te praten. Slavernij beslaat een verschrikkelijke zwarte bladzijde in onze geschiedenis - ik maak er graag een film over, maar dit is niet die film. Die mensen mogen doen wat ze willen hoor. Maar, denk ik dan, maak een boek of documentaire, schrijf een artikel, maar ga niet fluiten bij een première. Voor dit soort taferelen moet je echt naar Nederland komen.'

null Beeld Videostil uit Michiel de Ruyter
Beeld Videostil uit Michiel de Ruyter

U studeerde geschiedenis. Overwoog u desnoods via een terloopse opmerking de slavenhandel in uw film te noemen?

'Nogmaals, ik ben daar niet mee bezig geweest. De film gaat niet over Piet Hein, díé was fout, die maakte winst met slavenhandel. Daar wil ik best eens een film over maken. Prachtig verhaal. Natuurlijk: onze welvaart is gebaseerd op slavenhandel. Maar als je Michiel de Ruyter bestudeert, zie je dat het geen onderdeel was van zijn leven. Ik meng mij verder ook niet in een welles-nietesspelletje met historici of demonstranten.'

Inmiddels werkt u onder meer aan een film over Willem van Oranje. Is de tijd rijp voor films over Nederlandse helden?

'Absoluut. Ik ben nu een jaar of twaalf weg en voel mij heel emotioneel over Nederland. Die John F. Kennedy-achtige speech van raadspensionaris Johan de Witt in de Staten-Generaal, waarin hij aan het begin van de film zegt dat de Nederlandse vrijheid op het spel staat, komt ook voort uit mijn honger naar de Nederlandse cultuur. Zo wilde ik ook beelden draaien van de Nederlandse vlag, een ondergaande zon erachter, in slowmotion. Gadver, hoor je dan in eerste instantie. Nationalisme. Maar in Amerika heb ik geleerd dat trots zijn op je vlag niet vies is.

'Soms draag ik in Amerika een petje van een of andere filmmaatschappij, met een klein vlaggetje in het logo. Krijg je altijd opmerkingen van Amerikanen: hey man, love your hat! Zoiets zet mij aan het denken. Waarom zijn wij in Nederland alleen trots op het land als Oranje voetbalt? Ik geef toe, zo'n Rita Verdonk helpt niet. Misschien maakt mijn film het weer maatschappelijk correct om trots te zijn op Nederland.'

'Laat bloeden, laat bloeden'

Tijdens de draaiperiode van Michiel de Ruyter bracht RTL Boulevard het nieuws dat stunt-coördinator Dickey Beer zou zijn ontslagen. Volstrekt uit de lucht gegrepen, zegt Roel Reiné. Het was een gerucht waarmee één journalist kwam. 'Ik wil er liever niet over praten. Het is gewoon geen onderwerp. Ik had twee stuntcoördinatoren, Dickey voor de algemene knowhow en een Zuid-Afrikaan die is gespecialiseerd in zeeslagen. Dat was zo gepland. Er zou ook een ongeluk zijn gebeurd op de set. Ja, mensen lopen wel eens een kras op. Zo kreeg Barry Atsma tijdens de lynchscène van Johan de Witt een krasje op zijn gezicht van een figurant met een nepmes. Vond-ie heel stoer. 'Laat bloeden, laat bloeden', zei hij. 'Goed voor de rol!'

Hoe viel uw snelle manier van werken in Nederland?

'Bij het Filmfonds was men bezorgd. Wist ik wel hoe radicaal mijn draaistijl is? Waarom zou het mij lukken zo'n groot scenario in 42 dagen te draaien? Het filmen van Zwartboek (Paul Verhoeven, 2006) kostte het dubbele. Daar moesten we ze van overtuigen. Voor de crew gold hetzelfde. Maar producent Klaas de Jong had mij in Roemenië aan het werk gezien, op de set van Dead in Tombstone en wist precies welk team hij om mij heen moest bouwen.'

Betekent dit dat de beste acteur voor een rol in uw film, ook al is hij beschikbaar, soms niet het geschiktst is?

'Vanwege exact die reden heb ik een aantal heel beroemde, goede Nederlandse acteurs niet gekozen. Daarom wilde ik ook lang en uitgebreid casten. Voor mij is casting een breder onderzoek: kan ik met die mensen werken? Gaan ze mee in mijn energie, zijn ze flexibel, willen ze het een keer anders doen? Er staan bij mij bijvoorbeeld geen monitoren om je spel voortdurend te evalueren. Bovendien letten acteurs dan op de verkeerde dingen.'

Hoe verhouden de opzet en aankleding van Michiel de Ruyter zich tot andere Nederlandse historische films?

'Het valt mij op hoe leeg die vaak zijn, dat wil zeggen: met te weinig figuranten gevuld. Aankleding met figuranten kost gewoon veel geld. En toch wilde ik voor de lynchscène van Johan de Witt wél vierhonderd figuranten hebben: je moet zo'n massa voelen. We beschikten over 150 pakken, dus ik vroeg om 250 mensen in het zwart. Met de juiste kadrering vul je het beeld op zo'n manier dat je vierhonderd mensen voelt, zonder dat iemand ziet dat er 250 mensen in spijkerbroek tussen staan. Toen ik dit voorstelde, ging het weer even nerveus van: dat kan toch niet? Maar het kan, zei ik. Trust me.'

null Beeld Videostil uit Michiel de Ruyter
Beeld Videostil uit Michiel de Ruyter

De Nederlandse filmgeschiedenis is qua actie beperkt. Wat maakt een goede actiescène?

'Een actiescène moet een op zichzelf staand verhaaltje zijn. Daar gaat het vaak verkeerd. Dan zie je een auto-achtervolging op de grachten die eindigt met een ongeluk - boem - en dan gaat de film verder. De zeeslagen in Michiel de Ruyter benaderde ik als filmpjes. Ik begin met een beat-sheet, een overzicht van hoe de actie zich opbouwt. De eerste grote zeeslag van de film duurt 16 minuten, dat zijn drie- tot vierhonderd shots. Het zijn lange lijsten: jongetje rent omhoog, kogel wordt ingeladen, mensen wachten, bange gezichten, jongetje moet plassen, dat kanon vuurt zo, die boot vaart zus, de andere zo.

'Met Playmobil heb ik het allemaal nagebouwd. Ik heb een editor, Radu Ion, die daar een heel internationale actiestijl van maakt. Eén slag in een zwaardvechtscène met Michiel bestaat uit vier achter elkaar gemonteerde shots - klák klák klák klák - dat maakt zo'n scène heel dynamisch. En veel actie film ik ter hoogte van mijn buik. Je kijkt dan iets omhoog, het maakt alles veel krachtiger en filmischer. Actie in Nederland wordt weer vaak vanaf de schouder gedraaid in een soort documentairestijl - dat werkt niet.

'De actiescènes moet ik zelf mooi vinden om naar te kijken. Maar weet dat ik ook veel visuele keuzes heb gemaakt waarmee ik zeg: ik doe het anders.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden