Nieuws Koloniale kunst

‘Het is niet normaal dat 80 procent van de Afrikaanse kunst zich in Europa bevindt’

Africa Museum in Tervuren staat open voor Joseph Kabila’s vraag kunst uit Congo terug te geven.

Beeld Pauline Niks

‘Drieduizend bezoekers ontvingen we vandaag in het museum.’ Directeur Guido ­Gryseels is zeer tevreden, deze eerste dagen sinds de heropening van het Africa Museum in Tervuren (bij ­Brussel). Vijf jaar lang was het ­museum dicht, na een verbouwing van naar schatting 75 miljoen euro. 

Maar tegelijk met de feestelijke ­heropening, afgelopen weekend, meldde Joseph Kabila, president van de Democratische Republiek Congo, aan de Belgische krant Le Soir dat het land een restitutieverzoek voorbereidt. Congo werkt momenteel aan de bouw van een nieuw nationaal museum, waaraan Zuid-Korea financieel bijdraagt. De collectie van het Africa Museum in Tervuren is voor een groot deel verworven in de tijd dat Congo een kolonie was van België (1908-1960) en daarvoor, van 1885 tot 1908, toen het land privébezit was van de Belgische koning Leopold II.

‘Het is niet normaal dat 80 procent van de Afrikaanse kunst zich in ­Europa bevindt.’ Hij was dan ook niet verrast door Kabila’s uitspraken. ‘Principieel staan wij open voor vragen over restitutie en willen wij graag samenwerken’, zegt Gryseels. ‘Ik had dit verzoek al verwacht, vanwege de bouw van het nationale museum in Congo. Men zal symbolisch een ­aantal stukken terugvragen.’ Wel plaatst hij vraagtekens bij de omstandigheden waaronder zoiets kan: ‘Nu ontbreekt het in Congo nog aan opslag- en restauratiecapaciteit.’ 

Digitaal

Volgens Kabila kan het Africa ­Museum volgend jaar lente een officieel verzoek verwachten, voorafgaand aan de opening van het nieuwe nationale museum in Kinshasa. Als voorbeeld noemde hij documenten die belangrijk zijn voor de geschiedenis van het land. Gryseels: ‘Archieven zijn ook digitaal beschikbaar te stellen. Verder moeten we goed bekijken waar het nu om gaat: staan stukken die door plundering zijn verworven ter discussie of alle stukken uit voormalige koloniën?’ 

Beeld Pauline Niks

Het zijn vragen waar ook andere Europese landen mee worstelen. De Franse president Emmanuel Macron heeft dit najaar een commissie ingesteld om dergelijke vragen te kunnen beantwoorden. Die commissie pleit voor de ‘repatriëring’ van kunstwerken uit voormalige koloniën. Opvallend: de bewijslast moet volgens het advies liggen bij de huidige eigenaar. Deze moet aantonen dat een stuk rechtmatig is verworven. Aan Nigeria heeft Macron inmiddels 26 kunstwerken beloofd die in 1892 door Frankrijk waren geroofd.  

Oude regels

Stéphane Martin, directeur van ­Musée du Quai Branly-Jacques ­Chirac in Parijs (vol kunst uit Afrika, Oceanië, Azië en het Amerikaanse continent), heeft zich  uitgesproken tegen de Franse commissie. Hij vertelde ArtNet dat hij vindt dat de oude regels volstaan. ‘Het Getty heeft al objecten aan Italië teruggeven, het British ­Museum aan Australië, het Musée ­Giumet aan China...’, somde hij ­desgevraagd op. 

Het Nationaal Museum van Wereldculturen (de organisatie verantwoordelijk voor de collecties van het ­Tropenmuseum, Afrika Museum in Nederland en Museum Volkenkunde) werkt ­momenteel aan een beleidskader voor de omgang of restitutie van stukken in Nederland met een omstreden herkomst. Een woordvoerder laat weten dat details over de inhoud van die Nederlandse richtlijn nog niet bekend zijn. 

Volgens Gryseels zou het het beste zijn wanneer er een internationale ­samenwerking op gang komt: ‘Er moet worden geïnventariseerd welke stukken Afrikaans erfgoed zich waar bevinden.’ 

Lees meer:

Het Africa Museum in Tervuren rekent af met zijn koloniale perspectief: niets te vroeg. Lees over de heropening van het museum.

Europese musea moeten hun Afrikaans kunstbezit aan forensisch onderzoek onderwerpen, want de terugkeer van objecten uit Afrika staat nu prominent op de agenda.

Nationaal Museum van Wereldculturen wil rekenschap afleggen over kunstschatten uit de koloniale tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden