Het is maar goed dat theatermaker Steef de Jong (34) nooit echt acteur is geworden

Zijn voorstelling De Modern Art Revue - verrukkelijk houtje-touwtjetheater - was afgelopen jaar een megasucces.

Steef de Jong voor een van zijn decorstukken, geïnspireerd op het werk van Jan Schoonhoven. Foto Els Zweerink

'Voor de toneelschool ben ik afgewezen. Ik wilde een echte toneelspeler worden, Shakespeare spelen enzo, maar ik viel gewoon te weinig op. Toen ben ik naar de Rietveldacademie gegaan. Ik volgde de audiovisuele richting en daar kon zo'n beetje alles. Ik studeerde af met een theaterproductie: Stevens Testosteron Revue. Dat was een Griekse tragedie vermengd met het toen populaire tv-programma van Dr. Phil. Ik speelde Dr. Phil, bij wie de Griekse helden in therapie gingen.'

Achteraf gezien is het maar goed ook dat Steef de Jong (34) niet officieel acteur is geworden, maar allround theatermaker en vormgever. Afgelopen jaar brak hij door met de voorstellingen De Modern Art Revue en Steefs Operette Uurtje - houtje-touwtjetheater, in dit geval over zijn fascinatie voor moderne kunst en operette. Gemaakt met simpele attributen die hij in zijn eigen atelier in elkaar zet, met veel karton, uitklapdecors, gefiguurzaagde maskers en een hoop fantasie. Zijn acteerstijl: charmant bescheiden, weifelend, geestig en hoogst doeltreffend.

Operette

Het betekende dat al zijn voorstellingen vorig jaar uitverkocht waren. 'Het is nogal bijzonder, als je om elf uur 's ochtends het theater binnenkomt om daar om half één een lunchvoorstelling te spelen en er staat al een wachtrij voor de kassa.'

Voor een vrij jonge theatermaker heeft Steef de Jong merkwaardige voorkeuren. Voor operette bijvoorbeeld, de kunstvorm die vaak doet denken aan alpenweiden, rondborstige vrouwen en mannen in rokkostuum. In Steefs Operette Uurtje speelt hij in sneltreinvaart een integrale opvoering van Orphée aux enfers van Jacques Offenbach. Tussendoor vertelt hij allerlei wetenswaardigheden over dit bijna vergeten genre. 'Ik heb altijd al een voorliefde voor de bergen en de Alpen gehad. Als student kocht ik voor 15 euro een kaartje voor de opera en daarna heb ik de operette ontdekt, wat eigenlijk gewoon kleine opera betekent. Operette past beter bij me: het is kleinschaliger en luchtiger, en de muziek is mooier.'

De Jong heeft aan het begin van zijn carrière een eigen operette gemaakt: Engelberg Express, een alpenoperette. Over een groep mensen die in een skilift komt vast te zitten en wordt gered door een toevallig passerende Hannibal. 'Het was voor mijn doen een grote productie met enorm veel gedoe en geregel. Toen dacht ik: ik ga het zelf doen en in mijn eentje, dat was het begin van mijn eenmansvoorstellingen.'

Verrukkelijk revuetheater

In 2014 richtte hij samen met producent en regisseur Ina Veen zijn eigen theatergroep op: Groots en Meeslepend, met als huistheater De Toneelschuur in Haarlem. Op De Parade speelde hij onder meer Straussvogel en Ludwig, over de Beierse koning Ludwig II. Dit jaar boekte hij een megasucces met De Modern Art Revue, die hij maakte met Alex Klaasen. Daarin nemen zij in anderhalf uur een eeuw moderne kunstgeschiedenis door, te beginnen bij het pissoir van Marcel Duchamp, om vervolgens via de appels van Cézanne, het zwarte vierkant van Malevitsj en de drippings van Pollock uit te komen bij de performancekunst van Marina Abramovic. Het is een hommage aan de moderne kunst, gevat in een vorm van verrukkelijk revuetheater. Met veel knip-en-plakdecors, buitengewoon creatief, stijlvast en hilarisch.

'Ik had een beetje een haat-liefdeverhouding met de moderne kunst, een soort aversie ertegen omdat ik veel dingen niet meer snapte. Ik kende Alex van De Parade, waar we allebei speelden en daaruit is deze samenwerking ontstaan. Eerst wilde ik iets maken over het werk van Jan Schoonhoven, Alex was al bezig met iets van Marina Abramovic. Daarna zijn we samen aan de slag gegaan.'

De Jong en Klaasen in De Modern Art Revue. Foto Tim Stet

Vormgeving

De grote aantrekkingskracht van De Jongs theater is, behalve zijn aanstekelijke manier van optreden, de vormgeving. Samen met Nina Vreeken zet hij al zijn decors zelf in elkaar. Hij is een liefhebber van de pop-upboektechniek: uitklapboeken waaruit ineens allerlei werelden ontstaan. 'Ik vind dat nog steeds prachtig, dat iets wat plat is driedimensionaal wordt. Ondanks alle moderne technieken die in het theater worden gebruikt, van hologrammen tot videoprojecties, vinden de mensen het toch leuk dat je een boek openklapt en dat er dan een boom omhoogkomt. Zo'n voorstelling ontvouwt zich letterlijk.'

Op verzoek treedt hij ook op bij mensen thuis of bij speciale gelegenheden - in huiskamers, op bruiloften, bij Rotaryclubs of tijdens symposia over de kwaliteit van kinderopvang. 'Viktoria und ihr Husar heet mijn eenmansvoorstelling, een huzarenstukje met een uitklaptafel. Dan ga ik met mijn decor de auto in en kom bij de mensen langs. Laatst speelde ik voor zes mensen thuis bij een vader die 75 werd.'

De komende maanden gaat hij zich toeleggen op een nieuwe voorstelling waarmee hij een lange tournee langs de Nederlandse theaters zal maken: Orfeo, een drama van karton. 'Er zijn al heel veel opera's over de mythe van Orpheus gemaakt. Mijn Orfeo wordt wel wat anders dan Steefs Operette Uurtje. Dat was vooral een parodie, maar nu zoek ik het echte drama op en benadruk de ernstige kant van het verhaal. Ik ga daarin samenspelen met Marieke Hopman, een klassieke accordeonist. Het moet gaan over het einde, over de eindigheid van alles. Ik hoop dat het effect van alle aandacht die ik het afgelopen jaar heb gekregen, straks tijdens de tournee niet is uitgewerkt.'


Mary Dresselhuys prijs 2017

Afgelopen zaterdag werd Steef de Jong na afloop van de laatste voorstelling van De Modern Art Revue in de Haarlemse Toneelschuur onderscheiden met de Mary Dresselhuys Prijs 2017. Op het podium werd de prijs, die is vernoemd naar de beroemde actrice Mary Dresselhuys, overhandigd door haar dochter, actrice Petra Laseur. De prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt aan een acteur, actrice of gezelschap met een uitzonderlijk talent. Eerdere winnaars zijn onder anderen Anniek Pheifer (2015), Tjitske Reidinga (2011), theatergroep Wunderbaum (2006), Jacob Derwig (2004) en Ramsey Nasr (2000). De jury noemt Steef de Jong 'een opmerkelijk fenomeen, een regelrecht multitalent dat uiteenlopende kunstvormen inventief met elkaar weet te verbinden en daar bovendien een educatieve laag aan weet toe te voegen'.

Verrassing

Steef de Jong was afgelopen zaterdag stomverbaasd toen na afloop van de laatste voorstelling van De Modern Art Revue actrice Petra Laseur het podium betrad om de Mary Dresselhuys Prijs 2017 uit te reiken. 'Ik dacht: dat kan niet voor mij zijn, zo'n belangrijke toneelprijs met al die illustere vorige winnaars, dat zal wel voor Alex zijn. Maar toen werd het juryrapport voorgelezen en bleek ik de gelukkige. Petra Laseur deed dat heel aardig, voor de gelegenheid had ze zelfs een Mondriaan-jurk aangetrokken. Ik vind deze bekroning fantastisch, ja, en een enorme eer. Op dit moment is het allemaal nog een beetje onwezenlijk.'