BoekrecensieOnder het Melkbos

Het is de vraag of we beter af zijn met de nieuwe vertaling van Under Milk Wood ★★★☆☆

Op de oude vertaling van Dylan Thomas’ Under Milk Wood uit 1956 was genoeg aan te merken. Het is de vraag of we met de nieuwe vertaling beter af zijn.

Dylan Thomas in 1946.Beeld Getty

De vertaling van Dylan Thomas’ verbale vuurwerk Under Milk Wood – A Play for Voices door Hugo Claus uit 1956 werd algemeen gezien als een huzarenstukje, wat het ook is, maar aan missers geen gebrek. En inderdaad, alles kan altijd beter, vooral als je mag leunen op de ‘onmisbare steun en inzichten van Tiana M. Fischer’.

Het bij uitgeverij Athenaeum in een gebonden uitvoering verschenen Onder het Melkbos, in de vertaling van Erik Bindervoet, bevat een uitgebreid en informatief nawoord en een rijke lijst met toelichtingen, 25 pagina’s lang (waarin Claus er flink van langs krijgt), alsmede een opsomming van geraadpleegde werken.

Maar in de titel Onder het Melkbos, verslikt Bindervoet zich deerlijk, getuige zijn eigen uitleg omtrent de geografische ligging en de sociale betekenis van ‘onder het melk woud’, als volgt: ‘Laugharne ligt ‘onder’, d.w.z. aan de voet van de Sir Johns-heuvel, een beboste kaap waar koeien grazen, vandaar de associatie met ‘melk’, en gezien de reputatie van het bos als trefpunt voor vrijers en vrijages, ook met ‘mannenmelk’ (…) met name vanwege de associatie met ‘wood’, al sinds de middeleeuwen een elegant Engels eufemisme voor de stijve tampeloeres.’

‘Wood’ betekent ook bos, zeker, maar bij bos denk je niet aan een erectie, dan denk je aan een vrouw, tenminste als die nog geen bezoek heeft gebracht aan de barbier van Sevilla. Melk Woud dus, en niet Melkbos. En met twee woorden graag, heren, zo heeft Dylan Thomas het namelijk opgeschreven.

Laugharne (spreek uit ‘Laan’), het kustdorpje waar Dylan en Caitlin Thomas met hun drie kinderen in het tegen de rotsen gebouwde Boathouse woonden, komt in Under Milk Wood voor als het vissersplaatsje Llareggub, dat als palingram achterstevoren moet worden gelezen en dan ‘bugger all’ oplevert, zoiets als: geen reet, niks, nada, volgens Bindervoet. Llareggub lijkt vanwege de twee eerste letters (uit te spreken als ‘gl’, met een zachte G, ongeveer zoals het blazen van jonge poesjes) te slaan op de naam van een authentiek Welsh dorp, maar pogingen om een Nederlands equivalent te vinden, zijn hier gedoemd te mislukken. Bindervoet zet het woord Teerneeg op de literaire landkaart. Het vertaalrood stijgt je naar de kaken.

Als een woord of passage onvertaalbaar is, wijk dan uit naar een substituut: dat is de wijze raad van de ongekroonde koning der Nederlandse vertalers, Peter Verstegen. Voor het onmogelijke palingram had Bindervoet moeten uitwijken naar het anagram, zodat ‘geen reet’ nog Ter Geene had kunnen worden, met als knipoogje dat het plaatsje niet echt bestaat.

Claus raakt Llareggub niet aan, had het palingram volgens Bindervoet niet gezien en ik denk dat hij daarin gelijk heeft. Claus is de vrije woordkunstenaar die ‘trout’ net zo makkelijk vertaalt met karper en de gevel van een huis probleemloos vol strijkt met roze waterverf, ‘rose wash’, die er bij de eerste regenbui weer vanaf spoelt, in plaats van de roze kalkverf, die Bindervoet terecht gebruikt.

Claus laat de meeste namen van de schilderachtige, trieste en hunkerende inwoners van het universeel menselijke plaatsje in Wales in hun eigen benaming staan, hetgeen kleur en ondertoon aan de handeling verleent en waarin Bindervoet nogal eens raar vastloopt. Jack Black, de schoenlapper, wordt ‘Sjaak Swart’, hoever kun je ernaast kleunen? Dai Bread, de bakker (dai is Welsh voor David), wordt ‘Daag Brood’ (dagelijks brood). Organ Morgan, de organist, wordt ‘Orgel Gorgel’, tja, en Mary Ann Sailors, zou nog Marianne Zeeman kunnen worden, maar toch hopelijk niet ‘Mary Ann het Zeemannen’.

Genoeg nu! Ik moet mijn 39-jarig leraarschap niet laten corrumperen tot een beroepsdeformatie, waardoor ik alleen nog kan lezen met het rode potlood in de hand. En zeker niet bij de ‘onmogelijke’ vertaling van Under Milk Wood.

Ik blijf achter de vertaling van Hugo Claus staan, nu 64 jaar geleden gemaakt – de missers krijgt hij van mij cadeau – en ik feliciteer tegelijkertijd Erik Bindervoet met dit gedenkwaardige saluut aan Dylan Thomas, en aan zichzelf.

Dylan Thomas: Onder het Melkbos – Een stuk voor stemmen

Uit het Engels vertaald door Erik Bindervoet. Athenaeum-Polak & Van Gennep; 112 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden