Het is de tijd van de binge-generatie

Als iets de cultuur van de laatste jaren kenmerkt, is het dat er onnoemelijk veel te doen, te zien, te lezen en te luisteren is. Het leidt tot een nieuw soort schuldgevoel. Tijd voor een andere strategie.

Beeld Eline van Strien

Op de cover van het naslagwerk staan twee bekende figuren en ik hoef geen tel over hun namen na te denken: Walter White en Jesse Pinkman. Op de achtergrond staat hun camper/methlab geparkeerd in de woestijn buiten Albuquerque, New Mexico. Breaking Bad, 62 episoden, oorspronkelijk uitgezonden tussen 2008 en 2013, staat in de persoonlijke top-3 van beste televisieseries. Die andere twee, in willekeurige volgorde: The Wire (60 afleveringen, 2002-2008) en The Sopranos (86 afleveringen, 1999-2007).

Het vuistdikke boek heeft als titel 1001 TV Shows You Must Watch Before You Die, de laatste in een langlopende serie die de lezer op het spoor van boeken, steden, muziek, films en andere zaken wil zetten waarvoor de tijd ontbreekt. De toevoeging 'before you die' geeft er een 'mensch durf te leven'-draai aan. Quito, Ecuador, waarom niet? The Apu-trilogie van de Indiase cineast Satyajit Ray, geef het eens een kans!

Er zullen mensen zijn die gretig in dit soort boeken gaan bladeren, op zoek naar herkenning en nieuwe ontdekkingen. Ik niet; ik glas halfleeg word er enigszins terneergeslagen van. Ik zie al heel snel dat die 86 episoden van The Sopranos maar als één tellen: nog duizend te gaan. En dan de programma's waaraan je nog moet beginnen, al was het maar om het gesprek in de kantoortuin voor te zijn. Op vrijdag zette Netflix het vierde seizoen van House of Cards online; de hele wereld liep meteen dertien afleveringen achter. Critici en bingers begonnen in het weekend het nieuws te verspreiden dat, na het teleurstellende derde seizoen, de Underwoodjes weer in topvorm verkeerden.

Schuldgevoel

Op maandagmorgen was de wereld rond de koffieautomaat verdeeld in het tijdelijke broederschap dat het hele seizoen al had gezien en zij die nog moesten beginnen, of, eh, waren blijven steken in eerdere seizoenen, of, ahum, geen Netflix hadden.

En dan heb je nog die andere lijsten. De Engelse krant The Guardian, met zijn '1000 Novels Everyone Must Read', bijvoorbeeld. Boeken! O, ja! (De romancyclus Op zoek naar de verloren tijd van Marcel Proust telt ook als één titel).

We leven dan wel in de gouden periode van de tv-series, maar aan die grote boeken kom je niet meer toe. Als (voormalig) veellezer kan ik me nooit helemaal aan het schuldgevoel onttrekken dat ik ergens iets laat liggen als ik weer wegzak in een serie. Het is toch Karl Ove Knausgard (telt als één titel) óf The Walking Dead en het kost je in beide gevallen ongeveer een jaar van je leven, qua vrije tijd

Misschien is dit het moment om te melden dat er in Nederland in 2014 60.586 nieuwe boektitels werden verkocht, waarvan 16.502 Nederlandstalig waren

De Noorse schrijver Karl Ove Knausgard. Beeld epa

Leesgeschiedenis

Het komt misschien allemaal omdat ik lijstjes aanleg, van films, van series, maar vooral van boeken. Vanaf 1976 (mijn 16de levensjaar) hou ik in een schrift bij wat ik lees. Allereerste titel, deze maand veertig jaar geleden, was Tjeempie van Remco Campert. Was ik dat toen echt aan het lezen, of leek het me voor de eeuwigheid beter mijn leeslijst met Campert te beginnen? Ik sluit dat laatste niet uit.

In elk geval heb ik zo een hele leesgeschiedenis bij elkaar, die ik af en toe verwonderd doorblader. Ik zie schrijvers en thema's gaan en komen, noteer in de marge studies, huisadressen, reizen, relaties, banen en kinderen. Eén ding valt langzamerhand op: als we het aantal titels en bladzijden in een grafiek zetten, zou dat een gestaag dalende lijn zijn, met een incidentele hik in een zomervakantie.

Die duizend boeken haal ik wel, dankzij heel wat voor studie en werk gelezen boeken; een beetje lezer komt meestal niet veel verder. Mogelijk was Winston Churchill een van de meest belezen mensen van de vorige eeuw. Bij leven wist hij al dat hij niet veel verder zou komen dan vijfduizend titels (hij moest ook nog een paar boekenplanken vol schrijven en Groot-Brittannië uit de handen van de nazi's redden), terwijl zijn bibliotheek veel groter was. 'Als je niet al je boeken kunt lezen, liefkoos ze, blader ze door, lees de eerste zin, waar het oog blijft hangen en zet ze terug op de plank met je eigen hand, zodat je weet waar ze zijn. Laat ze je vrienden zijn of in elk geval je kennissen.' Aldus Churchill over het ongelezen boek.

Meer, meer, meer

Er zou een andere grafiek te maken zijn met een gestaag stijgende lijn: die van minuten aan het scherm gekluisterd. Een gemiddelde moderne nieuwsconsument ziet op een dag het equivalent van 174 kranten aan data voorbijkomen, vijfmaal meer informatie dan diezelfde consument in 1986 onder ogen kreeg, blijkt uit een onderzoek uit 2011 gepubliceerd in vakblad Science. En tijdens elke minuut die we op YouTube besteden, wordt er alweer drie dagen aan materiaal toegevoegd.

En dan lijken de boeken die ertoe doen alleen maar dikker te worden (Jean Pierre Geelen schreef op 3 maart in V over 'plofboeken') en films langer (Haro Kraak op 17 maart in V: 'Is langer beter?').

Dan hebben ook we nog de theaterproductie Borgen (gebaseerd op een tv-serie; hoe 2016 wil je het hebben?), die tien uur in beslag neemt. En in de muziekwereld gaat het ook steeds meer die kant op. Begin deze week schreef Robert van Gijssel in dit katern dat die achttiencd's tellende box met het werk van Robert Long misschien beter een dubbel-cd met het beste werk had kunnen zijn. Op 5 november 2015 luisterde popjournalist Gijsbert Kamer naar een nieuwe Collector's Edition van Bob Dylan, waarin de gouden jaren 1965 en 1966 aan de orde kwamen: achttien cd's. Hij luisterde twintig uur non-stop en deed er verslag van in een liveblog en later in de V. Vijftien versies van Like a Rolling Stone (waarvan de vierde take meteen raak was). Fijn om te lezen, dat blog, maar wie doet het Kamer na? En ik ben vast niet de enige die hier last van heeft; we besteden heel veel tijd aan praten over hoe weinig tijd we hebben.

'In deze wereld van overvloed zijn we tegelijkertijd overprikkeld en verveeld, verrijkt en leeg, verbonden, maar geïsoleerd en eenzaam.' Aan het woord is Tony Crabbe, auteur van de bestseller Busy, vertaald als Nooit meer te druk, met als ondertitel: Een opgeruimd hoofd in een overvolle wereld, dat momenteel in de top-10 staat. We kunnen stellen dat mensen zich herkennen in die overvolle wereld en snakken naar dat opgeruimde hoofd.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Thinkstock

Van 'buzz naar joy'

Crabbe heeft het vooral over de werkvloer, maar het gevoel dat er te veel is, dat zich ook nog eens oorverdovend aandient (V steekt de hand hier in eigen boezem) is wijdverbreid. Waarvan we af moeten, volgens Crabbe, is het gevoel dat we meer missen dan we meemaken. We moeten, in Crabbe-speak, van 'buzz naar joy', niet meer langs al die must see's scheren, maar eens wat dingen uit die (culturele) agenda gooien. En dan heel lang doen over een dun boek.

Crabbe doet voor de agenda wat de Japanse Marie Kondo voor het huis doet. Opgeruimd! heet haar bestseller. Ruim die sokkenla eens op, alfabetiseer iets en ontdek ondertitel De manier om orde en rust in je leven te brengen.

Je zou Crabbe en Kondo trouwens ook op een lange lijst kunnen zetten: 1.001 manieren om greep op het leven te krijgen 'before you die'.

Elke dag tijd voor een boek

Ik begon het lezen te missen, of althans dat gevoel dat je kunt wegzinken in een boek, dat op geen enkele manier te vergelijken is met het gedachteloos wegwerken van een familiezak House of Cards. Je kunt - zie Crabbe en Kondo - best een afspraak met jezelf maken: elke dag tijd voor een boek. Durf een boek weg te leggen (de opluchting dat ik van mezelf Al wat schittert van Eleanor Catton in de hoek mocht slingeren over plofboeken gesproken). Kap met een serie en kijk eens naar iets waarin de koffieautomaat niet geïnteresseerd is: Rectify, met ruime voorsprong de beste serie waarover niemand het heeft. Of ga Julian Barnes lezen, die briljante, kleine romans schrijft: het equivalent van de 90-minutenfilm. Of bedenk, als je in Rotterdam bent, dat je hier mooi in de nummer 5 van de 'Lonely Planet top cities in the World 2016' rondloopt (ja, je had ook naar Kotor, Montenegro kunnen gaan, de nummer 1, maar waarom?).

Ondertussen, bent u al bij Jheronimus Bosch Visioenen van een genie in het Noordbrabants Museum geweest? Vijf sterren in deze en elke krant. Once in a lifetime, zeiden de critici, 'expositie van de eeuw'.

Dus, waar wacht u nog op?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden