Het heden, verleden en toekomst van de krijgsmacht verzameld

Het nieuwe militair museum vertelt niet slechts de hoeraverhalen over de oorlog.

Trucks en vliegtuigen in het nieuwe 'Nationaal Militair Museum'.Beeld anp

'Verboden toegang - militair terrein.' Bijna honderd jaar lang was Vliegbasis Soesterberg een hermetisch afgeschermd gebied. Omgeven door geheimzinnigheid; door de hekken, het struikgewas en de bomen waren alleen de opstijgende straaljagers en helikopters te zien. Eind 2008 verstomde het lawaai boven de Utrechtse Heuvelrug. De vliegbasis werd wegbezuinigd door het ministerie van Defensie; de laatste helikoptersquadrons vertrokken naar Gilze-Rijen.

Halverwege 2013 sloot het ministerie ook het Militaire Luchtvaart Museum in Soesterberg. Het Legermuseum in Delft moest begin dat jaar al dicht. De twee fuseerden tot het Nationaal Militair Museum (NMM). Ze kregen een nieuwe locatie op de verlaten Vliegbasis Soesterberg.

Uniek

Zo samengevat, lijkt het NMM de kille optelsom van kostenbesparingen. Het tegendeel is waar. Neem het gebouw: 110 bij 250 meter, met glazen buitenwanden van 13 meter hoog. Zie de pronkstukken: tanks en straaljagers, degens en sabels, uniformen en medailles, maquettes en panoramische filmbeelden. Maar de persoonlijke getuigenissen, heroïsch of dramatisch, imponeren zeker ook. Het museum rekent op 200 duizend bezoekers per jaar.

'We willen heden, verleden en toekomst van de krijgsmacht laten zien', zegt NMM-directeur Hedwig Saam. 'De objecten zijn authentiek, net als de verhalen. Als bezoeker heb je niet alleen ogen en oren nodig, maar ook handen en voeten.' De locatie noemt ze uniek. 'Honderd jaar geleden, in 1913, maakte de Luchtafdeeling van het leger hier de eerste vluchten. In de Tweede Wereldoorlog werd de basis zwaar gebombardeerd. Daarna kwamen de Amerikanen er. Al die sporen zijn nog zichtbaar.'

Het NMM richt zich in de eerste plaats op gezinnen die een educatief en spannend dagje uit willen. Maak daar gerust een hele dag van, zeker als je ook het jongste natuurgebied van Nederland wil verkennen: Park Vliegbasis Soesterberg. 450 hectare bos en heide, met picknicktafels, kunst in bunkers en de oude verkeerstoren. In een shelter waar eens straaljagers stonden, is een kudde schapen ondergebracht die het schrale grasland kort houdt.

Een tank in het nieuwe museum.Beeld anp

Black box

Feitelijk zitten er twee gebouwen onder één dak. Het 'daglichtmuseum', alias het Arsenaal, staat en hangt vol met houwitsers, mortieren, pantservoertuigen en helikopters. Hier is het baas boven baas: de eerste straaljager van de luchtmacht (de Gloster Meteor) versus de snelste (de Lockheed F-104G Starfighter D-8022, topsnelheid 2.400 km/u). Alleen de marine komt er wat bekaaid af; voor onderzeeërs of mijnenvegers ontbreekt het water in Soesterberg.

In het hart van de glazen hangar zit een tweede gebouw verscholen, de 'black box'. Daar wordt een inhoudelijk verhaal verteld aan de hand van thema's als 'Oorlog', 'Militairen' en 'Samenleving & Krijgsmacht'. Hier gaat het over hoe de topografie van Nederland is gevormd door forten, dijken en de waterlinie. Over vrienden en vijanden door de eeuwen heen: Spanje, Engeland, Frankrijk, België, Duitsland, Japan, de Sovjet-Unie, het terrorisme. In de themazaal over oorlog staat zowel een soldatenhelm uit de Tachtigjarige Oorlog als het pistool van NSB-voorman Rost van Tonningen. In een vitrine ligt een bermbom uit Afghanistan.

Landmacht, luchtmacht, marine en marechaussee presenteren zich samen in de themazaal 'Krijgsmacht'. Er is een houten lotingstrommel die tussen 1898 en 1914 werd gebruikt om te bepalen wie de dienstplicht moest vervullen. Het eerste Handboek Soldaat (1933) hangt er en er komt een lesje soldatenjargon voorbij: helapidaka (helaas pindakaas), zweetkip (vrouwelijke instructeur) en Onderhoud Neus (niks doen).

Het exterieur van het museum op de voormalige vliegbasis Soesterberg.Beeld anp

Persoonlijke getuigenissen

Ingetogen en aangrijpend is het thema 'Militairen', met persoonlijke getuigenissen van militairen en veteranen. Van Marco Kroon die in 2009 de militaire Willems-Orde kreeg voor zijn moed in Afghanistan, tot Joop Hueting, die in 1969 oorlogsmisdaden in Nederlands-Indië aankaartte. Van F16-pilote Manja Blok die betrokken was bij het afwerpen van de bommen rondom Srebrenica in 1995, tot sergeant Jaaike Brandsma die in 2007 een been verloor bij een zelfmoordaanslag in Uruzgan.

'We tonen beide kanten van de medaille, ook de schaduwzijde', aldus museumdirecteur Saam. 'Het zal de bezoeker niet onberoerd laten.' Kinderen zullen een verdieping lager de weg zoeken naar XPlore. Ze kunnen er in een vluchtsimulator stappen en uittesten welk pantser de meeste bescherming biedt: een wambuis, maliënkolder of een harnas.

Het fraaist doordachte deel is De Klas van '45, helaas alleen te ervaren tijdens excursies van de basisschool. Groep 7 en 8 maken in een ouderwets klaslokaal kennis met vijf leeftijdsgenootjes uit 1945. De een moest zijn slaapkamer afstaan aan een ingekwartierde Duitse soldaat, de ander zag zijn vader na de oorlog niet meer terug. Vanuit het lokaal bezoeken de kinderen vijf ruimtes, waaronder een bunker, een bommenwerper en een barak in een doorgangskamp.

Na afloop worden in het klaslokaal filmpjes vertoond waarin de kinderen van toen, nu zeventigers en tachtigers, vertellen wat de oorlog de rest van hun leven met hen heeft gedaan.

Het Nationaal Militair Museum is vanaf 13/12 geopend. nmm.nl

Oude, militaire geweren worden tentoongesteld in het museum.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden