Het genot om een eigen wereld te maken

Met The Limey laat Steven Soderbergh opnieuw zien dat de kilte uit zijn eerdere films, als Kafka, is geweken voor humor....

STEVEN Soderbergh is beleefd en slagvaardig tegelijk. Voordat hij plaatsneemt, schudt hij de handen van vijf journalisten. Hij tikt vervolgens met twee vingers tegen zijn honkbalpet, vraagt of er nog een karaf water kan doorkomen en neemt plaats. 'Om met Orson Welles te spreken: Ik ben de vogel, en jullie zijn de ornithologen. Verwacht van mij niet te veel.'

Hij is nogal voorspelbaar, voegt hij daar aan toe, en allesbehalve het type dat spreekt in ronkende zinnen. 'Ik heb het niet op grote woorden. Wie films maakt, weet hoe het is een kaartenhuis te bouwen op het dek van een speedboot. Voorzichtigheid staat in dit metier voorop.'

Ho. Wacht even. De regisseur, nog geen vraag te verwerken gehad, roept zichelf tot de orde. Hij wordt oud. Wow! Sorry jongens. 'Als ik me zo opstel, kunnen jullie wel inpakken. Maar ik gedraag me graag als een jazz-muzikant. Als ik me bij een bepaalde toon goed voel, blijf ik in die buurt rondhangen. Ik ben ontspannen, en zou het liefst blijven voortkabbelen.'

37 Jaar is Soderbergh, en toch al een routinier. Praten met journalisten doet hij behoedzaam, zonder zich te verliezen in wilde gedachten. Zijn formuleringen zijn afgewogen, maar zijn toon is gemoedelijk.

Alweer negen jaar geleden werd de debuutfilm van de filmmaker uit Louisana, Sex, Lies and Videotape, in Cannes bekroond met de Gouden Palm voor de Beste Film. 'De koning van de indie films' heette hij vanaf dat moment, en de verleidelijkste aanbiedingen uit Hollywood dienden zich aan. De doffe dreun, steevast volgend na een mooi begin, kon niet uitblijven, en kwam ook - vrijwel onmiddellijk. Kafka (1991) viel tegen, ondanks een fraai expressionistisch decor, net als de kille film noir The Underneath (1995). King of the Hill (1993), over een jongetje dat zich moet zien te redden in het St. Louis van de grote depressie, was vooral keurig gemaakt.

'Toch ben ik tevreden over de jaren na Sex, Lies and Videotape. Het was een vacuüm waarin ik met vallen en opstaan diverse films maakte. Zo slecht is dat niet. Ik haatte het een talentvolle filmmaker te zijn. Je wordt in die positie niet serieus genomen. Bij mij gebeurde het tegenovergestelde, maar dat is minder erg. Een film als Kafka had ik zonder het succes in Cannes nooit kunnen maken. En ja, ik werd afgebrand. Amerikaanse critici vonden mij pedant. Een Amerikaan die zich verdiept in een Europese intellectueel - dat geldt bij voorbaat als snobistisch.'

Het uitblijven van nieuw succes infecteerde niettemin Soderberghs gemoed. Hij verloor de zin in films maken nadat het economisch dictaat van de filmindustrie zijn passie was binnengedrongen. 'Ik was bezig met budgetteren. En vergaderen. Veel vergaderen. Daardoor dreigde ik te vergeten waarmee het was begonnen: het genot om een eigen wereld te kunnen maken, waarin ik, als ik dat wil, de tijd zomaar stil kan zetten, of terugdraaien.'

Hij 'werd wakker', besloot terug te keren naar de basis en maakte met kleine budgetten twee films 'die de gretigheid van de liefhebber' weer deden oplaaien. Na Gray's Anatomy (1996) en Schizopolis (1997) was Soderbergh klaar voor zijn eerste grote studio-productie na Kafka. En ditmaal was het wel raak. Out of Sight, een razendknap gemonteerde en geestige crime caper, is zo'n film die zich nestelt in het achterhoofd, alleen al door die ene scène: opgesloten in de nauwe, pikdonkere achterbak van een vluchtauto valt bankrover George Clooney als een blok voor agente Jennifer Lopez.

'Negen jaar. . . dat is toch op het nippertje', zegt Soderberg nu. 'Sex, Lies And Videotape dreigde mijn tweede naam te worden. Ik heb niks tegen een boemerang, maar hij moet niet blijven terugkomen.'

The Limey, Soderberghs nieuwste, onafhankelijk van grote studio's geproduceerde film, toont dezelfde brille als Out of Sight. Opnieuw blijkt Soderbergh in staat zijn denkwerk om te zetten in emoties. De kilte uit zijn eerdere werk maakt plaats voor humor. The Limey - 'een doodsimpel verhaal dat ingewikkeld wordt verteld' - is een stijlvolle actiefilm, al kan van deze voortdurend van gedaante veranderende productie ook worden gezegd dat het een komedie, een parodie of een neo noir is. 'Een memory play' noemt de regisseur het zelf. 'Een film waarin werkelijkheid, gedachten en verleden dwars door elkaar heen schieten, zonder dat het onacceptabel wordt.'

In The Limey botsen Terence Stamp en Peter Fonda, helden uit de jaren zestig, frontaal op elkaar. Stamp speelt een onverstaanbaar cockney sprekende Engelse schurk (Wilson), die in de heuvels van Hollywood de dood van zijn dochter komt wreken op popmuziekproducent Fonda (Valentine). Daar blijft het niet bij; Soderberghs editor Sarah Flack mengt haar geraffineerde montage - een carrousel van flash forwards en flash backs - met beelden van Stamp uit Ken Loach' debuutfilm Poor Cow uit 1967. Hierdoor krijgt The Limey het effect van een gedicht over het verglijden van de tijd.

'Het is, goed beschouwd, een onlogische film. Ik wilde een ode brengen aan Point Blank van John Boorman, aan de films van Richard Lester, aan het werk van Alain Resnais en Nicolas Roeg. Regisseren is manipulatie van tijd. Daar gaat The Limey over. Er zitten dialogen in die op drie locaties zijn opgenomen, en vervolgens als één gesprek in de film te zien zijn - tegen verschillende achtergronden. Daardoor kun je je afvragen of dat gesprek al heeft plaatsgevonden, nog moet plaatsvinden of toch een fantasie is.'

Engeland en Amerika zijn in The Limey twee landen waar nauwelijks een gemeenschappelijke taal wordt gesproken. Als Wilson indruk maakt bij een oudere vrouw vraagt een kameraad aan haar: 'Versta jij dan ook maar de helft van de onzin die hij praat?' Haar antwoord: 'Nee. Maar ik denk dat ik weet wat hij bedoelt.'

Bovendien lijken de rollen van Stamp en Fonda een afrekening met de jaren van de bloemen, de liefde en de vrede op aarde. 'De film is een subjectief verslag van Wilsons reis, van zijn plan om de moordenaar van zijn dochter te kielhalen. Hij speelt in de jaren zestig omdat in die tijd films werden gemaakt waar ik nog altijd met ontzag naar kijk. En inderdaad; de flower power heeft beide personages weinig goeds gebracht. Aan de andere kant wordt de film gedragen door hippie-held Terence Stamp, van wie iedereen dacht dat hij na de jaren zestig was opgelost. En zie: plotseling duikt hij op in Priscilla - Queen of the Desert en Star Wars - The Phantom Menace. Sterker: in The Limey durft hij het aan in één film te spelen met zichzelf, maar dan dertig jaar jonger. Die onbezorgdheid is iets wat mijn generatie niet kent.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden