Het geheim van vader Lyklema

Bibberende, negentig jaar oude handen stoppen medailles terug in een doosje. Ze zijn nauwelijks nog in staat een elastiekje eromheen te doen....

De documentaire Een leven op zee van Linda Lyklema bevat wel meer ontroerende beelden van negentigjarigen. Vier voormalige Indië-gangers verhalen over de tijd dat ze nog in het volle leven stonden - als werknemers van de KPM, ooit het belangrijkste scheepvaartbedrijf van Indonesië, nu slechts een herinnering van bejaarden. Dat het bedrijf weer even boven de zeespiegel wordt gehaald, houdt verband met de wens van Lyklema haar vader met een documentaire te eren. Als reden geeft ze op dat hij 'een geheim met de zee deelde'.

Wat dat geheim is, wordt in het tempo van hoogbejaarden uit de doeken gedaan. Aangezien haar vader al is overleden, wordt zijn levensverhaal gereconstrueerd aan de hand van de vier oud-collega's, eigen herinneringen van de maakster en archiefbeelden. Omstandig leggen de Indië-gangers uit wat de KPM voor hen betekende en hoe hard zij moesten werken. Negentien uur per dag was normaal en 'vooral de jongsten werden niet ontzien'.

Vader Lyklema trouwt in de jaren dertig 'met de handschoen', gedragen door zijn broer, met een zekere Marietje die hem later in Indië zal vergezellen. Bij het uitbreken van de oorlog zet hij haar en zijn kind op een boot naar Zuid-Afrika. Zelf probeert hij te ontkomen naar Australië, maar hij wordt door Japanners gevangen genomen. Na de oorlog hoort hij van de gruwelen in de vrouwenkampen en even is hij blij dat hij zijn gezin naar Zuid-Afrika heeft gestuurd. Maar daags daarna hoort hij dat vrouw en kind dat land nooit hebben bereikt; hun schip is door een torpedo tot zinken gebracht en alle opvarenden kwamen om.

In 1948 hertrouwt Lyklama, wat leidt tot de geboorte van de documentairemaakster. Als tienjarige komt zij achter het verdriet van haar vader. De diepte daarvan wordt treffend geïllustreerd.

Na de dood van haar vader krijgt zijn dochter een stukje film in handen waarop haar vaders eerste vrouw en dochter te zien zijn. Die vertederende opnames krijgt de kijker ook onder ogen - de oude Lyklama heeft ze nooit meer kunnen verdragen.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.