'Het gaat erom dat je openstaat voor mensen en echt contact kunt maken'

Omdat iedereen vervangbaar is, heeft Nederland een nieuwe Rijdende Rechter, vanaf morgen te zien. Met een opvallende achtergrond. John Reid stelt zich voor.

John Reid: 'Als jij niet het gevoel herkent dat de mensen in De Rijdende Rechter hebben, dan ben je gezegend.' Beeld Daniel Cohen

'Weet je wel hoe raar dit is?', zegt John Reid op geamuseerd-parmantige toon als het gesprek komt op zijn status als bijna-Bekende Nederlander. 'Jij praat met iemand die komende week waarschijnlijk voor het laatst naar de sauna gaat, omdat hij weet dat hij beroemd gaat worden.'

Reid (48) is een drukbezet man. Vanaf deze week komt hij elke dinsdag op tv, als opvolger van mr. Frank Visser in het tv-programma De Rijdende Rechter, goed voor gemiddeld anderhalf miljoen kijkers. Maar Reid is ook vijf dagen per week kantonrechter bij de rechtbank in Alkmaar. En een van de drie bedenkers van de strip Fokke en Sukke. Elke ochtend om half negen belegt hij in de auto, onderweg vanuit zijn woonplaats Haarlem, een digitale vergadering, waarin hij en jeugdvriend Bastiaan Geleijnse grappen bedenken met tekenaar Jean-Marc van Tol.

Waarom heeft de redactie voor u gekozen?

'Ik denk dat ze gezien hebben dat ik niet bang ben om contact te maken. Ik ben een makkelijke prater met enige toneel- en televisie-ervaring. Ik treed graag op.'

Een tv-rechter moet misschien ook een beetje ijdel zijn.

'Ik vond niets vreselijkers dan jarig zijn op de lagere school. Dan moest je op een stoel staan met een rare muts op en gingen ze voor je zingen. Dat is voor mij de definitie van de hel.

'Een boekbespreking houden vond ik juist leuk. Veel mensen vinden het doodeng een zaal toe te spreken. Ik niet. Als je iets goed kunt, is het leuk als het wordt gehoord of gezien. Dat heeft niets met ijdelheid te maken.'

In 2003 maakten Fokke en Sukke een tv-programma voor BNN. U deed niet mee. 'John vindt tv helemaal niks', zei Jean-Marc in de Volkskrant.

'Ik wilde inderdaad niet, nee. Maar dat had een andere reden. Vanwege mijn werk als rechter heb ik nooit als Fokke en Sukke-maker op tv willen komen. Stel je voor dat ik bij De Wereld Draait Door zit als bedenker van Fokke en Sukke en dat er een dag later een kijker binnenkomt in de rechtszaal. Die denkt dan: hé, wat doet die moppentapper van gisteren hier?'

Binnenkort denkt zo'n kijker: hé, we hebben de Rijdende Rechter! Zit u op die bekendheid te wachten?

'Als je met je snufferd op tv komt, gaan mensen kijken wat je allemaal in je boodschappenkarretje gooit. Daar zit volgens mij niemand op te wachten, behalve Arie Boomsma. Dat weet ik, omdat hij dat heeft gezegd in het tv-programma Fuck me I'm famous. Als je een spoedcursus beroemd zijn in Nederland wilt volgen, moet je even naar dat programma kijken.

'In de eerste aflevering zit Arie met presentator Filemon Wesselink op een terrasje in het Vondelpark. Filemon merkt op dat hij zelf weggedraaid zit van de mensen, in de hoop dat niemand hem ziet, terwijl Arie de aandacht haast opzoekt. Arie zegt met zijn sonore bas: 'Ik voed daar op.' Wauw, dacht ik toen ik dat hoorde, dat kan dus ook gewoon.'

Transfer

De tot cultheld uitgegroeide pionier mr. Frank Visser (64) maakte afgelopen zomer bekend dat hij na twintig jaar KRO-NCRV overstapt naar SBS 6. Ook bij zijn nieuwe werkgever gaat hij hoogoplopende kwesties en conflicten 'van de gewone man en vrouw' oplossen, en doet hij uitspraken waar mensen het mee moeten doen. Het programma Mr. Frank Visser doet uitspraak begint komend voorjaar.

Hoe kwam de redactie bij u terecht?

'Een redactrice van het programma stond haar bakfiets vol kinderen te laden toen haar buurman vroeg hoe het ging. Niet zo goed dus, want Frank Visser hield ermee op en nu moesten ze op zoek naar een nieuwe rechter. Die buurman wist nog wel iemand. Hij zat bij mij op de middelbare school.

'De dag nadat ik vrijblijvend op de koffie was geweest bij de redactie werd er een vacature op het landelijk intranet van de Rechtspraak geplaatst. Gezocht: civilist met ervaring en humor. De Rijdende Rechter is in twintig jaar tijd uitgegroeid tot zo'n instituut dat de Raad voor de Rechtspraak meewerkt aan het vinden van een nieuwe Rijdende Rechter.

'Het zou me niet verbazen als niemand op die vacature reageert, dacht ik nog, gelet op mijn beroepsgroep. Er kwamen dertig reacties.'

Kijken rechters graag naar De Rijdende Rechter?

'Ik denk dat de meeste rechters bij de start van het programma, in 1995, dachten: waar begint die vent aan? Deugt het wel? Doet-ie het wel goed?

'Rechters en publiciteit waren in die tijd, in welke vorm dan ook, geen combinatie. De rechter was een naamloos instituut. Ik heb nog steeds collega's die zich er niet prettig bij voelen dat ze zichzelf moeten voorstellen bij aanvang van de zitting.

'Advocaten hebben altijd behoefte gehad aan publiciteit. Die hebben iets te verkopen en zeggen dus: 'Kom naar mij.' In mijn droomwereld, een wereld waarin niemand ruzie heeft, zeg ik als rechter: 'Blijf bij me weg.'

'Op een gegeven moment zijn kranten zich gaan interesseren voor de persoon van de rechter in geruchtmakende zaken. De Rechtspraak vond dat eng: waarom zijn ze zo benieuwd wie onze rechters zijn? In dat klimaat stond er dus eentje op die televisie ging maken: Frank Visser.'

Beeld Fokke & Sukke Scheurkalender 2016

Kunt u zich iets voorstellen bij die achterdocht?

'Van mijn part mogen ze in elke rechtszaal een webcam ophangen. Rechtspraak is openbaar, dus je moet juist op je vingers gekeken worden.

'Ik solliciteerde in 2001 bij de rechtbank Amsterdam. 'Leuk dat je komt', zei de president, 'maar je gaat natuurlijk wel stoppen met die strip.' Ik was verbaasd. Dat was namelijk niet het plan. De president refereerde aan de toegenomen interesse van de pers voor de persoon van de rechter. Hij zei: 'Ik wil geen rechters aan wie een vlekje zit. Als je doorgaat met Fokke en Sukke ben je nog steeds welkom, maar zul je nooit een strafkamer voorzitten en nooit kortgedingen mogen doen.' Hij adviseerde me in de luwte van Alkmaar te gaan werken. De president daar zei: 'Huh? Je gaat in Fokke en Sukke toch geen grappen maken over de zaken die je behandelt? Nou dan!'

Hoe reageert men op úw benoeming als Rijdende Rechter?

'Hartstikke goed. Er is natuurlijk wel wat veranderd, de afgelopen twintig jaar. Ik was uitgenodigd voor een gesprek met de president van de Hoge Raad. Dat is het juridische eindstation, de plaatsvervanger van onze lieve Heer op aarde. Althans, voor mij als rechter. De president zei dat hij fan is van het programma. Nou, dan heb je wel de zegen van boven hoor.'

Frank Visser komt uit een doorsnee gezin. Uit welk nest komt u? U was lid was van het Amsterdams Studenten Corps.

'Iedereen in mijn familie komt uit het onderwijs. Mijn vader is overleden toen ik 13 was. Hij gaf Engelse literatuur aan de Universiteit Utrecht. Mijn moeder is vertaalster. Ik kom dus uit een boekenhuis.

'Het doet er niet toe of je een man van het volk bent. Waar het om gaat, is dat je openstaat voor mensen en echt contact kunt maken. Als je mij kwaad wilt krijgen, dan moet je zeggen dat rechters wereldvreemd zijn. In meer dan de helft van de zaken die ik behandel als kantonrechter hebben de mensen geen advocaat bij zich en vertellen ze dus hun eigen verhaal, net als in De Rijdende Rechter. Dat is wat ik zo prachtig vind aan het vak.'

Heeft u wel eens gedacht: dit zou een goede zaak voor televisie zijn?

'Sinds kort denk ik dat geregeld. Wat vind je van deze? Man van 60 leent fors bedrag aan zijn vriendin van 30. Maakt mooie leningsovereenkomst. Zij betaalt over vijf jaar terug. Nu komt hij erachter dat ze een ander heeft én had op het moment dat ze dat geld leende. 'O', zegt hij. 'Als ik dat had geweten had ik het nooit gedaan. Geef me mijn geld nu maar terug.' Mooi, toch?

'In de rechtszaal worden mensen weleens agressief. Ik herinner me een man die zei: 'Je neukt me zonder spuug, vuile klootzak! Je neukt me zonder spuug!' Hij had negen jaar in de bajes gezeten en wilde in de schuldsanering. Ik zei: 'Meneer, u slaapt nog bij uw broer op de bank, u loopt nog vol bij de Brijder Stichting in verband met een cokeverslaving; dit is niet het moment om in de schuldsanering te gaan. U bent niet, zoals dat heet, saneringsrijp.'

'Dat vond die meneer niet leuk. 'Ik ga nu een geweer halen', zei hij. 'Ik ga nu een bank beroven. En het is jóúw schuld.' Waarop ik zei: 'Het is niet mijn schuld. Als u een bank berooft, is dat uw eigen schuld.'

Beeld Daniel Cohen

De emoties in De Rijdende Rechter zijn vaak nogal kluchtig: 'Komt-ie aan mijn rozenstruik, komt-ie aan mij.'

'Je kunt er om lachen, zeker. Maar de kracht van het programma is niet dat de mensen er in zo eigenaardig zijn. De kracht van het programma zijn de meiden van de redactie, die de mensen en hun probleem voor en na de opnamen héél serieus nemen.'

Wat zegt de populariteit van het programma over ons?

'Ik denk niet dat de kijkcijfers voortkomen uit liefde voor het recht. We houden van gluren bij de buren, van de combinatie verbazing en herkenning. Hoe kan een boom op een erfgrens mensen zo hard tegen elkaar laten schreeuwen? Dat is omdat buren dicht op elkaar zitten.

'Als jij niet het gevoel herkent dat de mensen in De Rijdende Rechter hebben, ben je gezegend. In Nederland woont naast iedere groenliefhebber een tegelliefhebber. De een zegt: 'Hè, heerlijk, een wilde tuin.' De ander betegelt de hele zooi, zodat-ie er een loungebank en een barbecue kwijt kan. Onbegrijpelijk, zeg ik, en ik wéét dat ik hiermee minstens de helft van alle Nederlanders beledig.

'Ik ben geen engel, maar ik geloof dat mensen over het algemeen het goede nastreven. Ik zeg het tijdens een zitting geregeld: 'Er zijn vrijwel geen slechte mensen in de wereld. Waarom zitten we hier, als je je realiseert dat psychopathie zo zeldzaam is? U bent niet slecht en u bent ook niet slecht. Al uw vrienden zeggen dat u zo'n aardige man bent, en nu zit u hier lelijke dingen tegen de buurman te zeggen. Echt, 90 procent van alle civiele rechtszaken berust op een misverstand of miscommunicatie.'

De Rijdende Rechter, dinsdag, 22.20 uur, NPO 1

Beeld Daniel Cohen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden