'Het feest van de geboorte van een natie verpest je liever niet met slechte dingen'

Warwick Thornton toont met het alomgeprezen Sweet Country de duistere kant van de Australische geschiedenis, want die wordt nog altijd verzwegen.

Lizzie (Natassia Gorey Furber) en Sam Kelly (Hamilton Morris). Beeld .

Problemen in het paradijs - zo typeert regisseur Warwick Thornton het thema van zijn krachtige western Sweet Country. Het verhaal speelt in 1929, de locatie is Centraal-Australië, noem het gerust hun eigen Wilde Westen. Daar hoort een boom town bij; zo'n nederzetting van pioniers. Dagloners. Paarden. Saloons. Ook is er een predikant, maar die geniet in deze negorij maar weinig aanzien.

Ziedaar het decor voor een vertelling over de landarbeider Sam Kelly (Hamilton Morris) en zijn vrouw Lizzie (Natassia Gorey Furber), beiden Aboriginals. Nadat het stel uit zelfverdediging een blanke rancher heeft neergeschoten, slaan ze op de vlucht. Dan wordt het bijna een roadmovie, gezet tegen die zo fotogenieke Australische natuur.

Warwick Thornton, zelf Aboriginal, kent deze regio goed. Het is de plek waar de nu 47-jarige cineast opgroeide. Voor zijn nieuwe film leende hij een waargebeurd verhaal uit de lokale verteltraditie. 'Het scenario is geschreven door mijn jeugdvriend David Tranter. In de film zie je het Aboriginaljongetje Philomac, dat personage is getekend naar Davids grootvader. Hij was het die jaren later dit verhaal doorgaf en David heeft dat op papier gezet. Van orale geschiedenis naar speelfilm, een prachtige transitie.'

De regisseur reist inmiddels de wereld rond met Sweet Country onder zijn arm, nu is het weer een dagje Amsterdam. Eerder pakte hij er prijzen mee op de festivals van Venetië en Toronto, en onlangs won hij de Asia Pacific Screen Award. Zo kunnen we stellen dat zijn vertelling universeel is. Opmerkelijk, want in eerste aanleg is Sweet Country een bescheiden opgezette Australische plattelandsvertelling. 'Dit zijn de verhalen die je niet op school leert. En ook niet aan de universiteit, tenzij je een specialistische cursus als inheemse studies volgt. Maar nu is er de film, en die geeft ons de kans nog eens naar onze eigen Australische ontstaansgeschiedenis te kijken.'

Sweet Country (*****)

Warwick Thornton bewijst opnieuw zijn talent voor het vertellen van verhalen en zijn oog voor schoonheid. Lees hier de volledige recensie.

Relevant

En dan met name naar de duistere kanten, bedoelt hij. Onverholen racisme, wetsongelijkheid, landjepik, slavernij - ook Australië werd niet in een dag gebouwd. Allemaal thema's die resoneren in Sweet Country. 'Elk land schrijft de heroïsche versie van zijn geschiedenis, dat zal in Nederland niet anders zijn. Het feest van de geboorte van een natie verpest je liever niet met slechte dingen. Maar die zijn net zo relevant, natuurlijk.'

Thornton, die eerder het Aboriginal-tienerliefdesdrama Samson and Delilah (2009, winnaar beste debuut, filmfestival Cannes) schreef en draaide, hoopt dat Sweet Country tot voorbeeld strekt. 'Het zou opwindend zijn als de film kunstenaars in andere disciplines zou aanzetten hun eigen vergeten verhalen voor het voetlicht te brengen. Er valt nog heel wat te vertellen.' Want daar doet hij het voor, zegt Thornton. Hij reikt iets aan in de bioscoop en het publiek mag zelf conclusies trekken. 'Een speelfilm moet geen essay zijn, of een overhoring.'

Hij begon in 1998 als cameraman. Die vaardigheid etaleert hij ook in Sweet Country, hij treedt op als zijn eigen cinematograaf. Zoals dat hoort in een western zijn de vergezichten adembenemend. 'Het grote voordeel van die landschappen en de woestijn in Centraal-Australië is dat het niet uitmaakt hoeveel budget je hebt. Een dollar of een miljoen, die natuur blijft maar geven, het ziet er altijd spetterend uit. Soms is dat moeilijk. Je wil niet op elk moment alleen maar schoonheid in beeld. Maar ik hou van het idee dat er duistere dingen op prachtige plekken gebeuren. Het is niet de schuld van de woestijn of van de bergen. Wij zijn zelf de schuldigen.'

De blanke goede held vs. de badguy

Uiteraard heeft hij talloze westerns bestudeerd. Hij is met name fan van de spaghettiwesterns, de Italiaanse variant, van Sergio Leone en anderen. 'In Italiaanse westerns is iedereen een slechterik, een ploert. In Amerikaanse westerns heb je de lelieblanke goede held, met zijn hoge morele standaard: hij draagt een witte hoed. Daar tegenover staat de badguy, het vleesgeworden kwaad. We weten niet waarom hij zo slecht is, dat is hij gewoon. Hij draagt een zwarte hoed. Vervolgens wordt het spoor aangelegd en arriveert de trein. Die brengt in het goddeloze Wilde Westen de lange arm van de wet. Orde in de chaos. Vooruitgang. Civilisatie, de tien geboden, christendom. In de Italiaanse western is iedereen ambigu, dragen ze alleen maar grijze hoeden, zogezegd. Italiaanse westerns zijn menselijker, niet zo hoogdravend als het om ethiek gaat.'

In Sweet Country zit een scène die speelt op een uitgestrekt zoutmeer. De beelden lijken zo uit Erich von Stroheims klassieke western Greed (1924) weggelopen. Denk: zinderende zon, oneindige zoutvalkte, trillende einder, twee menselijke gestaltes in de verte, hallucinant sfeertje. 'Ik noem deze scène mijn Jim Morrison-moment. Als zanger van The Doors ging hij ter inspiratie vaak naar het Joshua Tree National Park en zoog zich vol met barbituraten. Mijn hoofdpersonen zitten niet aan de drugs, maar raken door de hitte uitgedroogd. Wat feitelijk hetzelfde psychedelische effect geeft. Daarom is deze scène experimenteel gefilmd. Zo van: deze is voor jou, Jim, haha.'

Het slot is een ander citaat uit de popcultuur. Onder de aftiteling zingt Johnny Cash de hymne (There will be) Peace in the Valley, geen toeval natuurlijk. 'Prachtig nummer. Ik had nog geen film gemaakt waarin ik het kon gebruiken, maar nu past het goed. Ik zie het als een boodschap van hoop.' Zonder de plot verder weg te geven, concludeert Thornton: 'Ironisch genoeg komt die hoop voor mijn hoofdpersonen wellicht net te laat.'

Dj en host

Als adolescent was Warwick Thornton dj en host bij het radiostation CAAMA. Op een dag begon het station ook met het maken van lokale videoreportages. Thornton: 'Ik zag die crew telkens de zonsondergang tegemoet rijden, op naar nieuwe avonturen.' En hij bleef achter, alleen met de microfoon. 'Dan kwamen ze terug en snoefden: wat we nu hebben meegemaakt!' Wacht eens, dacht hij, dat wil ik ook. Hij sloot zich aan als cameraman en volgde een opleiding aan de filmacademie van Sydney.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.