Wakkerlandsjan kuitenbrouwer

Het etaleren van deugdzaamheid, het zit in onze genen. Het (Engelse) woord ervoor is ‘virtue signalling’

Wakkerlands  Beeld
Wakkerlands

Meepraten voor beginners: Jan Kuitenbrouwer schrijft het woordenboek van de verbale burgeroorlog die we het ‘openbaar debat’ noemen. Deze week: virtue signalling.

Youp van ’t Hek sprak in De Telegraaf ooit zijn ergernis uit over bekendheden die pronken met hun liefdadigheid en ‘genereus uitpakken als er camera’s bij zijn’. Zelf deed hij dat nooit, vertelde hij, hij gaf de voorkeur aan ‘storten in stilte.’ En daarover vertellen in De Telegraaf.

In een land zo versnipperd als Nederland wint de overtuigingsethiek het al gauw van de verantwoordingsethiek. Vale daden, glanzende woorden. Het etaleren van deugdzaamheid, het zit in onze genen. Je zag het vorige week, na de aanslag op Peter R. De Vries. Werden van de neergeschoten Pim Fortuyn en Theo van Gogh nog overal foto’s gepubliceerd, nu was dat ineens taboe. Daar zijn argumenten voor, maar de unanimiteit waarmee deze nieuwe code ineens werd afgekondigd en gehandhaafd was opvallend. Je kunt zo’n foto delen als protest tegen zulk geweld, zoals destijds met Fortuyn en Van Gogh, of het juist niet doen uit piëteit, zoals nu met De Vries, de morele bevrediging is dezelfde. Het juiste doen is moeilijk, méédoen is veel makkelijker.

Sinds kort hebben wij hier een woord voor: --> virtue signalling, dat je kunt vertalen als --> deugdsignalering. Deugdsignalering is het etaleren van deugdzaam gedrag zonder dat er veel kosten aan verbonden zijn.

In het Nederlands wordt ‘signaleren’ gebruikt in de betekenis van iets opmerken, in het Engels is het ook het afgeven van een signaal. Als wij zeggen ‘ik signaleerde dat ik rechtsaf sloeg’ hebben wij een buitenlichamelijke ervaring, een Engelssprekende vertelt gewoon dat hij richting aangaf.

Virtue signalling werd in 2015 gemunt door Spectator-columnist James Bartholomew, die beschreef hoe de 19de-eeuwse burgerij, ook de lagere, veel meer aan liefdadigheid deed dan die van tegenwoordig, die vaak niet verder komt dan het gratis etaleren van betrokkenheid. ‘Je suis Charlie’ op je avatar zetten (aanslag Charlie Hebdo), een emmer koud water over je hoofd uitgieten (spierziekte ALS), een zwart vierkant posten op Blackout Tuesday (Black Lives Matter) een rode ‘O’ aan je naam plakken (bedreiging NOS-teams), dat is virtue signalling. Bedrijven die miljoenen plastic tandenborstels en tubes per jaar produceren en hun tandenstokers ineens in gerecycled karton gaan verpakken. Politici die... enfin, maak deze zin zelf af.

Taal is gereedschap, soms vindt iemand iets uit dat in korte tijd zijn weg vindt naar alle gereedschapskisten. Kennelijk werd erop gewacht. ‘Virtue signalling’ is zo’n succeswoord. Rond diezelfde tijd ontstond de --> humble brag, ook een hit. Dat is quasi-nederig pochen, zoals in: ‘Ik ben zojuist in kauwgom gestapt. Wie spuugt kauwgom uit op een rode loper?’ Of: ‘Fuck my life, ik heb net 1.000 euro overgemaakt aan Greenpeace in plaats van 100!’

Echt nieuw is het niet. Political correctness, de jarennegentigvoorloper van ‘woke’, bracht ook veel virtue signalling met zich mee. ‘Gewetenstheater’ noemde Wakkerlands het destijds. Ook kennen we het Nederlandse ‘deugpronken’, dat uit Vlaanderen schijnt te komen.

Er is heel veel virtue signalling, en het roept ook flink wat irritatie op. Draag je iets bij aan een betere wereld of ben je vooral bezig met je zelfbeeld? Maar zoals Youp van ’t Hek demonstreerde, mopperen over virtue signalling kan óók virtue signalling zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden