RecensieDe lamp

Het effectbejag in opera ‘De lamp’, over de val van Srebrenica, is pijnlijk goedkoop ★☆☆☆☆

Muzikaal is de voorstelling graatmager. Een kunstenaar mag zich afvragen: heb ik het talent om deze zaak recht te doen? 

De opera ‘De lamp’ van Huba de Graaff.Beeld Bowie Verschuuren

Voor de voorstelling van De lamp begint, een nieuwe opera van Huba de Graaff, loopt Alma Mustafic naar de microfoon. Zij, Nederlander van Bosnische afkomst, is zondagavond naar de Operadagen in Rotterdam gekomen om te vertellen over de val van de enclave. Als kind zat ze in Srebrenica. Ze beschrijft hoe ze haar stappen aftelde tot ze in Servische handen zou vallen, op die julidag in 1995. Tijd om afscheid te nemen van haar vader kreeg ze niet. Dat hij was vermoord, wist ze pas zeker in 2004.

Mustafic stelt de juiste vragen. Waarom delen we de ene groep in op basis van (vermeend) geloof (lang niet alle ‘moslims’ waren gelovig) en de andere op etniciteit (de Serviërs)? Waarom gaat het in Nederland zoveel over Dutchbat en zo weinig over hoe genocide werkt? De strekking van haar verhaal: om genocide te begrijpen, hebben we het perspectief van de slachtoffers en daders nodig.

En daarmee haalt ze (onbedoeld?) de hele voorstelling onderuit. Want De lamp gaat nu juist over het Nederlandse aandeel, of eigenlijk vooral over luitenant-kolonel Thom Karremans (K, in het stuk), die bij thuiskomst de lamp aan zijn vrouw geeft die hij van de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic heeft gekregen. Wat volgt, is Dutchbatbashing, de minst originele vertakking van het Nederlandse perspectief. K is in het verhaal een eendimensionale zwakkeling. Waarom hij handelde zoals hij handelde, blijft onduidelijk.

De opera ‘De lamp’ van Huba de Graaff.Beeld Bowie Verschuuren

De staccato-zinnetjes uit het libretto van Erik Ward Geerlings (opsommingen van etenswaren) zijn krukkig. Een aanzet tot een lijn over kinderloosheid van het echtpaar wordt niet uitgewerkt. Muzikaal is het graatmager, met saaie, trage declamatie. Bariton Arnout Lems zingt K, de rol van de naamloze vrouw-van is voor mezzo Esther Kuiper. Er is geen orkest, slechts een piano, verwijzend naar Karremans’ uitspraak ‘Don’t shoot the piano player’. Als K ‘De Navo komt zo/ en zal jullie verpletteren’ zingt, doet hij dat op de wijs van Ik heb een potje met vet. Je gunt de zangers een componist met een groter muzikaal voorstellingsvermogen.

De schooltoneelspreekrol van Mladic (Helmert Woudenberg) is nog het gênantst, en dat is een prestatie op zich. Tot slot klinkt een steeds luider wordende opname van een draaiende motor, met wat galmende Balkaneske parallelle zanglijnen – aha, de geesten natuurlijk. Het is pijnlijk goedkoop effectbejag. Ondertussen zien we echte beelden van Bosnische mannen die naar hun massagraf worden geschoten.

En daarin schuilt het grootste probleem: dit gaat over echte mensen en ‘Srebrenica’ is nog zo vers. Talloze Bosniërs – én, ja, de Dutchbat-veteranen, van wie we een heldenrol verlangden, maar die die niet waarmaakten, of niet waar konden maken – kampen met de gevolgen, met trauma’s. Een kunstenaar moet over alles en iedereen kunst kunnen maken, maar mag zich ook afvragen: beschik ik over het talent om deze zaak recht te doen? De lamp is ongetwijfeld goedbedoeld, maar getuigt van enorme zelfoverschatting.

De lamp

Opera

★☆☆☆☆

Door Huba de Graaff

27/9, Theater Rotterdam. Nog te zien in Den Haag (29/9) en Utrecht (9 & 10/10).

Lees verder

Een nieuwe film over Srebrenica – Quo vadis, Aida? – was onlangs een van de grootste verrassingen op het filmfestival van Venetië.

Coen Verbraak interviewde Dutchbatveteranen over hun mislukte missie in de Bosnische enclave. Hoe kijken zij er 25 jaar later op terug? Lees hier onze recensie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden