Het dubbelleven van de familie Puccio

Een keurig burgerlijk gezin in Buenos Aires bleek in de jaren tachtig de vreselijkste misdaden op zijn geweten te hebben. De nieuwe film hierover, El Clan, schokt de Argentijnen opnieuw.

De familie Puccio aan tafel in de film El Clan.

'Adriana?' Arquímedes Puccio staat in de deuropening van de slaapkamer van zijn jongste dochter. ' 'Wat?', vraagt het 12-jarige meisje terwijl ze de koptelefoon van haar oren haalt. 'Het eten is bijna klaar.' Puccio sluit de deur en gaat verderop in de gang de badkamer in. Daar ligt een kermende man in bad, vastgebonden en met een zak over zijn hoofd. 'Rustig', zegt Puccio. 'Ik heb eten voor je.'

Het is een van de eerste scènes in de Argentijnse film El Clan, die vanaf donderdag in de Nederlandse bioscopen draait. El Clan is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van de familie Puccio, een op het eerste gezicht doodnormaal middenklassegezin, woonachtig in een gegoede buurt van Buenos Aires. Moeder was wiskundelerares, vader had een winkeltje en de kinderen spraken netjes met twee woorden.

Maar achter die façade van burgerlijkheid ging een sinister dubbelleven schuil. Vader Arquímedes was werkzaam voor de geheime dienst en bleek daarnaast aanvoerder van een criminele organisatie waarvan ook twee van zijn zoons deel uitmaakten. Ze ontvoerden rijkelui voor losgeld, hun prooi kozen ze uit hun eigen kennissenkring. Ze maakten zeker vier slachtoffers, drie van hen overleefden het niet.

Lees hier de recensie over de film El Clan en lees hier het interview met regisseur Pablo Trapero.

Diepe schok

Toen de familie in 1985 tegen de lamp liep, bracht dat een diepe schok teweeg in Argentinië. Zoon Alejandro was als speler van het nationale rugbyteam een beroemdheid. Arquímedes stond in de buurt bekend als een welgemanierde man. Hij veegde wel opmerkelijk vaak zijn stoep, maar wie had kunnen weten dat hij dat deed om te luisteren of het gejammer van zijn slachtoffers ook buiten hoorbaar was? Wekenlang was de familie voorpaginanieuws.

De zaak speelde in een bewogen periode. Dictator Jorge Videla en zijn kompanen joegen tijdens de militaire dictatuur (1976-1983) zo'n dertigduizend Argentijnen de dood in. Iedereen met linkse sympathieën was doelwit. Niet alleen guerrillastrijders, ook studenten, journalisten en intellectuelen werden van hun bed gelicht en opgesloten in martelcentra.

Arquímedes Puccio was als medewerker van de geheime dienst onder meer verantwoordelijk voor het ontvoeren en laten verdwijnen van 'vijanden van de staat'. Nog voordat eind 1983 de democratie terugkeerde, besloot hij zijn vaardigheden in te zetten voor commerciële doeleinden. Hij begon mensen te ontvoeren voor losgeld en deed het voorkomen alsof een linkse guerrillabeweging hiervoor verantwoordelijk was. De staat kneep een oogje toe.

Geen uitzondering

Puccio was hiermee niet eens een uitzondering. Tijdens en na de dictatuur ontstonden verschillende criminele organisaties met (ex-)medewerkers van de staat. De Bende van Commissarissen bijvoorbeeld, was tussen 1978 en 1991 actief. Ze planden hun acties op het politiebureau en ontvoerden onder anderen de steenrijke zakenman Mauricio Macri, de huidige president van Argentinië. Voor zover bekend was Puccio wel de enige die er een familieaangelegenheid van maakte. Drie leden van de familie, vader Arquímedes en de zoons Alejandro en Daniel, werden tot lange gevangenisstraffen veroordeeld. De twee eerstgenoemden zijn overleden.

De Argentijnse regisseur Pablo Trapero (White Elephant, Crane World) was bijna 14 toen de politie in 1985 het huis van de Puccio's binnenviel. Het laatste slachtoffer, zakenvrouw Nélida Bollini de Prado, lag toen al ruim een maand geketend en in haar eigen uitwerpselen in de kelder. Trapero vatte in 2007 het idee op een film te maken over het gezin en sprak uitgebreid met oude buren en vrienden van de familie.

In de film komt de politieke context slechts zijdelings aan bod. Het gaat op de eerste plaats over de relatie tussen een autoritaire vader (gespeeld door Guillermo Francella), en zijn zoon Alejandro (Peter Lanzani). Het is duidelijk dat het hele gezin weet van de ontvoeringen, maar aan de keukentafel komt het onderwerp nimmer ter sprake. Moeder brengt wel limonade als de mannen hun plannen bespreken en maakt kip met rijst voor de slachtoffers die in het huis worden gevangengehouden. Voor het eten vouwen de gezinsleden hun handen om God te danken.

Bezoekersrecords

In Argentinië ging El Clan vorig jaar augustus in première. In het eerste weekeinde brak de film alle bezoekersrecords, na vijf weken hadden ruim twee miljoen Argentijnen de film gezien. In september won Trapero de Zilveren Leeuw voor beste regie op het filmfestival van Venetië.

Opnieuw raakte de Argentijnse pers niet uitgepraat over de Puccio's. Journalisten gingen op jacht naar de nog levende familieleden en interviewden de politieagenten die destijds het laatste slachtoffer bevrijdden. Sociologen discussieerden in praatprogramma's over hoe het toch zover had kunnen komen. Toeristen togen naar Buenos Aires om selfies te maken voor het huis waar het allemaal plaatsvond.

De film wakkerde ook de discussie aan over de betrouwbaarheid van de regering en de integriteit van de Argentijnse geheime diensten. Begin vorig jaar was het land nog in de ban van de moord op aanklager Alberto Nisman, die een terroristische aanslag onderzocht en de toenmalige president Cristina Kirchner ervan beschuldigde de zaak in de doofpot te hebben gestopt. Volgens Kirchner zat de geheime dienst achter de dood van Nisman. De zaak is niet opgehelderd.

Maar de Argentijnen zijn vooral mateloos gefascineerd door het dubbelleven van de Puccio's. In het conservatieve land, waar kerkbezoek en familieleven hoog staan aangeschreven, is het een extra grote schok als achter een ogenschijnlijk perfect gezin dergelijke gruwelijkheden kunnen schuilgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden